гл
(мяч) үрэр, күлтэтэр (мээчиги)

даҕ. Ханнык эмэ тыаһы таһаарар, хайдах эмэ тыаһыыр. ☉ Шумный, звучный
[Куонаан] тыастаах нуучча этэрбэһин кэппит үһү. Н. Неустроев
Дьикти тыастаах устуруунам, Манньыттаххыан миигин, Сүүрэн кылыгырыыр ууга Эн дорҕооҥҥун тэҥниибин. Л. Попов
Биһиктэр үрдүлэригэр сүөһү хабахтарын ыйаан күлтэтэллэрэ, кылыгырас тыастаах чуорааннары баайаллара. Дьүөгэ Ааныстыырап
♦ Имириир тыыннаах (тыастаах) көр имириир
Имириир тыастаах эстибит, икки эбээн уола эмиэ атахтарын тыылыы тэбэн, илиилэрин такытан, тыҥырахтарынан тааһы тарбаабытынан өлбүттэр. Саха фольк. Ооксиэ, оҕолоор! …… Ииссэр баҕас Имириир тыастаах баар буолбат ээ, Илдьи сынньыам этэ! Өксөкүлээх Өлөксөй
Дьиэ иһигэр-таһыгар имириир тыастаах суох эбит. Эрилик Эристиин

I
кылыгыраа диэнтэн холб. туһ. Кыламаннарыгар көмүс чопчулар — кырыа кыаһааннар кылыгыраһа хамсыырга дылылар. Р. Баҕатаайыскай
Кустар өрө сарыкынаһа түһээт, көтөн кылыгыраһа тураллар. Н. Апросимов
[Ойуун] көрдөһөрдүү дүҥүрүн аргыый аҕай охсор. Кыаһааннара дүҥүрү кытта кэпсэтэн эрэрдии кылыгыраһаллар. В. Санги (тылб.)
II
даҕ. Бэйэ-бэйэлэригэр охсуллан тыаһыыр (үксүн тимиртэн оҥоһуллубут бытархай туох эмэ эбэтэр уу сүүрээнин тустарынан). ☉ Звякающий, звенящий, издающий мелодичный звон (обычно о мелких металлических предметах, ударяющихся друг о друга); звонко журчащий (о стремительном течении ручейка по каменистому дну)
Хара тыата күндү кылааннааҕынан суһумнуур, кылыгырас ыраас уута көмүс хатырыктааҕынан дьиримниир. Софр. Данилов
Ильмень күөлгэ, Эльбаҕа Ууга-уокка буспута. Кылыгырас мэтээллээх, Кыһыл Сулус уордьаннаах Оҕо курдук оҕонньор. М. Тимофеев
Биһиктэр үрдүлэринэн сүөһү хабахтарын ыйаан күлтэтэллэрэ, кылыгырас тыастаах чуорааннары баайаллара. Дьүөгэ Ааныстыырап

аат.
1. Ньирэй оҕону бигээн утутарга аналлаах кыра орон. ☉ Колыбель, люлька
Настя оҕону биһигэр илдьэн сытыарар. Н. Якутскай
Эһэтэ сиэнигэр бэйэтэ биһик оҥорбута. И. Гоголев
Биһиктэр үрдүлэринэн сүөһү хабахтарын ыйаан күлтэтэллэрэ, кылыгырас тыастаах чуорааннары баайаллара. Дьүөгэ Ааныстыырап
2. көсп., поэт. Ким-туох эмэ үөскээбит, иитиллэн тахсыбыт сирэ. ☉ Место рождения кого-л., возникновения чего-л.
Хайа баҕарар киһиэхэ төрөөбүт буора — төрөөбүт уйата, бигэммит биһигэ буоллаҕа. «ХС»
Өрөбөлүүссүйэ биһигэ Ленинград куорат килбэйэр киинигэр — Бастакы лииньийэҕэ турар эргэ дьиэ биир кыбартыыратыгар киирэбит. «ХС»
Москва — дьол, сырдык, кэлэр кэскил биһигэ. И. Федосеев
тюрк. бешик, бесик
♦ Биһикпин ыйаабыт сирим — үчүгэйдик билэр сирим (төрөөбүт-үөскээбит дьиэм таһа сир). ☉ Хорошо знакомое место, родные места
Маннык ыарахан суолунан мээнэ киһи айаннаабат. Иннокентий Степанович бу билбит, «биһигин ыйаабыт» суола. «ХС»
Киһи эрэ «биһигэ ыйаммыт» сирэ кини төһө да сайыннын, көрдүн-биллин, киэҥ далааһыннаах айаннаах-сырыылаах буоллун, өйүгэр-дууһатыгар олус үчүгэй, үрүҥ чүөччэр буолан иҥэр эбээт! А. Сыромятникова
«Мунуо суоҕа — биһигин ыйаабыт сирэ. Сарсыарда кэлиэҕэ», — Иннокентий Николаевич эмээхсинин уоскутар. ИИА КК.
◊ Биһик ырыата — оҕону утутарга ылланар ырыа. ☉ Колыбельная песня
Кини оҕотугар биһик ырыатын ыллаан биир кэм: А-аа-а!.. Баю-баюшки баю! Н. Якутскай
Миэхэ оргууй ыллаама Биһик намыын ырыатын, Хайҕаан, сэмээр ааттаама Хара хаастаах кыыс аатын. И. Гоголев
Кини [суотчут оҕонньор] кырыымпаҕа: «Дьахтар ырыата», «Биһик ырыата» онтон да атын ырыалары олус үчүгэйдик оонньуур. М. Доҕордуурап

