Якутские буквы:

Якутский → Якутский

кылыгырас

I
кылыгыраа диэнтэн холб. туһ. Кыламаннарыгар көмүс чопчулар — кырыа кыаһааннар кылыгыраһа хамсыырга дылылар. Р. Баҕатаайыскай
Кустар өрө сарыкынаһа түһээт, көтөн кылыгыраһа тураллар. Н. Апросимов
[Ойуун] көрдөһөрдүү дүҥүрүн аргыый аҕай охсор. Кыаһааннара дүҥүрү кытта кэпсэтэн эрэрдии кылыгыраһаллар. В. Санги (тылб.)
II
даҕ. Бэйэ-бэйэлэригэр охсуллан тыаһыыр (үксүн тимиртэн оҥоһуллубут бытархай туох эмэ эбэтэр уу сүүрээнин тустарынан). ☉ Звякающий, звенящий, издающий мелодичный звон (обычно о мелких металлических предметах, ударяющихся друг о друга); звонко журчащий (о стремительном течении ручейка по каменистому дну)
Хара тыата күндү кылааннааҕынан суһумнуур, кылыгырас ыраас уута көмүс хатырыктааҕынан дьиримниир. Софр. Данилов
Ильмень күөлгэ, Эльбаҕа Ууга-уокка буспута. Кылыгырас мэтээллээх, Кыһыл Сулус уордьаннаах Оҕо курдук оҕонньор. М. Тимофеев
Биһиктэр үрдүлэринэн сүөһү хабахтарын ыйаан күлтэтэллэрэ, кылыгырас тыастаах чуорааннары баайаллара. Дьүөгэ Ааныстыырап

Еще переводы:

күлтэт

күлтэт (Якутский → Якутский)

күлтэй диэнтэн дьаһ
туһ. Биһиктэр үрдүлэринэн, сүөһү хабахтарын ыйаан күлтэтэллэрэ, кылыгырас тыастаах чуорааннары баайаллара. Дьүөгэ Ааныстыырап
Аны хабаҕын ылан, ыраастаан, үрэн күлтэтэн, эбэлэрэ үрдүгэр ыйаан кэбистэ — саппыйа буолуо. Болот Боотур
Дьон горнист диэки көрбүттэрэ — омурдун олуонатык күлтэппит, хараҕын быччаччы көрбүт этэ. М. Горькай (тылб.)

сүүрүгүрт

сүүрүгүрт (Якутский → Якутский)

сүүрүгүр диэнтэн дьаһ
туһ. Днестр өрүс будулуйбут буордаах сап-саһархай уунан сүүрүгүрдэ сытар. Н. Якутскай
Арай Соргучаан эбэ-хотун эрэ биир кэм тиэтэйэ-саарайа сүүрүгүрдэн харылыыр. С. Никифоров
Тыында диэн син обургу соҕус таас үрэх хайалар быыстарынан кылыгырас ыраас уутун эрийэ-буруйа сүүрүгүрдэр. А БАМ

холлугураа

холлугураа (Якутский → Якутский)

субул. тыас туохт.
1. Бүтэҥитик холлугур-холлугур тыаһаа (уу сүүрэрин этэргэ). ☉ Журчать, бурлить, клокотать (о течении воды)
Таас үрэх кылыгырас ыраас уута халыҥ хооҥку муус аннынан холлугуруу сүүрдэр бүтэҥи тыаһа иһиллэр. В. Миронов
2. кэпс. Бүтэҥитик, түргэн-түргэнник саҥарталаа. ☉ Громко и гулко много говорить, болтать
Хойуу бааҕынас саҥалаах, күллэҕинэ ойуун хоботунуу холлугуруур. М. Доҕордуурап

хооҥку

хооҥку (Якутский → Якутский)

аат. Өрүскэ, күөлгэ анныгар уута суох муус. ☉ Лёд, из-под которого ушла вода в озёрах, реках
Таас үрэх кылыгырас ыраас уута халыҥ хооҥку аннынан холлугуруу сүүрдэр бүтэҥи тыаһа иһиллэр. В. Миронов
[Силипиэн] хааман иһэн атаҕар мас туора охсуллубутуттан иҥнэн хооҥкуга уу килэйэ сытарыгар, харытын ортотугар диэри тайана түстэ. «Кыым»
Уута суох муус хооҥку улахан массыыналары уйар кыаҕа суох. «ХС»
ср. бур. хонги ‘дупло (дерева)’

