Якутские буквы:

Якутский → Русский

кэрэниис

1) карниз; 2) см. кэрдиис 1.

Якутский → Якутский

кэрэниис

аат.
1. Хоруобуйа аннынан, аан, түннүк үрдүнэн оҥоһуллар, сабырыйан эбэтэр лоппойон турар оҥоһук. ☉ Выступ в верхней части здания, над дверью, окном, карниз
Дьиэ түннүктэрэ, нэлииһинньиктэрэ, кэрэниистэрэ маҥан уонна от күөҕэ кырааскалаахтар. «ХС»
Уһуктан кэлбитим, оҕом мин хонноҕум анныгар киирэн, дьиэ кырыысатын кэрэнииһин анныгар хорҕойбут барабыай чыычаах курдук, оргууйдук тыынан бурдургуу сытара. М. Шолохов (тылб.)
2. Түннүк сабыытын ыйыыр мас, тимир. ☉ Поперечина над окном для штор, занавесок, карниз. Маҕаһыыҥҥа кэрэниис атыыланар
3. Кэрдиис-кэрдиис эбэтэр кирилиэс курдук оҥоһуулаах оһуор ойуу. ☉ Узоры в виде выступов или лесенок
Тамылҕаннаах иһит Тардыллыбыт, Кэрэниистээх иһит Кэккэлэспит. П. Ойуунускай
Кэрэниис ойуулаах Сэттэ ситэ сэргэни Кэккэлэччи аспыттар. П. Ядрихинскай
Чүөмпэттэн чүөмпэҕэ ситимнэһэн уу, кэрэниис ойуу курдук, дьэрэлийэ уһунна. М. Доҕордуурап
4. фольк. Үөһээ Дьылҕа тойон бухатыырдар дьылҕаларын быһаарар таас остуолбатыгар баар суруйар миэстэтэ. ☉ В Верхнем мире у Дьылга Тойона (Божество Судьбы) место на каменном столбе, где кровью прописывается судьба богатырей
Түөрт уһуктаах, аҕыс кырыылаах чэркил таас остуолбаҕа «Бастыҥ бухатыыр буоллун!» — диэн үөһээ кэрэниискэ субай хаанынан суруйбуттара үһү. Ньургун Боотур
5. Кирилиэстии үөһэ тахсан иһэр, эбэтэр кэрдиис курдук буолан көстөр сир, хайа, хотоол эҥин. ☉ Волнообразный или ступенчатый вид чего-л. (напр., гор, возвышенностей)
Бурхалей сэндэҥэ соҕус бэс чагда быыһынан, кырдьаҕас киһи сүүһүн курдук кэрэниистэрдээх хайа үрдүк чабырҕайын үрдүттэн өҥөс гына түстэ. Эрилик Эристиин
Эдэр киһи, хаамыый күүскэ, Дабай үрдүк кэрэниискэ. БАИ Х
Хас хос таас быллаардары, Хас кэрэниис хотооллору …… Хаана уордаах күрүлгэнин Хайа тыыран туораатылар. ҮӨЫ
△ Модьоҕо, суол модьоҕото. ☉ Закраины дороги
Бу мөхсөр долгуммут диэхтээн, Оҕобут оонньуута буоллаҕа. Кэрэниис-кэрэниис кирдиэхтээн, Килбэйэн, дьэҥкэрэн ыллаҕа. С. Тимофеев
Бу хайа анараа өттүгэр, ыллык суол муораттан сүүрбэ миэтэрэ үрдүгүнэн хайа быарынан барар. Ол устун көнөтүк барар суол кэрэнииһэ синньигэс буолан — кутталлаах. В. Арсеньев (тылб.)
6. эргэр. Уустук оһуор анньарга аналлаах тимирдээх устуруус. ☉ Фигурный, уступчатый рубанок для изготовления сложных деталей (напр., карнизов), калевка. Кэрэнииһин тимирин сытыылаата

Еще переводы:

карниз

карниз (Русский → Якутский)

м. кэрэниис.

отвалиться

отвалиться (Русский → Якутский)

сов. сиҥин, хоҥун, тулун; угол карниза отвалился кэрэниис муннуга хоҥнубут.

кэриниис

кэриниис (Якутский → Якутский)

көр кэрэниис
Харандааһын …… оһох кэринииһигэр сытарын булан ылла. М. Доҕордуурап
Түннүк кэринииһиттэн соһуйбут татыйыктар көтөллөр. Ю. Чернов (тылб.)

