көр күллэрэстээ
«Ону [булду] сорохтор бэлэми сомсон ылар курдук саныыллар!» — Бүөтүр Сэмэнэбис сэҥээриини ылан, көбө-саба күлбэрэстээн ылбыта. П. Аввакумов

көр дьабарытын
Бастаан, абааһытын-айыытын ыҥыран, үһүүрэ-үһүүрэ, дьааһыйан дьабырыттар. Күннүк Уурастыырап
Күллэрэстиир уот этиҥ «Көлөһөтүн» тыаһатта, Дьаарыс былыт үрдүнэн Дьабырыттан таҕыста. И. Эртюков

күл диэнтэн атаах. Кини былыты элэктээн күллэрэстии күлээхтиир, кини үөрүүтүттэн ытаахтаан иэрийэр. П. Ойуунускай
Элэктэриичэстибэ уотунан Эриличчи көрөөхтүөҥ, Салгын аалын дабыдалынан Лаһыгыраччы күлээхтиэҥ. Эллэй

туохт. Соһуйар, өмүрэр курдук улаханнык, саҥа таһааран сөх. ☉ Выражать удивление, изумление вслух
Дьон сөҕөн-махтайан, саҥа аллайбахтыыллар. Күннүк Уурастыырап
[Оҕонньоттор] тыраахтар солооһуну бысталаан лиһигирэйэ сиэлэрин көрөн сөҕөн-махтайан маҥан бытыктара ибигириир. М. Доҕордуурап
[Дьөгүөрүскэ] сөхпүт-махтайбыт омунугар өттүккэньилбэккэ охсуммахтаата, чыпчырынна, күллэрэстээтэ. Н. Заболоцкай

саҥа алл. Алларастаан күлүүнү көрдөрөр. ☉ Выражает громкий (заразительный) смех, хохот
[Байанай саҥата:] Һаа-һаа!!! Бу оҕо тылын-өһүн, Халыҥ сөксөнөн Харыйдыах буолар дуу?! Саха фольк. «Һаа-һаа!!!» — диэн Айахтаах арыынан Аҕанан кэбиһэкэбиһэ, Былталдьыһа-былталдьыһа Быардара быстыаҕынан Күлүм аллайан Күллэрэстии оонньообуттар. П. Ойуунускай

1. аҕаа диэнтэн атын. туһ. Хааҥҥа аҕаммыт, төлөҥҥө саламмыт Кытыаста кыыһар Знамябыт — Аарсаары аймыы арҕарбыт Биһиги албан ааппыт. М. Ефимов
   Ииппит-аһаппыт амарах тайҕам! Мин мэлдьи этинэн толору күөһүм, Мин сыа аҕаммыт үтэһэм — Эн буолаҕын. И. Гоголев
   Хас биирдии тыла субу мүнүүтэҕэ кини сүрэҕин итии хааныгар аҕанан тахсарга дылыта. А. Сыромятникова
   2
   аҕаа диэнтэн бэй. туһ. Аһын памаада арыынан аҕанна, Ньуурун буудара бурдугунан туттатынна. Өксөкүлээх Өлөксөй
   Айахтаах арыынан Аҕанан кэбиһэ-кэбиһэ, Былталдьыһабылталдьыһа, Быардара быстыаҕынан Күлүм аллайан Күллэрэстии оонньообуттар. П. Ойуунускай

аат.
1. Киһи кыыһын эбэтэр балтын кэргэнэ. ☉ Зять
Күтүөт кыыһы сиэтэн таһаарбыт, атыгар мииннэрбит, илдьэ барбыт. Саха фольк. Платон куоракка үөрэнэр бастакы дьылларыгар эдьиийин, күтүөтүн аахха Егасовтаахха, олорор. Суорун Омоллоон
Күтүөт кынныһаҕын кэпсээнин бэркэ болҕойон олорон истибитэ. А. Бэрияк
2. кэпс. Кэргэн ылар киһи; кэргэн ылаары сылдьар киһи. ☉ Жених
Арҕаа улуус кулубатын оҕото, күтүөт быһыылаах. Биирдэрэ аҕам киһи. Быһыыта дуруускаһыта. Суорун Омоллоон
Дэлиһиэй үөрэн-көтөн күллэрэстээн иһэн, күтүөтүн кулгааҕар тиийэн хаһыытаан кэпсэтэн, дьиэ иһэ күргүөм бөҕө буолан эрэр. Эрилик Эристиин. Тэҥн. күтүө, күтүөмэ