аат.
1. Киһи-сүөһү организмыттан тахсар убаҕас мустарыгар биитэр балыктарга усталларыгар туһалыыр чараас мөһөөччүктүҥү уорган. ☉ Пузырь (мочевой, плавательный)
Иик быыстала суох үөскээн, синньигэс туруупка устун хабахха мунньустар. СИиТ
Маатка түргэнник оннугар түһэригэр сөп буола-буола хабаҕы босхолуур улахан суолталаах. ТЕН ИДь
Балаҕаннарын түннүгүн сайынын от кыла сиэккэнэн биитэр балык хабаҕынан тардаллар эбит. ДСИТ
2. эргэр. Сүөһү, көтөр-сүүрэр ииктиир, балык устар уоргана инчэҕэй эрдэҕинэ үрүллэн хатарыллыбыта (тугу эмэ угарга, кутарга аналлаах). ☉ Высушенный в надутом виде пузырь животного, птицы, рыбы, предназначенный для хранения чего-л.
Кырбый [киһи аата] кэһиитин улахан тууйаска сүөгэй уонна оҕус хабаҕын толору курупчаакы бурдук аҕалбыт. И. Гоголев
Биһиктэр үрдүлэринэн сүөһү хаппыт хабахтарын ыйаан күлтэтэллэрэ. Дьүөгэ Ааныстыырап
Күһүн эбэм улар хабаҕа мөһөөччүктэри сабынан баайан балаҕан өһүөтүгэр ыйаталаата. С. Маисов
3. Убаҕастан быыһылаан үллэн тахсар салгын эбэтэр ханнык эмэ гаас дьэҥкир төгүрүгэ. ☉ Пузырьки воздуха или газа
Буордаах уу үрдүгэр аата-ахсаана биллибэт үгүс хабахтар көбөн сыыгынастылар. Амма Аччыгыйа
Долгун хабах курдук, үрүҥ күүгэнинэн үллэ-үллэ уостубута. Л. Попов
Саҥардыы оргуйан хабахтар көстүөх курдук буоллулар да, кисиэли үөһэ тардыллар. ФВН ТС
♦ Биир хабахха тыын көр биир
Ол дьоннор куомуннаһан, биир хабахха тыыналлар. Хабахха тыыннар көр тыыннар. Барыны бары билэн түһэҥҥин, аны хабахха тыыннара сылдьарыҥ буолуо. Болот Боотур
Оттон манна киһини барытын хабахха тыыннарыахтыы дьаабыламмыттара дии. Е. Неймохов
◊ Таас хабах көр таас I. Таас хабах хайаҕа баар буолар. Хабах таҥаһа — ыҥыырга олорор киһи хабаҕын курдуу сабар куобах тириитэ таҥас. ☉ Пояс из заячьей шкуры, защищающий мочевой пузырь от холода
Силип барарга тэринэн уллук сутуруо, хабах таҥаһа кэппитэ. Күннүк Уурастыырап
Былыр ыҥыырдаах атынан ыраах айаҥҥа барар дьон хабах таҥаһа диэни кэтэллэрэ. «Чолбон». Хабах хаппар — урут сахалар сүөһү, сылгы хабаҕын имитэн, таҥаһынан, сарыынан бүүрүктээн, айахтаан оҥорор, бытархай малларын угар дьоҕус суумкалара. ☉ В старину у якутов: сумочка для мелочи, изготовленная из выделанного мочевого пузыря крупного рогатого скота, отделанная тканью, сыромятью. Күннэтэ туттуллар малга-салга хабах хаппара эмиэ киирсэрэ. НБФ МУу СОБ
др.-тюрк. хавух, тюрк. ковук