сарбай 2 диэнтэн арыт
көстүү. Хаҥас диэки ыйанан турар сон ынырык сирэйдээх-харахтаах киһи буолан сарбалдьыйарга, күлүҥнүүргэ дылы буолан ылар. И. Федосеев

сыһ. Биллэрбэккэ эрэ, биллибэтинэн. ☉ Незаметно, исподтишка
Биллибэтинэн билсиспиттэрэ баар буолла, көстүбэтинэн көрсүспүттэрэ баар буолла. Өксөкүлээх Өлөксөй
Көхсүттэн тэһииннээх күн хаан улуустара көстүбэтинэн күөмчүлэммиттэрин көмүскүү түстүм. Эрилик Эристиин
Элбиэххэ-үксүөххэ, Илэччи эмиэ элэҥниэххэ, Көстүбэтинэн эмиэ күлүҥнүөххэ. С. Васильев

көр мааҕы
Коля дьонум чугаһаатахтара буолуо дии санаан, туран, киһитин батыһыннарбытынан мааҥыы киирэн көрбүт тааһыгар тиийдэ. Болот Боотур
Эһэлэрин чуҥнаан көрбүттэрэ, мааҥыы сириттэн арахпакка, борук-сорукка быһа күлүҥнүү с ы л д ь а р. Н. Заболоцкай

күлүҥнээ диэнтэн холб. туһ. Бүдүк-бадык хараҥа ууга балык үөрэ айманан эрэрин курдук, элбэх дьон үлэлээн күлүҥнэһэллэр
А. Федоров. Маар диэкиттэн Уһун Уйбааннаах күлүҥнэһэн көһүннүлэр. И. Никифоров
Куоҕай Куонаан киэһэ хойут Борокуопай, Миитэрээс уонна Кирииһэ дьиэ таһыгар күлүҥнэһэ сылдьалларын илэ-чахчы көрбүт. В. Протодьяконов

аат. Киһи сатаан сылдьыбат хойуу титирик мастаах ыркый ойуур. ☉ Труднопроходимая лесная чаща с густыми зарослями молодых лиственниц
Иһирик ычыктары уҥуордаталаан, суолларын ортотугар биирдэ хонон, Сиэллээх үрэххэ тиийбиттэрэ. Е. Неймохов
Арай ычык иһигэр мас барчаланар, тайах көхсө күлүҥнүүр. Улдьаа Харалы
Куобах ычыкка, лааҥкыга уонна хайаҕа куотар. ЯВВ КЭКТ
◊ Ыркый (ычык) ойуур көр ойуур
Ычык ойуур кытыытыгар ыраас сиргэ эһэ хаары дэлби тэпсибит суола баар. И. Гоголев
Үрэх соҕуруу өттүнээҕи куулатыгар хойуу мастаах ычык ойуур убаҕастыйан барар. В. Протодьяконов
Тууларын, тыыларын хаста да кырынан, сүгэн таһааран, дьиэлэрин кэннинээҕи ычык ойуурга кистээтилэр. Айталын

I
туохт.
1. Күүскэ сырдаа, күндээриччи сырдаа. ☉ Распространять яркий свет, сиять, освещать (об источнике света)
Сааскы күн сандаара ойбута, Биһи уһуктан турбуппут. Эллэй
Оройуон киинин дьиэлэригэр Түннүктэр уоттара сандаараллар. С. Васильев
Ыалдьыт испиискэни умаппытыгар, дьиэ иһэ сандаара түстэ. П. Филиппов
Дьүкээбил уота умулла сыһа-сыһа тымныы күөх өҥүнэн сандаарар. Н. Габышев
△ Уоттан, уоттанан чаҕылый (киһи-сүөһү хараҕын этэргэ). ☉ Светиться, блестеть, сверкать (о глазах)
[Тииҥ] уйатын олбоҕун көбүтүнэн утуйаары гынан эрдэҕинэ, уйатын хайаҕастарынан икки харах уота сандааран көстүбүтэ. И. Федосеев
2. Сырдаан көһүн, сырдык эбэтэр бэлиэ, чаҕылхай көстүүлээх буол. ☉ Выделяться светлым, ярким цветом, быть ярко освещённым
Киҥкиниир киэҥ тайҕам киинигэр, …… Салаҥ элбэх Саҥа дьиэлэр Сандааран ахан тураллар. С. Зверев
Хатыҥнар сэбирдэхтэрэ саһарымталаабыттар, …… ап-араҕаһынан сандааран көстөллөр. П. Аввакумов
Албан ааттаах байыаска Арҕаа Украина кырдалыгар Сандаарар кыһыл сулустаах Саҥа пааматынньык туттулар. С. Васильев
△ Дьэҥкир ыраас дьүһүннээх буол. ☉ Быть насквозь прозрачно чистым, сиять чистотой (напр., о реке)
Талба барахсан сандаарбыт уутугар …… астына [сөтүөлүүбүн]. Амма Аччыгыйа
Туйаарыма Куо барахсан, таҥас бүтэй этэ сандааран, эт бүтэй уҥуоҕа көстөн, уҥуох бүтэй силиитэ дьалкыйан, үрүҥ күннүү туналыйан, кубалыы устан киирэн кэлэр. Суорун Омоллоон
3. көсп. Сырдык кэскил буолан көһүн, сырдыгынан сыдьаай. ☉ Ярко светить, сиять (напр., о счастливом будущем)
Кэрэ кэскил, сырдык сыал Биһиэхэҕэ сандаарда. Эллэй
ср. др.-тюрк. йан ‘гореть’, казах. жан ‘гореть’
II
поэт.
1.
сандаархай диэн курдук. Сандаар сырдык таас куораттар Түҥ тайҕаттан күлүмнүүллэр, Ыстаал ыллык киэҥ аартыктар Хайалары нөҥүөлүүллэр. П. Тобуруокап
Саас эрдэ өрө анньар ньургуһуннуу Сандаар күнү мин өрүү көрөбүн, Кытаҕым куруҥар оонньуу-оонньуу Эн кыталыктаргыныын ыраах көтөбүн. Н. Босиков
2. аат суолт. Туох эмэ сандаархай сырдыга. ☉ Яркий свет, сияние
Куоратым хотугу өттүгэр Суон хара турбалар көстөллөр. Ол собуот сандаарын иһигэр Көлөһө тимирдэр күлүҥнүү мөхсөллөр. С. Васильев

