көр кэрэниистээх
Ойута быһан ойууламмыт кыраныыстаах сарайдаах мааны дьиэ кэлииккэтин ойоҕоһугар ыскамыайкаҕа боросуонак курдук кып-кыһыл уол олорор, атыыһыт ыамата быһыылаах. И. Гоголев

көр быдараах
Быччыгыныар ойуулаах Бырадаах иһиттэри бычыгыраттыбыт, Бачыгырас ойуулаах Матаарчах иһиттэри бааралаатыбыт. Саха фольк. Сэттэ сиринэн кэрэниистээх ойуулаах Кэриэн айаҕы кэккэлэттибит, Быччыгыныар ойуулаах Бырадаах иһиттэри бычыгыраттыбыт. Нор. ырыаһ. Чороон айаҕы Чуоҕутан туругуртубут, Кэриэн айаҕы кэккэлэттибит, Бырадаах айаҕы Быыгыначчы туруордубут. Н. Степанов
ср. тюрк. бардак ‘стакан’

1. аат., эргэр.
2. Улахан мас хамыйах (кымыһы арыылыырга тутлар). ☉ Большой деревянный ковш (для помешивания кумыса)
   Сириэдийэр чэчирдэр, Сэттэ сиргэ анньыллыҥ, Сиэлэ сиргэ нуоҕаллар Симиир иһит, сэргэстэс, Кэрэниистээх бадьаалаах Кэриэн айах, кэккэлэс. Л. Попов
3. тех. Техника күүһүнэн үлэлиир улахан хомуос. ☉ Большой ковш (приводимый в движение при помощи технических средств)
   Көрүөх бэтэрээ өттүгэр кимберлит боруодата кутуллубут бадьаата күөрэйэн тахсар. «Кыым»
   Чопин рубильнигы өрө анньарын кытта, бадьаа вагонетка үрдүгэр кэлэн тохтуур. ДФС КК
   Сотору халыҥ ылтаһынтан иһэрдиллибит улахан тимир уһаат саҕа бадьаа үөһэ күөрэс гынна. Т. Халыев
4. даҕ. суолт. Адаархай, адаарыйбыт. ☉ Торчащий (в разные стороны), ветвистый
   Үөһэ мыраан диэки салаллабыт. Бадьаа салаалаах бэлиэ хатыҥынан сирдэтэбит. «Кыым»
   [Абааһы кыыһа] самаҕын туорайыттан супту үүнэн түспүт ыастаах бэрдьигэс саҕа муус бадьаа атахтаах. ПЭК ОНЛЯ III
   ср. тюрк. бадия, бадья, бадьян ‘миска, деревянная чаша’

I
аат.
1. Күүстээх тыал күөрчэхтии өрө ытыйан таһаарыыта. ☉ Порывистое круговое движение ветра, вихрь
Холорук Уйбааскылаах бугулларыгар тиийэн, биир субурҕа бугулу бурайда. Амма Аччыгыйа
Холорук биэрэк маһын кумалаан, Өлүөнэ өрүс киэҥ мындаатыгар түһэн, өрө оргуппута. Т. Сметанин
Хамныыры-харамайы барытын күөрчэхтии көтүтэн барыах курдук, дохсун холорук тохтоло суох хаары өрө ытыйан сиксилитэр. С. Никифоров
2. көсп. Киһини долгутар улахан иэдээн, алдьархай ☉ Большая беда, бедствие, несчастье
Оттон кини [Каландаришвили] өлүүтэ кутурҕан холоруга буолан, биһиги сүрэхпитин быһыта кымньыылаабыта. ВНГ ГОПХ
Григорий Поскачин бэйээт быһыытынан үлэлии сырыттаҕына 1937 сыл холоруга ытыллан кэлбитэ. «ХС»
Сэрии хас ыал алаһа дьиэтигэр, хас биирдии кэргэн дьоллоох олоҕор холоругунан киирбитэ. «ХС»
◊ Холорук им көр им II
Биир маҥан ат, алта хаардаах, уҥа кулгааҕар холорук имнээх. А. Софронов
ср. др.-тюрк. хасырху, тув. казыргы ‘вихрь, смерч’
II
аат., эргэр. Үөһэ киһи уунан тиийэр сиригэр, оҥоһуллубут кыра долбуур (хол., таҥара күлүгүн туруорарга). ☉ Подставка или полочка, находящаяся на небольшой высоте (напр., киот, божница для икон)
[Оҕонньор] уҥа муннукка кэрэниистээх, киэргэллээх үрүҥ кырааскалаах холорукка килбэһэн олорор көмүс таҥаралар диэки хантайан, кириэстэнэн сапсынна. Болот Боотур
Онно былыргы таҥара холоругар кинилэр үҥэ-сүктэ кириэстэнэ тураллар. Суорун Омоллоон
Таҥара холоругар ыйаммыт кыраһыын лаампата сып-сырдыгынан сандаарар. Айталын