кэрэниистээх

кэрэниистээх (Якутский → Якутский)

даҕ.
1. Кэрэнииһинэн киэргэтиллибит, кэрэниис сааллыбыт (тутуу). ☉ Украшенный карнизом, карнизами (о строении)
Ортотунан капитальнай быыстаах, бөҕө-таҕа оҥоһуулаах, кэрэниистээх, түннүктэрэ киэргэллээх, киирэр аана күүлэлээх, син обургу дьиэ буолла. «Кыым»
2. Кэрдиис-кэрдиис ойуулаах киэргэллээх. ☉ Украшенный зубчатым орнаментом
Сэттэ сиринэн кэрэниистээх ойуулаах Кэриэн айаҕы кэккэлэттибит. Саха фольк. Оҕонньор уҥа муннукка кэрэниистээх киэргэллээх, үрүҥ кырааскалаах холорукка килбэһэн олорор көмүс таҥаралар диэки хантайан, кириэстэнэн сапсынна. Болот Боотур
Кэрэниистээх сэргэни Кэккэлэччи туруоран …… Саргы-дьаалы салалыннын, Уруй-тускул туругурдун! П. Ядрихинскай
△ Сарбынньахтардаах, сарымтаҕастаах, кэрдиистэрдээх. ☉ Имеющий зазубрины, зубцы
Бегония — эгэлгэ кэрэниистэрдээх, араас сэбирдэхтэрдээх үүнээйи. Дьиэ к.

эрчит

эрчит (Якутский → Якутский)

эрчий диэнтэн дьаһ
туһ. Киһиэхэ — төрөөбүт дойдута Төрөппүт аҕаҕа холонор: Тоҥорон, буһаран, эрчитэн, ньыгыл укулаат оҥорор. С. Данилов
Кырдьыкка түмсэр Кыра дьонаймах Сүрэҕин эппэт, Сүһүөҕүн эрчит! А. Абаҕыыныскай
Үүһэ Дьылҕа Тойон …… ийэ кутун эрчитэн туран, уҥуох кутун уйадытан туран, Үүһэ кэрэниискэ субай хаанынан суруйбута үһү. Ньургун Боотур

кирдиэхтээ

кирдиэхтээ (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Инниҥ эбэтэр инниҥ-кэнниҥ диэки эмискэ-эмискэ дьүккүҥнээ, сыҕарый. ☉ Рывками подаваться то вперед, то назад
[Долгун] Кэрэниис-кэрэниис кирдиэхтээн, Килбэйэн, дьэҥкэрэн ыллаҕа. С. Тимофеев
[Киргил] Кирдиэхтии көтөн, Кэдэкэччийэ турда. Н. Ефремов
Тааҥка иннинэн-кэннинэн кирдиэхтээн иһэн, уот кыһыл сардаҥанан дьэллэс гына түстэ. ДАЛ УуУоО
△ Дьигиҥнээ. ☉ Подраг ивать
Буускалар тумустара кирдиэхтиирэ. Амма Аччыгыйа
[Массыына] кирдиэхтээн хоҥунна. Н. Босиков
[Массыына] иннинэн да кэннинэн да барбат, кирдиэх-тиир эрэ. А. Кривошапкин (тылб.). Тэҥн. кириэхтээ
2. Дьүккүҥнээн кэбий (ат туһунан). ☉ Щипать траву подрагивая, рывками вытягивая шею
Аттар суол кытыытынааҕы оту кирдиэхтии, холкутук хаамсаллара. «Чолбон»
3. Быһыта баттаан, иҥнэ-иҥнэ саҥа таһаар, аах. ☉ Говорить, читать, запинаясь, прерывисто
Хотун эһитэ охсон саҥарара хайдах эрэ «аах», «оох», «ма» диэн кирдиэхтээн иһиллэр. Амма Аччыгыйа
Мин иҥнэ-иҥнэ кирдиэхтээн, бытааннык ааҕабын. «ХС»
△ Иҥнэ-иҥнэ бар; эрэиинэн быс. ☉ Совершаться, проистекать с задержками, заминками; резать с трудом
Кэнсиэр кирдиэхтээбэккэ түргэнник ааста. Э. Соколов
Сыппах хотуур күһүҥҥү сиппит от кытаанах төрдүгэр бөтө бэрдэриэхтии кирдиэхтээтэ. Э. Соколов

стенной

стенной (Русский → Якутский)

прил. 1. истиэнэ; стенной карниз истиэнэ кэрэнииһэ; 2. (выполняемый на стене) истиэнэ, истиэнэҕэ; стенная роспись истиэнэҕэ ойуу.

