побуд. от күлүгүр = 1) затенять, покрывать тенью; затемнять; 2) перен. возводить поклёп, клеветать на кого-л., , очернять кого-л. * */ күлүгэс смешливый. / күлүгээн хулиган. /
Якутский → Русский
күлүгүрт=
Якутский → Якутский
күлүгүрт
туохт.
1. Күлүктэ түһэр, күн уотун көрдөрүмэ. ☉ Затенить, покрыть тенью, затемнить
Күһүн. Болоорхой сарсыарда. Ким эрэ, Аҕылаан тыынан, Түннүкпүн күлүгүрпүт. Л. Попов
Арассааданы биир-икки күн сабан күлүгүрдэллэр. КММ ОК
2. көсп. Кими эмэ холуннар, куһаҕан өттүнэн сырдат. ☉ Наговаривать, клеветать, бросить тень на кого-л., очернить кого-л.. Өлбүт эрэ диэҥҥин эн кинини күлүгүрдүмэ
Еще переводы:
shadow (Английский → Якутский)
күлүк; күлүктээ, күлүгүрт, мынааһырт
shading (Английский → Якутский)
күлүгүрдүү, мынааһырдыы
омрачить (Русский → Якутский)
сов. 1. кого (опечалить) санньыт, соҥут, санаатын алдьат; 2. что (сделать менее радостным) санньыт, саппаҕырт, күлүгүрт; омрачить радость үөрүүнү саппаҕырт.
суһугурт (Якутский → Якутский)
туохт., кэпс. Хараарт, күлүгүрт. ☉ Очернять кого-л., бросать тень на кого-л.
Хайҕаллаах ааккын суһугурдар Хара улар саҕа Харгыһы оҥорбуппун билбэппин. «ХС»
затмить (Русский → Якутский)
сов. 1. что (скрыть) күлүктээ, бүөлээ; тучи затмили всё нёбо халлааны барытын былыттар бүөлээтилэр; 2. кого-что, перен. (превзойти) күлүктээ, күлүгүрт; затмить чью-л. славу ким эмэ албан аатын кулу ктээ.
барыгыр (Якутский → Якутский)
туохт. Хараҥаҕа күлүк курдук буолан көһүн. ☉ Едва выделяться в темноте
Көстөр эрэ күлүгүрдэ, Мас эрэ барыгырда. А. Софронов. Балаҕаммыт өр үлэттэн Барыгыра күлүгүрбүтэ Улуу Өктөөп күннэриттэн Күндээрэ түспүтэ. Эллэй
күлүгүр (Якутский → Якутский)
туохт.
1. Күн киирэн, харааран көһүн, күлүккэ сас, хараҥар. ☉ Покрываться тенью, затениться
Киэһэ буолан, от-мас күлүгүрэн барда. Суорун Омоллоон
Туундара иһэ улам күлүгүрэн, дьыбарсыйан ыга ылан истэ. Н. Заболоцкай
Күн ортото быдан ааста: уулусса аҥаар өттө күлүгүрдэ, аҥаарыгар күн уота күлүмүрдүүр. Л. Толстой (тылб.)
2. Киһи хараҕа быраҕыллар гына күлүк курдук харааран көһүн (туох эмэ хара, улахан туһунан). ☉ Казаться тенью, темнеть издали, вырисовываться темным силуэтом
Элбэх баҕайы сэптээх ыал эбит: ампаар иннигэр улахан сайылык балаҕан күлүгүрэн көстөр, толоон иһэ туман түһэн туох да ааттаах көстүбэт буолбут. Н. Неустроев
Аарыма бэс турар, ол бэс аттыгар хаһааҥҥы эрэ кэлтэгэй отуу дьардьамата күлүгүрэн олорор. С. Никифоров
Күлүмүрдэс киэҥ килиэ таас түннүкпэр оннуларыгар кырыа-кыаһаан буолбут муус чуолҕаннар күлүгүрэн тураллар. П. Филиппов
3. көсп. Санааҕа баттатан тас көрүҥҥүнэн мөлтөөн-ахсаан көһүн. ☉ Омрачиться, опечалиться
Сата Байбал сирэйэ күлүгүрдэ, төбөтүн умса көрбүтэ. И. Гоголев
Кырдьык, Таня чоруун сирэйэ күлүгүрбүт, дьиппинийбит. Л. Попов
аҥын (Якутский → Якутский)
туохт., кэпс., сөбүлээб.
