и. д. от кэрэй= 1) колебание, раздумывание || колеблющийся, раздумывающий; 2) расчётливость || расчётливый; кэрээн киһи кэҥээбэт , ордугурҕас киһи уһаабат посл. расчётливый человек вольготно не живёт, завистливый человек не богатеет.

перестать куковать; кэрээбэт кэҕэлээх дойду фольк. край, где не перестают куковать кукушки (о благодатной стране из эпоса олонхо, где царит вечное лето).

I
даҕ.
1. Кэччэгэй, күтүр. ☉ Скупой, прижимистый. Кэрээн киһи кэҥээбэт, ордурҕас киһи уһаабат (өс ном.)
2. Татым, тутах, кэрэгэй. ☉ Недостаточный, слабый, скупой
Кинини кытта бүгүн айылҕа тэҥҥэ үөрэргэ дылыта, бэл кыһыҥҥы кэрээн күн кытта мичээрдииргэ дылыта. В. Протодьяконов
II
кэрээнэ суох сөбүлээб. — туттуммакка, тардыммакка харса-хабыра суох, сиэри-майгыны кэһэн (саҥар-иҥэр, быһыылан). ☉ Наглый, бесстыдный, беспардонный
Кэччэгэй киһини кэрээнэ суох гынна [арыгы]. Өксөкүлээх Өлөксөй
Кимий бу, кэрээнэ суох, Кэрэмэс көтөрү бааһырдар? Суорун Омоллоон
Атыыһыттар кэрээнэ суох ымсыы, сирэйэ-хараҕа суох дьон этилэр. Н. Габышев
Кузьмин дьоҥҥо куһаҕаны оҥороору өссө кэрээнэ суох быһыытыйбыта. «ХС»
△ Кыбыстыбакка, килбигийбэккэ, симиттибэккэ. ☉ Без (всякого) стеснения, смело, беззастенчиво
Коммунист партия барахсан Хотойдуу хоодуот, хоһуун оҕолоро, Кэнтиккэ да охтуохпут буоллар, Кэрээнэ суох кэпсэтэр дьон буолуохпут. П. Ойуунускай
♦ Кэрээнин сүтэрбит — кэрээниттэн тахсыбыт диэн курдук
Билигин былааһы тутан олорор баай кылаастар кэрээннэрин сүтэрбиттэрэ. Дж. Рид (тылб.). Кэрээниттэн тахсыбыт — тугу да оҥорорун кэрэйбэт буолбут. ☉ Дойти до последней степени наглости, обнаглеть, озвереть
Наар кыыл буолбут, кэрээннэриттэн тахсыбыт дьонтон куттанар. А. Сыромятникова
Дьэ саат-суут суох баҕайыта, олох кэрээниттэн тахсыбыт. «ХС»

I
туохт.
1. Уокка, төлөҥҥө салат. ☉ Опалить (что-л. на огне)
Мин көрбүтүм Волга туруору хааһыгар Чыпчаалын уот кэрээбит аарыма дуубун. С. Данилов
Киллэрбит отун, төлөҥҥө кэрээтэ. И. Гоголев
Тус бэйэтэ, дулҕаны, эмэҕи уокка кэрээн, олору төбөлөтөлөөн бултуура. Н. Босиков
2. Табаҕа суох хамсаҕа уоту даҕайан тарт. ☉ Посасывать, потягивать пустую курительную трубку, поджигая ее
Кини [Мэхээлэ] хамсатын кэрээн, оборо сылдьааччы. А. Сыромятникова
II
туохт.
1. Уостан симэлийэн тохтоон хаал (үксүн буолб. ф-ҕа тут-лар). ☉ Прекращаться, переставать; иссякать (обычно употр. в отриц. ф.)
Кэрээбэт кэпсээнин иннигэр Кэҕэ кыыл элбэхтик кэпсэнэр. С. Данилов
Өрүүтүн инники иһэргэ Биһиги кэрээбэт кэккэбит Биэрбит тылын толоруоҕа. И. Эртюков
Кэнчээри күөх оппут Кэмнээх анала кэлэн Кэрээн кэҕиннэ. Е. Иванова
2. Аймаа; алдьат, суох гын, симэлит. ☉ Расстраивать, разрушать; сводить на нет, изводить
Оччоҕо тугунан билиэмий Баайдары Уйбаанчык уол кэриэн? Эрилик Эристиин
Баартыйа уонна сэбиэскэй норуот эйэ иһин, дьоннор дьылҕаларын саҥа сэрии уота кэрээбэтин туһугар сыламтата суох охсуһаллар. «Кыым»
◊ Кэрээбэт кэҕэлээх, өрөөбөт өтөннөөх — киирбэт күннээх, кыһына суох, мэлдьи ичигэс, баай-тот, уйгу быйаҥ олоҥхо дойдутун хоһуйан этэр кубулуйбат эпиитэт. ☉ Постоянный эпитет благодатной страны олонхо с вечным летом, с незаходящим солнцем (букв. кукушка не перестает куковать, дикий голубь не перестает ворковать).