аат.
1. Хоруобуйа аннынан, аан, түннүк үрдүнэн оҥоһуллар, сабырыйан эбэтэр лоппойон турар оҥоһук. ☉ Выступ в верхней части здания, над дверью, окном, карниз
Дьиэ түннүктэрэ, нэлииһинньиктэрэ, кэрэниистэрэ маҥан уонна от күөҕэ кырааскалаахтар. «ХС»
Уһуктан кэлбитим, оҕом мин хонноҕум анныгар киирэн, дьиэ кырыысатын кэрэнииһин анныгар хорҕойбут барабыай чыычаах курдук, оргууйдук тыынан бурдургуу сытара. М. Шолохов (тылб.)
2. Түннүк сабыытын ыйыыр мас, тимир. ☉ Поперечина над окном для штор, занавесок, карниз. Маҕаһыыҥҥа кэрэниис атыыланар
3. Кэрдиис-кэрдиис эбэтэр кирилиэс курдук оҥоһуулаах оһуор ойуу. ☉ Узоры в виде выступов или лесенок
Тамылҕаннаах иһит Тардыллыбыт, Кэрэниистээх иһит Кэккэлэспит. П. Ойуунускай
Кэрэниис ойуулаах Сэттэ ситэ сэргэни Кэккэлэччи аспыттар. П. Ядрихинскай
Чүөмпэттэн чүөмпэҕэ ситимнэһэн уу, кэрэниис ойуу курдук, дьэрэлийэ уһунна. М. Доҕордуурап
4. фольк. Үөһээ Дьылҕа тойон бухатыырдар дьылҕаларын быһаарар таас остуолбатыгар баар суруйар миэстэтэ. ☉ В Верхнем мире у Дьылга Тойона (Божество Судьбы) место на каменном столбе, где кровью прописывается судьба богатырей
Түөрт уһуктаах, аҕыс кырыылаах чэркил таас остуолбаҕа «Бастыҥ бухатыыр буоллун!» — диэн үөһээ кэрэниискэ субай хаанынан суруйбуттара үһү. Ньургун Боотур
5. Кирилиэстии үөһэ тахсан иһэр, эбэтэр кэрдиис курдук буолан көстөр сир, хайа, хотоол эҥин. ☉ Волнообразный или ступенчатый вид чего-л. (напр., гор, возвышенностей)
Бурхалей сэндэҥэ соҕус бэс чагда быыһынан, кырдьаҕас киһи сүүһүн курдук кэрэниистэрдээх хайа үрдүк чабырҕайын үрдүттэн өҥөс гына түстэ. Эрилик Эристиин
Эдэр киһи, хаамыый күүскэ, Дабай үрдүк кэрэниискэ. БАИ Х
Хас хос таас быллаардары, Хас кэрэниис хотооллору …… Хаана уордаах күрүлгэнин Хайа тыыран туораатылар. ҮӨЫ
△ Модьоҕо, суол модьоҕото. ☉ Закраины дороги
Бу мөхсөр долгуммут диэхтээн, Оҕобут оонньуута буоллаҕа. Кэрэниис-кэрэниис кирдиэхтээн, Килбэйэн, дьэҥкэрэн ыллаҕа. С. Тимофеев
Бу хайа анараа өттүгэр, ыллык суол муораттан сүүрбэ миэтэрэ үрдүгүнэн хайа быарынан барар. Ол устун көнөтүк барар суол кэрэнииһэ синньигэс буолан — кутталлаах. В. Арсеньев (тылб.)
6. эргэр. Уустук оһуор анньарга аналлаах тимирдээх устуруус. ☉ Фигурный, уступчатый рубанок для изготовления сложных деталей (напр., карнизов), калевка. Кэрэнииһин тимирин сытыылаата