1. даҕ.
2. Өрүһүнэн, үрэҕинэн устан ааһан иһэр. ☉ Плавающий в воде
   Оҕонньор барахсан үөрүмүнэ, чүөмпэҕэ тимирэн иһэн устугас маһы таба харбаан, үөһэ дагдас гыммыт кэриэтэ буоллаҕа дии. Софр. Данилов
   Охоноон сүгэһэрин түһэрэн, суол кытыытыгар сытар, үс сыллааҕы улахан ууга кэлэн хаалбыт устугас дүлүҥҥэ олордо. Н. Лугинов
   Үрүйэ ортотугар устугас мас харгылаан хаалбыт. Н. Абыйчанин
3. Устан ааһан иһэр (хол., былыт); быстах биллэн ааһар (хол., тыал). ☉ Плывущий (напр., об облаках); переменчивый (напр., о ветре)
   Устугас былыттар аастылар Ырайга ыттар биллибэт Арай эн эрэ кэлэргин Ахта саныыбын, күүтэбин. В. Чиряев
   Уонна мин суолбар дьол аһыллыыта Устугас тыал буолан, туораан биэрбиккин. «Чолбон»
4. кэпс. Олохтоох буолбатах, кэлии-барыы, быралгы. ☉ Не местный, приезжий, скитающийся
   Сибиир улахан куораттарыгар араас устугас, бырах дьоннор баһаамнаабыттар. И. Гоголев
   Устугас, тастан кэлбит харчылаах дьон сири атыылаһалларын бопсуохха наада. ВУА БС
   Биир эдэр дьахтар, олоҕун оҥостор баҕаттан, түптээн миэстэтин була илик устугас киһини дьиэтигэр киллэрбит. «Кыым»
5. көсп. Кэннигэр хаалан иһэр, ааһымтыа (хол., олох). ☉ Непостоянный, переменчивый, проходящий (напр., о жизни)
   Көннөрү устугас олохтон көтөн, үөһэ тардыһан бараҕын. Н. Габышев
   Таптал, ырыа, биллэн турар, кэбирэх даҕаны, устугас даҕаны. В. Гаврильева
   «Биһиги устугас олохпутугар араас буолааччы», — диэтэ Топорков табах тардатарда. «ХС»
6. аат суолт.
7. Өрүһүнэн, үрэҕинэн устан иһэр туох эмэ (хол., мас). ☉ Что-л. плывущее по воде (напр., дерево)
   Мин төрүт Өлүөнэ өрүспүнэн Үгүс да устугас айанныыр. М. Тимофеев
   Халтаама отуу сыыһа тутунна, туох эмэ устугас эбэтэр борохуот ааһаарай диэн кэтэстэ. В. Чиряев
8. көсп., кэпс. Түптээх үлэтэ, олорор сирэ суох, быралгы киһи. ☉ Человек без определённого места жительства, безработный, скиталец, бродяга
   Мин курдук дьэлликтэр, быралгылар, хаамаайылар, устугастар — нуучча да, саха да элбэх этибит. И. Никифоров
   Араас сүүлүктэр, кэлэр-барар устугастар арыгынан мончууктаан, булчуттар түүлээхтэрин хоро таһан эрэллэр дии. И. Семёнов
   Бэҕэһээ кэлбит, сарсын барар устугастар төрүт олохтоохтор дьылҕаларын, кэскиллэрин тоҕо быһаарыах тустаахтарый? «Кыым»
   Араас дьон, кэлэ-бара сылдьар устугастар үлэлээн күлүҥнээбитэ буолан иһэн, күрээн хаалаллара. КДМ ОККО
   ◊ Устугас сырыт — ханна да олохсуйан тохтоомо, кэриимнээ. ☉ Вести непоседливый образ жизни, скитаться, бродяжничать
   Алдьаммыт тыраахтары солбуйтара утаараҕыт, онтон төттөрү сиилэспэр аҕалаҕыт, туох үлүгэрэй, бу, устугас сырытыннарар диэн. Түксү! В. Яковлев
   Быралгы айаны тутуһан Бу маннык устугас сылдьаммын Ийэбин көрбөккө хаалыам диэн Эмиэ да дьиксинэр эбиппин. В. Дедюкин