туохт.
1. үрд. Үрдүк айыылартан дьолу-соргуну көрдөһөн алҕаа (үксүгэр тугунан эрэ айах тутан). ☉ Благословлять, призывая светлые духи, прося у них счастье и благополучие (при этом преподнося дары, угощение)
[Күн Толомон Ньургустай:] Кэнэҕэһин кэнэҕэс, эргийэн кэлэр күммэр уол оҕонон уруйдаарыҥ, кыыс оҕонон айхаллаарыҥ! ПЭК ОНЛЯ III
Талахтаах чабычахха Араҕас илгэ диэн Арыы оҥорон Айхаллыы олоробут. Саха нар. ыр. II
Сабыйа Баай хотуну Аас-хара тэллэҕин арыйа баттаан олорто, Айах үрдүттэн айхаллыыр Аҕыс дьэрэлик бэйэлээх [Ымыйаҕа арыы кутта]. П. Ойуунускай
2. поэт. Үөрэн-көтөн хайҕаа, албан аатын арбаа, үрдүк үөрүүлээхтик туой, хоһуй, ыллаа. ☉ Торжественно приветствовать, воспевать, прославлять; восхвалять, славословить
Нуучча норуотун хорсун быһыытын айхаллыыр улууканнаах патриотическай эпопеянан «Сэрии уонна эйэ» диэн роман буолар. Софр. Данилов
Улуу Лена күн сирин буойуннарын айхаллаан, көмүс долгуннарынан күллэрэстиир, мичил-дьирбии долгуннарынан мичээрдиир. Т. Сметанин
Улуу куорат биир дэхси ньиргиэрэ, Үүммүт күнү айхаллыыр өрөгөйдөөх ырыата Сири сиигинэн эҥсиллэ дуорайар. А. Бэрияк

