күлүбүрэй диэнтэн тиэт
көрүҥ. Киниэхэ дарбааннаах тыл-өс, өрүтэ күлүбүрэйбэхтиир этии, соһуччу эпиитэт эҥин хоһоону киэргэтэн киирбэттэр. П. Аввакумов

сыһ. Бытааннык, күүһүрэн кэлбэккэ (хол., сүүрүгүр, умай). ☉ Медленно, едва, кое-как (напр., течь, гореть)
Көҥүс түгэҕэр сырдык уу сыккыстыы сүүрүгүрэр. М. Доҕордуурап
Кураанах саһарҕа күлүбүрэйэ умайар. Онтон үөл мас сыккыстыы умайар. С. Федотов
Түүннэри сыккыстыы умайар уккунньаҕы тордоҕуҥ уотугар холумтаҥҥа уурар буолаар. Н. Абыйчанин. СЫК-СЫК: сык-сык ытаа — саҥа таһаарбакка эрэ ытаа; саҥата суох сыҥырҕаа. ☉ Беззвучно плакать; тихо всхлипывать
Эмээхсин да хараҕын уута иҥин быһаҕаһыгар диэри субурус гына түстэ, сык-сык ытаата. Ньургун Боотур
Ол кырбаатаҕым киэһэ, утуйаары ороммор кэлбитим, арай Аанчыгым сык-сык ытыы сытар эбит. Суорун Омоллоон
Кыратык сык-сык ытаатым. Н. Абыйчанин

1. аат. Ол-бу чуолкайа суох боруоран көстөр кэмэ, сырдык-хараҥа былдьаһыыта, боруҥуй. ☉ Сумерки, полусвет, полумрак
   Тиийиэм киэһэ уот өһөн, Имик-самык буолуута. С. Данилов
   Туундараҕа имик-самык. Н. Габышев
2. даҕ. суолт.
3. Мөлтөх, нэһиилэ сырдатар; кыламныыр эрэ (уот туһунан). ☉ Слабо мерцающий (об огне)
   Им балай буола түспүт хараҥа хоско арай камин сөҕүрүйэн эрэр чоҕун имиксамык уота …… чаҕылыҥныыр. Г. Угаров
   Кыһын кэнсэлээрийэҕэ уонна аҕыйах ыалга быста-быста, имик-самык уоту биэрэр, ый баһыгар-атаҕар бурдук тардар. С. Васильев
   Романтизм ньыматынан суруллубут кинигэлэр үксүгэр лаампа уотун имик-самык сырдыгар эбэтэр тунаархай ыйдаҥаҕа буолар сабыытыйалаахтар. ФЕВ УТУ
   Дьахталлар көмүлүөк оһох имик-самык уотугар түүн үөһэ ааһыар диэри иистэнэн кыҥастаһаллара. «ХС»
4. Боруҥуй, хараҥаран көстөр. ☉ Темноватый, недостаточно светлый, сумрачный
   Имик-самык хос улахан түннүгүн ыарахан баархат сабыытын кыыс тиийэн тэлэйэ баттаата. Л. Попов
   [Сценаҕа] тахсан имик-самык саала диэки хайыста. Н. Лугинов
   Нэһилиэгим сис кинээһэ Ыадастан, аҥнан киирдэ. Имик-самык дьиэм иһэ Эбии күлүгүрдэ. М. Ефимов
5. көсп. Өспүт, хараастыбыт, уотакүөһэ суох (киһи туһунан). ☉ Унылый, безрадостный, сумрачный (о человеке)
   Бии сааһын тухары күлэр-алларастыыр, өргөллөнөн күлүбүрүүр бэйэтэ …… ытаан-соҥоон эрэр курдук, үдүкбадык, имик-самык. Суорун Омоллоон
   «Ханнык хаартыны туруордуҥ, көрдөр эрэ», - диэтэ Сэмэн Мэхээлэйэп Көстөкүүн диэн …… имик-самык харахтаах, эриччи хаппыкка дылы киһиттэн. Күндэ
6. сыһ. суолт.
7. Бэрт мөлтөхтүк, нэһиилэ (уот, сырдык туһунан). ☉ Слабо, слабо мерцая (об огне, свете)
   Били имик-самык умайа турар уот, күлбүт курдук, чачыгырыы түстэ. Суорун Омоллоон
   Ыһыырынньык имиксамык умайан сыыгыныыр. Софр. Данилов
   Оһохторун уота имик-самык кылаҥныыр. Н. Якутскай
8. Сэниэтэ суохтук, симиктик (кэпсэт, саҥар). ☉ Тихо, неуверенно (говорить)
   Тутатына наадалаах эрэ суолга биирдии-иккилии тылынан имик-самык кэпсэтэллэрэ утары умуллан иһэр. Амма Аччыгыйа
   Имик-самык кэпсэтэ олорбут дьон «оксиэ», «кырдьык, бөдөҥ кыайыы буолбут» …… дэһэллэрэ иһилиннэ. Д. Кустуров
   Ынахтар маҕыраһыылара, дьон саҥата ньамалаһыыта имик-самык соҕустук тыа баһынан охсуллан иһиллэр. Эрилик Эристиин
9. көсп. Бүрүллүбүт, хараастыбыт курдук (киһи дьүһүнүн туһунан). ☉ Сумрачно, грустно, уныло (выглядеть - о человеке)
   Сорокин күөдьүйэн күлүбүрэйэн испитэ хайдах эрэ имик-самык көстүүлэннэ. Р. Баҕатаайыскай
   Мин туох буруйдаахпыный? - Ыларов харахтара тымныйталаан, имик-самык дьүһүннэннэ. Р. Баҕатаайыскай