1.
Уһуо суохха уһаа, бытааннык тэрин, оҥоһун. Долго собираться, очень медлить в своих действиях. Чэ, эрэ, атас, сыарҕалаах окко дылы аҥнаҥҥын, кэлэ оҕус. Саһарҕа
Хаһааҥҥа диэри аҥнан Көһүттэриэх муҥмунуй бу? И. Гоголев
2
Бэйэҕин атыттартан ордукпун дии сананан, бытааннык, дуоспуруннаахтык тутта сатаа. Считая себя лучше других, держаться подчеркнуто важно, церемонно. Чэ, чэ, аҥныма, хайа эрэ улуу араатарга дылы. Н. Лугинов
Хабырыыс эдэр сааһыттан олбуордаах хаһаайын, дьиэлээх, тэлгэһэлээх, ынахтаах эҥин ыал баһылыга буолан аҥнан олордоҕо ээ. Н. Габышев
Нэһилиэгим сис кинээһэ Ыадастан, аҥнан киирдэ. Имик-самык дьиэм иһэ Эбии күлүгүрдэ. М. Ефимов
ср. туркм. саагын ‘медлить, собираться медленно’
бүдүгүр (Якутский → Якутский)
I
туохт. Аһара кырдьан тугу да кыайбат-хоппот, билэри, сатыыры да билбэт, сатаабат буол, буорай. ☉ Быть, стать дряхлым от старости
Оҕонньор [Туу уола Ньукулай] көнө түстэ: «Саҥаран-иҥэрэн иһиҥ, дьадаҥылар! Ситиһэр күн дьэ кэллэ... Ону баара бу кырдьан бүдүгүрэн хааллаҕым». Амма Аччыгыйа
Оҕонньор бэйэтэ да олус бүдүгүрэ кырдьыбыт, былыргыны өйдүөхтээҕэр, быйылгыны да өйдөөбөт буолаахтаабыт. Н. Якутскай
Чэ, ити курдук, мин ааҕааччым …… Сүбэлии түһэн, эрдэтинэ, Бүдүгүрүөм иннинэ — Уһун санаата, дириҥ өйдө Уган кулу, суруйан көрүөм: Баҕар, күөспүн эрдэ өрүөм. Р. Баҕатаайыскай
II
туохт.
1. Борук-сорук, бадыа-бүдүө буол, боруор (халлаан хараҥаран эбэтэр сырдаан эрэрин туһунан). ☉ Смеркаться, стать сумеречным
Күн киирэн уҥуоргу хайалар тараҕай таас чөмчөкөлөрүн тиһэх сардаҥатынан дуйдаата. Оттон аллараа хочоҕо отмас сымара таас күнүскү өҥнөрүн сүтэрэн, мээнэ бүдүгүрэн көстөр буоллулар. Г. Колесов
Этиҥнээх былыт тахсан ордук бүдүгүрэн, Тыыны хаайыах, сабыллан, Күтүр түүн өссө күлүгүрэн, Тулабытын тууйа ылан, Ынырыктыйан, ыган истэ. И. Эртюков
Күнүс сырдыга күрэннэ. Күлүгүрдэ. Лүҥкүрдэ. Солко күөх халлаан дьүһүнэ Солох курдук бүдүгүрдэ. И. Сысолятин
2. Туох эмэ мэһэйтэн аанньа көстүбэт буол. ☉ Виднеться неясно, нечетко из-за каких-л. помех
Бүгүн муора Бүдүгүрдэ: Киҥэ киирдэ, Киэбэ туолла. Күннүк Уурастыырап
Эмискэ сар түспүт харах уута кыламаннарыгар мөчөкөлөһө тоҥон истэ. Ол нөҥүө оҕо бэйэтэ оҕонньор буолбут куората бүдүгүрэ көһүннэ. Н. Лугинов
имик-самык (Якутский → Якутский)
- аат. Ол-бу чуолкайа суох боруоран көстөр кэмэ, сырдык-хараҥа былдьаһыыта, боруҥуй. ☉ Сумерки, полусвет, полумрак
Тиийиэм киэһэ уот өһөн, Имик-самык буолуута. С. Данилов
Туундараҕа имик-самык. Н. Габышев - даҕ. суолт.
