м. тех. 1. (парового котла) күл түһэрэ; 2. зольник (кул булкаастаах испиэскэ суурадапына); 3. күл олгуйа (күллээх испиэскэнэн тириини таҥастыыр олгуй).

кырыс буору испиэскэ-лээһин (кырыс буорга аһыйымтыатын (кислотность) аччатар наадатыгар испиэскэлээх уоҕурдууну киллэрии. Күллээх, лыбыкталаах (торф) кырыс буор аһыйымтыата үрдүк буолар.)

аат. Уот төлөнүн кытта тахсан, холобур, оһох үөлэһигэр, турбаҕа олорон хаалар хоруо, күллээх тордох. ☉ Сажа, копоть
Хатыҥ мас курунньугуттан кинигэ бэчээттииргэ туттуллар хара кырааска оҥоһуллар. Суорун Омоллоон
800 мөлүйүөн туонна курунньугу, 700 мөлүйүөн туонна тураҥы, күдэни, араас дьааттаах гаастары, онтон да атыттары атмосфераҕа быраҕыллар. ППА ТЭД
ср. саг., койб. курун, тюрк. курум, курым ‘сажа’

аат. Бурдук көрүҥэ, кини туораахтарын мэлийэн хара килиэп астыыллар. ☉ Рожь
[Чокуурап:] Сарсын оруос быһыытыгар турар буоллубут. Онно дьон наада. Хоодуотап үлэлэһиэ. С. Ефремов
Уйгу таас Ортотуттан Оруос үүнэн тахсар. Эллэй
Алар тыалар силэллэннэр Аһардылар обуоһу, Көрүстүлэр эҕэрдэнэн Күллээх саҥа оруоһу. А. Абаҕыыныскай
◊ Оруос бурдук — оруос диэн курдук
Көстөкүүн, Аана, Сүөдэрэп, Марыына буоланнар «Хоптолоох» сиһинээҕи икки гаа киэҥнээх бааһына соҕуруу муннугар оруос бурдугу быһан умсаахтаһа тураллар. Дьүөгэ Ааныстыырап
Оруос бурдуктара Остуолба бүтэйи Оройунан унаарыйда, Улаан кулун Кутуругун курдук Куоластана куоҕайда. Саха нар. ыр. III

сыһ.
1. Туох эмэ тас өттүн, үрүт араҥатын хастыы бааһырдан, алдьатан. ☉ Так, чтобы содрать, повредить верхнюю наружную часть чего-л.
Дьон икки аҥыы силэллэн биэртэрэ, биир уол иҥнэн охтон, сирэйин дьукку түспүтэ. Бэс Дьарааһын
[Ньуукаан] кэккэлэһэ чугас турар, аҕыйах от бытыгыраан көстөр, тыал хаарын дьукку охсубут томторугар батыччахтаан тиийдэ. В. Протодьяконов
Уйбаачаан уһун айаҥҥа ыҥыырга буутун, көп этин дьукку аалларан, бэйэтэ да киҥэ-наара холло сылдьар. С. Курилов (тылб.)
2. Эттик ньууруттан тугу эмэ биир хамсаныынан ньылбы, халты, ыраастык (сот, ас). ☉ Резко, одним разом, не оставляя ничего (стереть, смыть и т. д. с поверхности чего-л.)
Куормаҕа олорон иһэр Виктор диэн уолу сүүрүк дьукку сотон барбыт. Суорун Омоллоон
Тэстэ сылдьар тумустаах Дьэс-алтан сылабаарын Күллээх тарга дьукку анньан, Күлүмүрдэс оҥордо. Күннүк Уурастыырап
Бүрүүкэтигэр ытырыык эрбэһин туорахтара хатаммытын ытыһынан дьукку аста. А. Федоров. [Уол] чанчыгын саҕатыттан бычыгыраабыт көлөһүнүн илбирийбит бүлгүннэринэн дьукку соттон кэбистэ. Эрилик Эристиин
3. кэпс. Адьаһын, олох, ыыра, кимитугу да ордорбокко барытын. ☉ Совсем, совершенно, не оставляя никого, ничего, начисто
Туһааннаах доҕоччугум, Тутума миигин дьукку, Чупчуруйдаан обургулуун Туруулаһыа Чурумчуку. Эллэй
Доҕоттоор, үөрүҥ, киэн туттуҥ дьукку барыгыт сэбиэскэй киһи үрдүк аатын сүгэ сылдьаргытынан! Суорун Омоллоон
Эппиппин толорботоххутуна дьукку барыгытын балыыһаҕа киллэрэн, бараахха олордон эмтиэм диэбит. Болот Боотур
«Оо, мин сүрэҕим туора киһи санаатын дьукку таайыгаһа суох»,- кыыс тэбэнэттээхтик төбөтүн хамсатта, уоһун ньимитэн мичээрдээтэ. В. Протодьяконов
4. түөлбэ. Хайаан да, туох да тутулуга суох. ☉ Беспрекословно, обязательно, во что бы то ни стало. Отчуоккун дьукку баар гын