туохт.
1. Уһуннук, ыарахан-ыараханнык өрүтэ тыын (хол., олус ыгылыйан, ыгыллан). ☉ Тяжело дышать, протяжно вздыхать, вскрикивать (напр., от резкого напряжения)
Тохтуу түһэн өрө дьигиһийтэлээтэ, уһуутуу тыыммахтаата, көмүрүө хаары ытыһан ылан, айаҕар толору симиннэ. Амма Аччыгыйа
Бачыгыратар уһуутаабытынан уҥа ороҥҥо баран, чип-чиҥник лик гына олоро түстэ. Эрилик Эристиин
Кэмниэ-кэнэҕэс тэйиччи соҕус, киһи тугун да араарбат, уһуутуур аҥаардаах харда хаһыыта иһилиннэ. С. Никифоров
△ Улаханнык, уһуутуур курдук саҥар (хол., көтөрү этэргэ). ☉ Производить похожий на тяжёлый вздох звук, ухать (напр., о птицах)
Күһүҥҥү хараҥа түүҥҥэ, ырыых-ыраах модьугулар куобах үүрэн уһуутуулларын истэрэ. М. Попов
Ханна эрэ куобах кыырда, Хаһааҥҥыттан эрэ муна сылдьар Сору көрбүт соҕотох киһилии, Уһуутуур, һуулуур. Эрчимэн
2. көсп. Тыастаахтык өрө уһуур (хол., буруолаа). ☉ С резким шумом выпускать пар (напр., о самоваре)
Кыракый борохуот үрүҥ паарынан уһуутуу олорор. Н. Якутскай
Оптуобус күөх буруонан уһуутаан кэбиһэ-кэбиһэ, салгыы айаннаан мотуорун тыаһа бирдьигиниир. Н. Лугинов
Улахан алтан сылабаар, үрүҥ паарынан тыынан, үөһэ уһуутаан, күллүгүрээн, холкуостаахтары кэтэһэр. Дьүөгэ Ааныстыырап
3. көсп. Уһуурар курдук, уһуура тыаһаа (хол., тыал). ☉ Бушевать, гудеть (напр., о ветре)
Кыһын обургу кыскыйар тыалынан уһуутаан, хатан дьыбарынан хабырынан, кэллэр кэлэн иһэр. М. Доҕордуурап
Быйыл сааһыары халыҥ хаар түспүтэ, онуоха эбии модун буурҕа уһуутаан ааспыта. С. Дадаскинов
Муус устар чалбах уута Сааһы айхаллаан оонньуур дуу, Кыһыҥҥы дьыбар уһуутуура, Күһүҥҥү тыал тыаһа дуу? Эҕэрдэ СС
◊ Өрө (өрүтэ) уһуутаа (уһуутаамахтаа) — 1) тыыныҥ хаайтарар курдук буол, ыксаабыттыы үөһэ тыыныталаа. ☉ Издавать глубокий протяжный стон
Көөстөөн хаһыытыах курдук гынан иһэн уһуктан кэллэ, өрө уһуутаан кэбистэ. Уустаах Избеков
Сэниэтэ суох аттыгар нукус гына олордо уонна хас да төгүл өрүтэ уһуутаамахтаата. И. Гоголев
Өлөксөй оҕонньор иһин түгэҕиттэн мэҥийэн өрүтэ уһуутаата. П. Аввакумов; 2) үөһэ өрө көтөн күлүбүрэйэн таҕыс (хол., кутааны этэргэ). ☉ Взметнуться ввысь, полыхая пламенем (напр., о костре)
Холлоҕос быһаҕаһын саҕа кутаа уотунан кини диэки өрө уһуутаан кэбистэ. Ньургун Боотур
Оһох төлөнө өрүтэ уһуутаамахтыы турар эбит. П. Ойуунускай
Тугун дьиктитэй, тус арҕаа ойуур түгэҕэр хап-хара өһөх буруо халлааҥҥа өрө уһуутаан эрэр. И. Гоголев. Уотунан уһуутаа — кутаалана уһуур. ☉ С громким шумом выпускать струю пламени, обдавать огнём
Бандьыыттар элэҥнии сыталлар. Саалара уотунан уһуутаан, Биһиги дьоммутун ыталлар. Эрилик Эристиин
Аҕыйах мүнүүтэ буолаат, үрдэл кэтэҕиттэн уотунан уһуутуу-уһуутуу, тааҥкалар тахсан кэлбиттэрэ. ССС
Биһиги артиллериябыт уотунан куһуйда, сир ньирилиир, титирэстиир, халлаан уотунан уһуутуур. «ХС»