1. көт I диэнтэн дьаһ. туһ. Тыал ордук күүһүрбүт. Бөһүөлэк ыалын дьиэтин үрдүн хаарын көтүтэн күдээритэр. Н. Якутскай
   Кэлбит кус-хаас көччөхтөрүн көтүтэн айаҥҥа хомуммуттара ыраатта. П. Филиппов
2. Бурдугу отуттан, сыыһыттан ыраастаа. ☉ Веять (зерно)
   Мааһа сыспыт бурдугун сүөкээн көтүтэр, онтон сыыһын итигэстиир. Күндэ
   Оҕонньор кылаатыттан уон түүтэҕи сүгэн аҕалбытын куоластаан, хатаран, кэлиилээн, көтүтэн бэлэмнээбитэ. Болот Боотур
   «Бачча киэһэ хайдах бурдуктарын көтүтэр бэйэлэрэй?» — диэн испэр дьиктиргээбитим. Н. Якутскай
3. Ап-хомуһун күүһүнэн атын сиртэн тугу эмэ ыл, аҕал (биллэрбэккэ). ☉ Силой волшебства с расстояния похитить, умыкнуть что-л. (незаметно для окружающих)
   Аптаах дьон көтүтэн ылбыт табахтарыттан тарпаттар, астарыттан аһаабаттар. Оччоҕо хомуһуннара суох буолар. Далан
   Ким сарыытын, ким табатын тириитин, ким этэрбэһин көтүппүтүн [кэпсээнин] айдаана буолан эрэр эбит. А. Софронов
   [Дуня:] Оо, кыахтааҕым буоллар, сибилигин ол бандьыыттар хаайыыларыттан Мэхээспин быыһаан, көтүтэн аҕалыам этэ. С. Ефремов
   △ кэпс. Сүтэр, мэлит, былдьат (көрдөрбүтүнэн эбэтэр тута). ☉ Терять кого-что-л., лишаться кого-чего-л. (обычно явно, на глазах)
   Балтыбын Айталы Куону көстө көтүттүм, тумаҥҥа муннум, хаарга хаамтым, сииккэ сиэллим. Ньургун Боотур
   [Лоокуут:] Күҥҥэ тэҥнээх күндү чыычаахпын, Көрбүтүнэн туран көтүттүм, Күүппэтэх өттүбэр түбэстим! Суорун Омоллоон
4. -а сыһыат туохтууру кытта хайааһын түргэнник, эрчимнээхтик буоларын көрдөрөр. ☉ В сочетании с деепричастиями на -а обозначает моментальность и энергичность действия
   Бэрт сотору отуу уотун тула үтэһэлээх балыктары кэчигирэтэ охсон, икки өттүн сырайбахтаан таһаара көтүттүлэр. Амма Аччыгыйа
   ♦ Көччөх гынан көтүппүт — кыра оҕо эрдэхтэн иитэн атаҕар туруорбут, киһи гыммыт. ☉ Взрастить, взлелеять кого-л. с младенческих лет, поставить на ноги, вывести в люди
   Кини миигин адьас аччыгый эрдэхпиттэн оҕолообут, көмүс-ньээкэ уйабыттан көччөх гынан көтүппүт күн сиригэр күндү киһим. А. Кривошапкин (тылб.). Кутун (кутунсүрүн) көтүт — эмискэ куттаан, соһутан эбэтэр абынан-хомуһунан киһини олус долгут, самнар. ☉ Нагонять страху на кого-л., запугивать, подавлять кого-л. с помощью шаманских заклинаний
   Оруос Баай кутун-сүрүн көтүттэххэ, Оруос Баай кутун-сүрүн өлөрдөххө — Отчутмасчыт олоҕо тупсуо этэ, Отчут-масчыт дьоло улаатыах этэ. П. Ойуунускай. Күдэҥҥэ (күдэн гынан) көтүт — сир үрдүттэн суох гын, тугу да хаалларбакка букатыннаахтык эс, сүтэр. ☉ Уничтожить кого-что-л. без остатка
   Ааҥнаан киирбит Адьырҕа өстөөҕү көҥүл сирбит үрдүттэн Көлбөрүтэн үүрүөҕүҥ, Күдэҥҥэ көтүтүөҕүҥ! Нор. ырыаһ. Күдэн гынан көтүттүбүт, Сиик гынан Симэлиттибит! Суорун Омоллоон
   Бөлөх өстөөх уоту аһар туочукаларын булара — олору биһиги артиллериябыт күдэҥҥэ көтүтэрэ. ИИФ УС
   Хантан эмэ кэлэн кыыспын ылан, баайбын күдэҥҥэ көтүтэн ыскайдыахтара. ҮҮА. Күллэри (күллүү, күл гынан) көтүт — суола-ииһэ, онно да суох гына эс, букатыннаахтык уонна харса суох быс, суох гын. ☉ соотв. сровнять с землей
   Күн сирин күүһэ күүстээх Көҥүл дойду аармыйата [өстөөҕү] Күл гынан көтүттэ, Көмөр курдук үлтүрүттэ. Нор. ырыаһ. [Кырыктаах омуктар Кыра ыалларын] Күллэрэстии-күллэрэстии Күн сирин Көрдөөх олоҕуттан Күллэри көтүтэн Күөрэтэлээн кээстэр. Өксөкүлээх Өлөксөй
   Ити сидьиҥ өлүүнү эһэрбит, күллүү көтүтэрбит, түөрт баҕанатын чороторбут буоллар. Күндэ. Күн сириттэн көтүт — тыыныгар тур, суох гын, өлөр. ☉ соотв. сжить со свету
   Сааһын тухары хамначчыт оҥостон баран, аны күн сириттэн көтүттэҕэ. М. Доҕордуурап. Салгыҥҥа көтүт — тугу эрэ үлтү тэптэрэн, дэлби тэптэрэн суох оҥор, урусхаллаа. ☉ Уничтожить что-л. взрывом, взорвать
   Мин билэрбинэн, уон аҕыс тимир суол эшелонун салгыҥҥа көтүппүппүт. ССХУо. Уйулҕатын көтүт — олус долгут, ыксат, куттаа. ☉ Выбить кого-л. из колеи (пугая, заставляя сильно волноваться)
   Эһэ часкыйыыта, атыыр саҥата сир-дойду уйулҕатын көтүппүттэрэ. Суорун Омоллоон
   От-мас барыта кууһан ылыах курдук барыйан-сарыйан турара уол уйулҕатын көтүтэрэ. И. Никифоров
   «Кэбис, эрэйдээҕи, уйулҕатын көтүтүмүөх», — Соня миигин күөрэгэй көппүт сириттэн тэйитэ хаамтарда. П. Аввакумов. Уутун көтүт — ким эмэ утуйан истэҕинэ уйгуурт. ☉ Растревожить, развеять, расстроить чей-л. сон
   Хоонньугар «оһоҕос түгэҕинээҕи» кыра кыыһа — түөртээх Сэрбэкэ этэ умайан, мөхсөн, ынчыктаан уутун көтүттэ. Болот Боотур
   Дьэллик булда кини уутун көтүтэн кэбистэ. Н. Заболоцкай
   Саҥа кэлбит мороду Сааһыт уутун көтүтэн, Чуумпу түүҥҥэ айдааран Кэпсиир уолбат уйгубун. П. Тулааһынап
   ◊ Бурдук көтүтэр (массыына) — бурдугу оттон, сыыстан ыраастыыр массыына. ☉ Веялка
   Суон эриэхэбэй мас анныгар бурдук көтүтэр эргэ массыына хаарбаҕа баар. Н. Якутскай
   Оҕонньор …… сэппэрээтэр курдук чэпчэкитик үлэлиир эмиэ бэйэтэ оҥорбут бурдук көтүтэрин көрдөртөөбүтэ. Б. Лунин (тылб.)