мандар

мандар (Якутский → Якутский)

  1. аат.
  2. Ойуу-бичик, туох эмэ сиэдэрэй ойуута, силигэ. ☉ Богатый, изысканный узор
    Биэрэ этэрбэспин тиктэ, мандардаах билэбин оҥордо. Саха нар. ыр. II
    Тит Тороев түннүк кэрэнииһин сахалыы мандарын кыҥаан көрө турда. Л. Попов
    Таҥара дьиэтин эркиннэрин сырдык араҕас кыраасканан соппуттара …… туус маҥан кэрэниистэрэ, эҥин эгэлгэ мандара ол көрүөхтэн дьикти хартыынаны ситэрэн биэрэр. НВ БК
  3. поэт. От-мас арааһа, байыма, сиэдэрэй көстүүтэ. ☉ Щедрое, богатое убран ство природы. Күһүҥҥү кэм! Көрүөххэ дьэ дьикти! Сүрэҕим сөбүлүүр Эн тиһэх мандаргын, — Таптыыбын айылҕа сиэдэрэй кэхтиитин, Хампаҕа, көмүскэ сууламмыт тыаларын… КВА Б
    Тэбистэҥник кэчигирэспит мандардаах …… Суо ла үрэх бырааннарын: көҕөрө унаарар субурҕаларын умсугуйа көрөҕүн. И. С осин. Кустук сэттэ дьүһүнэ, Күммүт күлүм чаҕыла, Барҕа буор сир мандара, Барылара баар манна. Д. Васильев. / / Норуот тылын баайа, дэгэтэ, толбоно араастаан туттуллуута. ☉ Богатство, образность, красочность, сочность (языка)
    [Айымньылар тылбаастара табыллыбыттара] суруйааччы суруйар истиилин, уус-ураннык ойуулуур тылын мандарын табатык биэрииттэн …… тылы, олоҕу үчүгэйдик билэллэриттэн буолуохтаах. «ХС»
    Айы мньы ты лын ырытарга суруйааччы туттар баай тыла, истиилин уратыта, араас мандара оҕо кыаҕыгар ылбычча баппат курдук өйдөнөр. ФГГ СТМЛ
  4. даҕ. суолт. Ойуулаах-бичиктээх, сиэ дэрэй оҥоһуулаах. ☉ Узорчатый, красочно, искусно отделанный
    Эбэлэрэ туостан араас мандар иһит тигэрэ. «ХС»
    Мааччах, таналҕан, кытыйа Мандар ойуута дьэргэйэн, Халыҥ сандалы тэриллэр …… Үүт-сүөгэй үрүлүйэр. «ХС»
    ◊ Ойуу (оһуор)-мандар — уустук оҥоһуулаах, ойуу-дьарҕаа. ☉ П р и ч у д л и в ы й , искусно нанесённый узор, роскошное убранство
    Мин үрүҥ көмүстэн киэргэллэри, ытарҕалары, кириэстэри, бэчээттэри ойуу-мандар оҥорон, дуйдаан кутар буолбутум. И. Иннокентьев
    Бороҥ кумааҕыга баһаархай сирииптэринэн туох да ойуута-мандара суох бэчээттэммит нүөмэрдэр. А. Олбинскай
    Атыыһыт д ь и э т э , икки кыбаарталы мүлчү түстэххэ кэлэр. Биир мэн ди эм эннэ эх, уһун, үгүс түннүктээх, тас өттө оһуор-мандар …… бөҕө. М. Прилежаева (тылб.)
    ср. др.-тюрк. мандар ‘вьющееся растение’, мандарлан ‘обвиваться, быть обвитым вьющимся растением, повиликой’
сарбынньах

сарбынньах (Якутский → Якутский)

I
аат.
1. Туох эмэ кытыыта биир тэҥник ойута быспыт курдук кэрдиистэммитэ, кэрдиис ойуута. ☉ Ровные зубчатые края чего-л. (напр., листьев)
Күһүҥҥү тыаны көрүө этигит! Төһөлөөх элбэх өҥ, эгэлгэ кырааска баарый! Соҕотох хатыҥ да сэбирдэҕин ылыҥ: ортото күп-күөх, эрбии тииһин курдук сарбынньахтара апараҕастар. Н. Якутскай
2. Туох эмэ салаата, чорбоҕо, сарадаҕа. ☉ Ответвления, ветви, разветвлённость чего-л. (напр., рогов оленя)
Ураһаҕа маарынната тутуллубут от отуу чөҥөрүйбүт аһаҕас оройунан былыт сарбынньаҕа көстөрүн одуулаһа сытта. Л. Попов
Сарбынньах муостардаах, Сарыаллаах харахтаах, Тамайан айанныыр Таҥарам табата. И. Чаҕылҕан
◊ Сарбынньах ойуу — тугу эмэ (хол., маһы, туоһу) кэчигирэччи тиистии олуктаан оҥорор киэргэл, оннук ойуу (үгүстүк дьиэ кэрэнииһигэр тут-лар). ☉ Зубчатая резьба по дереву, бересте и т. д., служащая украшением чего-л. (напр., карниза дома), якутский зубчатый орнамент
Ньургун кырыыса аннынааҕы сарбынньах ойуулары одуулаһан хантаарыҥнаата. Болот Боотур
Урут этэрбэс, билигин унтуу билэтин оҥорууга үксүн тыҥырах, сарбынньах ойуулары киллэрэллэр. АЕЕ ӨҮОБ. Сарбынньах саадьаҕай көр саадьаҕай
II
аат. Талахха майгынныыр синньигэс умнастаах, сүүмэҕинэн үүнэр кытархай отоннордоох сэбирдэхтээх мас (Саха сиригэр Өлүөнэ үөһээ өттүгэр ордук үүнэр). ☉ Лиственное дерево с плодами в виде пучка оранжевокрасных ягод, рябина (на территории Якутии произрастает преим. в верховьях Лены)
Ойууртан тахсыбытым: кып-кыһыл отоннордоох сарбынньах, ап-араҕас астардаах долохуна мастар онон-манан үүнүтэлээбит аппа сир эбит. Р. Кулаковскай

