былааннаа диэнтэн бэй., атын
туһ. Мин сүүһүн тобулу ытарга былааннана, биир суон тиити күлүктэтэн, эһэ диэки кимэн киирэн истим. Суорун Омоллоон
Куоракка болдьоммут кэмин чугаһыгар биирдэ киирэрдии былааннана сырыттаҕына, уонча хонук инниттэн Александр Борисович суһал тэлэгирээмэнэн ыҥыртаран ылбыта. Н. Лугинов
Семенов эрэдээксийэҕэ тыаттан сурук кыайан киирбэтин, сорох салайааччылар былааннаммыт матырыйаалы аанньа ахтан суруйбаттарын туһунан кэпсиир. С. Никифоров. Дойдуга ыарахан бырамыысыланнас сайдыыта былааннанар. И. Бочкарев

аат. Биир кэлимсэ туохха эмэ (тыаҕа, хайаҕа о. д. а.) курдары көстөр уһун синньигэс аһаҕас сир. ☉ Насквозь просматриваемое длинное узкое открытое место, просвет (в лесу - просека, проталина, в горах - расщелина и т. п.)
Тыа оскуолатын сэттис кылааһын бүтэрбит Байанай уолчаан арҕаа тыаттан киирэн иһэн мыраан дьиэллигэһинэн ыраах хараара бачымахтаспыт Дьокуускайы аан бастаан көрбүтэ. Софр. Данилов
Хомустарынан күлүктэтэн, бэрт сымсатык сыыллан киирэн, хомус дьиэллигэһинэн көрө биэрэбин. И. Сосин
Өтөх кыараҕас, тула өттүттэн ойуур ыга анньан турар. Хоту диэки күөллээх кыракый алааска тиэрдэр дьиэллигэстээх. П. Аввакумов

туохт.
1. Саба бүрүй (хараҥаны этэргэ). ☉ Застилать, покрывать собой (о темноте)
Аттыгар хараҥа түлүгүрдэҕинэ, сууллар сулус буолан субуруҥнуом, Хараҕы саатырдар төлөннөнөн Харса суох хайыта суруйуом. М. Ефимов
Ортолуур ыам саҕана күн былыкка күлүктэтэн, туундара чуҥкуйа, түлүгүрэ түспүтэ. Тулхадыйбат д. Били бултарын астаабыт сирдэригэр быһаҕын умнан кэбиспит эбит, түүн буоллаҕына түлүгүрэн иһэрэ. А. Кривошапкин (тылб.)
2. кэпс. Сылайан, илистэн өйүҥ ииримтий, өйүкү-төйүкү буол. ☉ Находиться в полуобморочном состоянии (от переутомления)
Воропаев ыалдьан түлүгүрбүт санаатыгар туой Лена чэрдийбит нарын тарбахтардаах кыракый илиитэ элэҥнээн ааһара. ПП Дь
[Кыыс] дьүдьэйбит сирэйигэр, түлүгүрэрин быыһыгар аһыннарардыы дириҥ кутурҕан көстөн ааспыта. В. Короленко (тылб.)

I
аат. Уот уматтарга аналлаах, төбөтүгэр сиэрэлээх синньигэс мас тоһоҕоһо. ☉ Спичка
Ол киирэн, аан аттыгар туран эрэ, испиискэбин уматан баран, өйдөөн көрбүтүм, хаҥас диэки биир өлбүт табаны, сүлбэккэ эрэ ардьаах маска өйөннөрө туруоран кэбиспиттэр. Н. Неустроев
Онтон бэргэһэтин сулбу тардан ылан күлүктэтэ тутан, испиискэ уматта. Амма Аччыгыйа
Моонньун ыгдаччы туттан, тыалы күлүктүү олорон, икки ытыһын иһигэр уматыллыбыт испиискэнэн табаҕын уматан, тыал хоту аһыы буруону бурҕайталаата. Эрилик Эристиин
2. Испиискэ хаатыныын бүтүннүү. ☉ Коробка спичек
Испиискэ, икки-үс кутуу чэй, кыра быһычча быһах биэрэриҥ буоллар, Акулина Николаевна... Амма Аччыгыйа
Маны көрбүтэ, кугас торбос тириитэ матаҕа буолан биэрдэ. Иһигэр испиискэлээх, куруускалаах, куобах туһахтаах уонна хаппыыт-хаппыт килиэптээх. Суорун Омоллоон
Дьэллик маҥнай туох да наһаа куттанна, бэйэтэ да өйдөөбөккө, сиэбиттэн испиискэтин ойутан таһаарда. Н. Заболоцкай
II
аат., түөлбэ. Таҥас ыйыыр көхө. ☉ Деревянный крюк на стене для одежды, вешалка. Үтүлүгүн истэнэҕэ испиискэҕэ ыйаан кэбиспит
русск. спичка (уменьш. от спица 'деревянный гвоздь в стене для вешания одежды; заостренная палочка')