даҕ.
1. Курдаттыы көстөр ыраас, өҥө суох. ☉ Пропускающий свет, прозрачный
Дьэҥкир уулаах, дьиримнэс сүүрүктээх Чаара өрүһү туораһан испитим. Софр. Данилов
Харах уутунуу кылапаччыйбыт дьэҥкир дабархай бычыгыраан тахсан аллара саккыраан эрэрэ. Далан
Дьэҥкир муос кылдьыылаах ачыкытын кэҥириитигэр уурунна. М. Доҕордуурап
Күөл дьэҥкир чараас мууһунан бүрүллэ охсубут. «ХС»
2. көсп. Туох да булкааһыга суох ыраас, чэбдик. ☉ Не содержащий ничего постороннего, без примесей, чистый, свежий
Дьэҥкир ыраас салгын, туох барыта сүрдээх ыраахха диэри чуолкайдык көстөр, кыччыыр эрэ, түүппэҕирбэт, тумарыктыйбат. Амма Аччыгыйа
Күөх дьэҥкир күһүҥҥү халлааммыт, Күннэнэн күндээрбит, сандаарбыт. Күннүк Уурастыырап
Сып-сырдык дьэҥкир чуумпу түүн. Н. Габышев
◊ Арыы дьэҥкир - уулбут арыы курдук ис иһиттэн сыдьаайар, сырдык, курдаттыы көстөр. ☉ Чистый, золотисто-прозрачный
[Оҥоойуккар] Кутан кулу алаастарбыт Арыы дьэҥкир халлааннарын. С. Данилов
[Р. Гамзатов] хас биирдии хоһоонугар …… кинилэр [авардар] дьикти дойдуларын арыы дьэҥкир халлаана …… быһатын эттэххэ, Дагестан хайатын сайаҕас салгынын сыта-сымара барыта көстөр, иһиллэр, биллэр. С. Данилов. Дьэҥкир арыы - уулбут (уулларыллыбыт, буспут, кыыймыт) арыы. ☉ Топленое масло
Хара күүһүнэн сыҥалаан туран, дьонугар буспут сылгы сыатын сиэтэр, ууллубут дьэҥкир арыыны иһэрдэр. Күннүк Уурастыырап
Сэргэ төрдүн аайы чабычах оҕолоругар суорат, дьэҥкир арыы, сүөгэй кутан уурталаабыттар. Болот Боотур
п.-монг. чеҥкир

1. даҕ. Эҥин араас өҥнөөх, дьүһүннээх, ала-эриэн ойуулаах. ☉ Ярко-пестрый, цветастый, со всевозможными узорами, узорчатый
   Ойуур устун дьэрэкээн таҥастаах оҕолор сырсаллар (тааб.: моҕотой). Эбэ толоон …… алтан отунан аспыт, дьэрэкээн сибэккинэн тэлгэммит. Күннүк Уурастыырап
   Саҥа дьыл харыйата …… араас дьэрэкээн уоттарынан дьиримнии, күндээрэ-сандаара, ыҥыра-тырымныы турар. П. Тобуруокап. Тэҥн. дьэрэкээ
2. аат суолт. Эҥин эгэлгэ өҥ, ойуу, туох эмэ чаҕылхайдык эриэннэнэн-эгэлгэлэнэн көстүүтэ. ☉ Разноцветность, пестрота, цветистость, узорчатость; изощренно-узорчатое, яркое отражение чего-л.
   Арылыйар кустук дьэрэкээнэ, Сиппит ый көмүс мөһүүрэтэ барыта кинини [таптыы көрөр кыысчааммын] санатар! С. Васильев
   Муостаҕа түһэн оонньуур Күнтэн сырдык дьэрэкээн. Таллан Бүрэ
   Дьэдьэн, отон угунан Дьэрэкээнин тэлгэтэн, Илгэ сайын ийэбит Илэ-чахчы эргийбит. А. Бродников
   ◊ Дьэрэкээн от - үрдүк намчы умнастаах, дэлэгэй сэбирдэхтээх, күөх өҥнөөх бытархай сибэккилэрдээх элбэх сыллаах от үүнээйи. ☉ Василистник (род многолетних трав семейства лютиковых)
   Алаас кэриитигэр үүнэр дьэрэкээн от суурадаһынын дьон тымныйан ыарыйдахтарына иһэн үтүөрэллэрэ. «ХС». [Народнай медицинаҕа] дьэрэкээн отторунан сыыстарыыттан, мурун тымырыытыттан, баастан эмтэнэллэрэ. МАА КОЭҮү. Дьэрэкээн өлүү эмп. - бопторор ыарыы (киһи, сүөһү тыына хаайтаран ыалдьар ыарыыта). ☉ Эмфизема легких (расширение легких с уменьшением их подвижности, нарушением функций дыхания и кровообращения)
   [Атыыр оҕус:] Дьэрэкээн өлүү буолан, Үрүҥ күүгэнинэн күрдүргэччи аҕылаан, Тылбын былас таһааран, Айахпын аллаччы атан, Алтахтаан айаннаан ааһабын. Саха нар. ыр. II
   ср. алт. эрекен 'бусы (крупные)'