чурулаа-чарылаа

чурулаа-чарылаа (Якутский → Якутский)

тыаһы үт. туохт. Быыстала суох чэпчэки, кылыгырас тыаһы таһаар (сааскы үрүйэ уутун этэргэ). ☉ Звенеть-журчать, производить звонкое журчание (о вешних водах)
Чалбах уута үрүйэлэри үөскэтэн …… чурулуу-чарылыы сүүрдэрэ көтөр-сүүрэр саҥатын кытта холбоһон, уһуктуу, тиллии алыптаах …… муусуката буолан кутуллар. Уустаах Избеков

сэк

сэк (Якутский → Якутский)

сэк гын — тугу эрэ сэргээн үөрэ түс, чэпчии түс. ☉ Почувствовать облегчение, воспрянуть духом, оживиться
Тыыммакка да уу-чуумпутук иһиллии олорбут дьон, сэк гына түстүлэр. Болот Боотур
[Оҕонньор] күлэр. Мин ону көрөн баран, сэк гынан, чэпчии түстүм. А. Сыромятникова
Дөйбүт курдук олорбут дьон ыстакааҥҥа кутуллар уу кылыгырас тыаһыттан дьэ өйдөммүттүү, сэк гынан, кыратык хамсаан ыллылар. В. Яковлев
ср. хак. шик ‘лёгкий, не тяжёлый; лёгкий, не трудный; легкомысленный, легковесный; легко’

хаҥырҕас

хаҥырҕас (Якутский → Якутский)

аат., эргэр. Халыгырас-кылыгырас тыастаах тиэрбэс киэргэл, аарык. ☉ Предмет украшения в виде металлических колечек, побрякивающий, позвякивающий при встряхивании
Кэтэҕэриин диэкинэн кэриччи көрдөҕүнэ, — аҕыс оронноох дьиэ буолла. Хаҥас оронунан хаҥырҕастаах хаппахчы айаҕа килэйэн көһүннэ. Ньургун Боотур
Улуу Кудаҥса обургу хаҥырҕастаах алтан тайаҕар тайанан саҥа аллайа олорбут. П. Ойуунускай
Инньэ гыналларын кытары, Хаҥас диэки Хайырҕастаах хаппахчы Суон-модун олуура сулбуруйда, Күлүүппэлээх күлүүһэ төлөрүйдэ, Хаарчахтаах хараҕата халбарыйда, Хаҥырҕастаах аана аһылынна. Күннүк Уурастыырап
ср. маньчж. хангир-кингир ‘позвякивание браслета’

тыастаах

тыастаах (Якутский → Якутский)

даҕ. Ханнык эмэ тыаһы таһаарар, хайдах эмэ тыаһыыр. ☉ Шумный, звучный
[Куонаан] тыастаах нуучча этэрбэһин кэппит үһү. Н. Неустроев
Дьикти тыастаах устуруунам, Манньыттаххыан миигин, Сүүрэн кылыгырыыр ууга Эн дорҕооҥҥун тэҥниибин. Л. Попов
Биһиктэр үрдүлэригэр сүөһү хабахтарын ыйаан күлтэтэллэрэ, кылыгырас тыастаах чуорааннары баайаллара. Дьүөгэ Ааныстыырап
♦ Имириир тыыннаах (тыастаах) көр имириир
Имириир тыастаах эстибит, икки эбээн уола эмиэ атахтарын тыылыы тэбэн, илиилэрин такытан, тыҥырахтарынан тааһы тарбаабытынан өлбүттэр. Саха фольк. Ооксиэ, оҕолоор! …… Ииссэр баҕас Имириир тыастаах баар буолбат ээ, Илдьи сынньыам этэ! Өксөкүлээх Өлөксөй
Дьиэ иһигэр-таһыгар имириир тыастаах суох эбит. Эрилик Эристиин