кэнники

кэнники (Якутский → Якутский)

  1. даҕ.
  2. Ким-туох эмэ кэннигэр баар. ☉ Находящийся позади, сзади кого-чего-л.. Кэнники сэргэлэрэ Кэрэниис ойуулаах Кэҕэ кыыллаах эбит… П. Ойуунускай
    Элбэх суол тахсыбатар диэбиттии, кэнники киһи инникитин суолугар биир олук үктэнэн барбыт. Н. Якутскай
    Сыарҕаҕа икки эрэ кэнники ыттар хааллылар. Т. Сметанин
  3. Кэлиҥҥи, хойукку. ☉ Последний (по времени), поздний
    Кэнники бириэмэҕэ миигин идэбинэн үлэлэппэт буоллулар. С. Ефремов
    Ийэм кэнники тылларын хайдах эрэ хомойбуттуу эппитэ. Далан
    Поэт саамай кэнники кинигэтин «Биһиги күннэрбит ырыалара» диэн ааттаабыта. Софр. Данилов
  4. сыһ. суолт.
  5. Төһө эрэ кэм кэнниттэн, хойут. ☉ Спустя некоторое время, позднее
    Этиҥ этэн баран, кэнники уурайда. Суорун Омоллоон
    Эн биһикки сэһэммитин кэнники салгыахпыт. С. Ефремов
    Маҥнай мэлдьэһэн көрөн баран, кэнники билиммиттэр. МНН
  6. Ким-туох эмэ тиһэҕэр, бүтэһигэр. ☉ Позади, сзади, позже, в конце
    Бурхалей, куолутунан, бастаан, Эрбантей кэнники буолан хаамсан бардылар. Эрилик Эристиин
    «Биһиги удьуорга куттаҕас, кэнники соһулла сылдьар киһи суоҕа!» — диэтэ убайа кытаанахтык. Г. Колесов
    [Светлана] саамай кэнники испитэ. ВЛ РБЫ
  7. аат суолт.
  8. Кэннигэр баар кимтуох эмэ, ким-туох эмэ бүтэһигэ. ☉ Кточто-л., находящийся сзади, кто-что-л., являющийся последним в порядке следования
    Онтон маҥнайгылар [аттаахтар] уҥуоргу сыырга тахсыыларыгар, кэнникилэр мууска ыстаннаран киирэллэр. Амма Аччыгыйа
    Оҥхойтон тахсан иһэн үс ньиэмэстэн кэнникитэ охтон түстэ. Т. Сметанин
    Сэргэстэспит икки бүтэй дорҕооннортон инникитэ кэнникитин уларытарын өрө ассимиляция дэнэр. ПНЕ СТ
  9. Ааспыт кэм, туох буолбута. ☉ Прошлое, прошедшее
    Кэнникини кэпсиир, Инникини сэрэйэр Улаҕалаах тойуктаах Урааҥхай уола Буолан Уоҕуран тахсыам. А. Софронов
  10. Кэлэр кэм, туох буолуохтааҕа. ☉ Будущее, будущность
    [Кэтириис:] Билигин олоробун. Кэнникитэ хайдах буолан иһэр. А. Софронов
    Кэрэ доҕоруом, кэмсинимэ, кэнникигэ үөрэх, Оломун билбэккэ эрэ ууга киирбэт буол. Күн Дьирибинэ
    Кэнникитин санаабатах Киитилэр обургу, — Сиэмэх санаата киирэн Сэриини тэрийбитэ. Тоҥ Суорун