- Мөлтөх, нэһиилэ сырдатар; кыламныыр эрэ (уот туһунан). ☉ Слабо мерцающий (об огне)
Им балай буола түспүт хараҥа хоско арай камин сөҕүрүйэн эрэр чоҕун имиксамык уота …… чаҕылыҥныыр. Г. Угаров
Кыһын кэнсэлээрийэҕэ уонна аҕыйах ыалга быста-быста, имик-самык уоту биэрэр, ый баһыгар-атаҕар бурдук тардар. С. Васильев
Романтизм ньыматынан суруллубут кинигэлэр үксүгэр лаампа уотун имик-самык сырдыгар эбэтэр тунаархай ыйдаҥаҕа буолар сабыытыйалаахтар. ФЕВ УТУ
Дьахталлар көмүлүөк оһох имик-самык уотугар түүн үөһэ ааһыар диэри иистэнэн кыҥастаһаллара. «ХС» - Боруҥуй, хараҥаран көстөр. ☉ Темноватый, недостаточно светлый, сумрачный
Имик-самык хос улахан түннүгүн ыарахан баархат сабыытын кыыс тиийэн тэлэйэ баттаата. Л. Попов
[Сценаҕа] тахсан имик-самык саала диэки хайыста. Н. Лугинов
Нэһилиэгим сис кинээһэ Ыадастан, аҥнан киирдэ. Имик-самык дьиэм иһэ Эбии күлүгүрдэ. М. Ефимов - көсп. Өспүт, хараастыбыт, уотакүөһэ суох (киһи туһунан). ☉ Унылый, безрадостный, сумрачный (о человеке)
Бии сааһын тухары күлэр-алларастыыр, өргөллөнөн күлүбүрүүр бэйэтэ …… ытаан-соҥоон эрэр курдук, үдүкбадык, имик-самык. Суорун Омоллоон
«Ханнык хаартыны туруордуҥ, көрдөр эрэ», - диэтэ Сэмэн Мэхээлэйэп Көстөкүүн диэн …… имик-самык харахтаах, эриччи хаппыкка дылы киһиттэн. Күндэ - сыһ. суолт.
- Бэрт мөлтөхтүк, нэһиилэ (уот, сырдык туһунан). ☉ Слабо, слабо мерцая (об огне, свете)
Били имик-самык умайа турар уот, күлбүт курдук, чачыгырыы түстэ. Суорун Омоллоон
Ыһыырынньык имиксамык умайан сыыгыныыр. Софр. Данилов
Оһохторун уота имик-самык кылаҥныыр. Н. Якутскай - Сэниэтэ суохтук, симиктик (кэпсэт, саҥар). ☉ Тихо, неуверенно (говорить)
Тутатына наадалаах эрэ суолга биирдии-иккилии тылынан имик-самык кэпсэтэллэрэ утары умуллан иһэр. Амма Аччыгыйа
Имик-самык кэпсэтэ олорбут дьон «оксиэ», «кырдьык, бөдөҥ кыайыы буолбут» …… дэһэллэрэ иһилиннэ. Д. Кустуров
Ынахтар маҕыраһыылара, дьон саҥата ньамалаһыыта имик-самык соҕустук тыа баһынан охсуллан иһиллэр. Эрилик Эристиин - көсп. Бүрүллүбүт, хараастыбыт курдук (киһи дьүһүнүн туһунан). ☉ Сумрачно, грустно, уныло (выглядеть - о человеке)
Сорокин күөдьүйэн күлүбүрэйэн испитэ хайдах эрэ имик-самык көстүүлэннэ. Р. Баҕатаайыскай
Мин туох буруйдаахпыный? - Ыларов харахтара тымныйталаан, имик-самык дьүһүннэннэ. Р. Баҕатаайыскай