ытарча

ытарча (Якутский → Якутский)

аат.
1. Уһанарга тимири биитэр маһы ытыртаран тутар чыскы курдук тэрил. ☉ Тиски, клещи (столярные)
Ытарчалар хас биирдиилэрэ чурумчулаахтар, олору инчэҕэй талаҕынан оҥоһуллар. ЧАИ СБМИ
Холобур, ытарчаҕа ытыртаран туран тимири аалаллар, быһаҕы биилииллэр. СНЕ ӨОДь
Бэрэстээктэргэ бытархай тимир оҥоһуктарынан дьарыктанарга тимир ытарчалар уонна дуоскалар оҥоһуллубуттар. «ЭК»
2. Итии иһити (хол., хобордооҕу) бүүрүгүттэн ытыртаран тутар тэрил. ☉ Ухват
Хаҥас диэки хобордоох, ытарча, лаппаакы тыаһа лыҥкынас, кылыгырас буолла. Д. Токоосоп
Валя нуучча оһоҕуттан чугуун иһити уһун мас уктаах тимир ытарчанан иилэн таһаарар. Е. Неймохов
Сэнэх таҥастаах эмээхсин ытарчанан нуучча оһоҕуттан күөс таһаара турар. НТГ СУоС
3. көсп. Туох эмэ кыһалҕа, төлөрүйбэт хабала. ☉ То, что угнетает, лишает свободы действий, кабала
Кини олоҕор мэлдьи кырыымчык соҕуһа, тиийиммэттүгэммэт ытарчатыгар мөхсөрө. Н. Габышев
Саха интэлигиэнсийэтин чаҕылхай, чулуу дьонноро Сталин репрессиятын ытарчатыгар ыбылы хаптарбыттара биллэр. Доосо. Олох кытаанах ытарчата күүппэтэх өттүлэриттэн ыга ылаары гыммыт курдуга. «Чолбон»
ср. тюрк. ызыр ‘кусать, прикусывать’

эҥсилгэн

эҥсилгэн (Якутский → Якутский)

  1. аат. Киэҥник эҥсэн дуорааннаахтык дуораһыйыы; ынчык курдук ыараханнык ыгылла-ыгылла тахсар дорҕоон, тыас. ☉ Гулкость, раскатистость; надрывные звуки, напоминающие стоны больного
    [Г.Г. Колесов] бу сырыыга ырыаһыт быһыытынан көрөөччүлэргэ куолаһын эгэлгэ кырааскатын, араастаан оонньооһунун, улам чөллөрүйэн иһэр эҥсилгэнин, баай кылыгырас кылыһаҕын өссө төгүл көрдөрдө. С. Тарасов
    Монгуоллар саҥарар саҥаларын дуораана, ырыаларын эҥсилгэнэ түүр норуоттар киэннэригэр хайдах эрэ чугас курдук. И. Федосеев
    [Муустаах муора] Тыаһын-ууһун эҥсилгэнэ Күллүр-халлыр оргуйбахтыыр, Үллэр күүгэн күрүлгэнэ, Үрүҥ эһэ буолан харбыыр. В. Барабанскай
    Ити, дьиҥинэн, Кыһыл Хаптаан эрэ ырыата буолбатах, баайтан-быйаҥтан маппыт саха дьадаҥыларын барыларын ыар ынчыга, барыларын эҥсилгэнэ. УРКХ
  2. даҕ. суолт. Киэҥник эҥсиллэн дуораһыйан иһиллэр. ☉ Гулкий, раскатистый, зычный
    Тыйыс да, модун да туманнаах бэйэкэҥ, Кыр мууһуҥ кырылаан, атахпар сытаҕын. Эмиэ мин истэбин ыар-нүһэр эҥсилгэн Түллэҥнэс-үллэҥнэс ньиргиэрдээх ырыаҕын. Болот Боотур
    Ымсыырабын этиҥҥэ мин Эҥсилгэн куолаһыгар. Н. Рыкунов
    Энэлийэр, санньыйар Эҥсилгэн тойукка …… Саха биир кыыс оҕото Суорума суолланан, Муҥусору көрбүтэ Илэ иһилиннэ. И. Эртюков