хачаахтас диэнтэн хай
аата. Тэлгэһэни кэрийэ сылдьан сырсыы, хачаахтаһыы бөҕө буолара, күрдьүк кэрискэтэ үлтү кэһиллэрэ. Софр. Данилов

ньөкөрүй диэнтэн холб. туһ. Бүтэйи, күрдьүгү быыһынан ньөкөрүһэн ыскылаат диэки бардылар. С. Васильев
Тиит Майдаанап, Бөтөкөччүн, Хааһаҥхай тииттэр быыстарынан …… төбөлөрүн нүксүтэн ньөкөрүстүлэр. В. Протодьяконов

тамнааттаа диэнтэн холб. туһ. Күөх оту быһыта тыытан ылан, сүүмэхтии тута-тута, тамнааттаһа оонньуур. А. Бэрияк
Ол сылларга тохсунньу бытарҕан тымныытыгар оскуола таһыгар уолаттар мустаннар күрдьүккэ тамнааттаһалларын элбэхтик көрбүтүм. ВВ ТТ

харылаа диэнтэн дьаһ
туһ. Тэлэйэ баттаан Сүүрэн күскэлийэн тахсан, Дуолан маҥан күрдьүгүн Үс гыммыттан биирдэрин холобурдааҕы Үнтү ииктээн күрүлэтэ, харылата Турбута эбитэ үһү. Күннүк Уурастыырап
Онон Харбаев бу боппуруос быһаарыытын улгумнук суруйан харылатан киирэн барда. П. Аввакумов

1. көҕүрэт диэнтэн бэй. туһ. Суох, Доропуун оҕонньор сааһын эбиммэт. Үтүө айылаах эбиэн кэриэтэ, хата көҕүрэтиниэ эбит. Н. Заболоцкай
2. харыс т. Тахсан киир, наадаҕын толун. ☉ Испражняться, ходить во двор
   Ыстааҥҥар да көҕүрэттэн эрбэккин дуо? — диэн баран, Петя сибииккэни аһан халыгыратта. М. Доҕордуурап
   Босхоҥоллой Мүлгүн Күрдьүгэр тахсан, Көҕүрэтинэ турда. ТТИГ КХКК

көтүр диэнтэн атын
туһ. Ойоҕоһо көтүрүллүбүт күрүҥ оҕус турар үһү (тааб.: дьиэ уонна халҕан). Күр муус көтөҕүлүннэ, Күрдьүк хаар көтүрүлүннэ. Саха фольк. Бырайыак алҕастардаах буолан, үгүс уларытыылартэлэритиилэр киллэриллэллэрэ, биир узел оҥоһуллан иһэн хаттаан көтүрүллүбүт түбэлтэтэ эмиэ баара. «ХС»
Помещик сири бас билиитэ туох да төлөбүрэ суох билигин көтүрүллэр. Дж. Рид (тылб.)

даҕ. Күл курдук өҥнөөх, бороҥ. ☉ Цвета пепла, серый
Күрдьүк анныгар уйаламмыт, Күдээркэй дьүһүннээх Күлтүрүйбүт быһыылаах Күүдээх кыыл эрэйдээх, Арай биирдэ, ас булар сирэ Адьас биир буолан, атастаспыт эбит — …… Хааҕырҕаан саҥарбыт хара Турааҕы кытта. Күн Дьирибинэ
Ньүүйэ …… биэрэктэрин уонна хомолорун батыһа күдээркэй төбөлөөх хойуу ыарҕа талах үүммүт. Б. Лунин (тылб.)
Күн аайы, ардыгар күнү күлүктүү-күлүктүү, халлааҥҥа күдээркэй былыттар усталлар. Л. Толстой (тылб.)

көр күлгэдий
Күрдьүк хаарым көтөҕүллүбүт, Сойуо хаарым солбонуйбут, Күр муус күлгэрийбит, Үрүйэ уута үөрдүспүт, …… Үрэх уута үмүөрүспүт. Саха фольк. «[Кулаактары] кытта охсуһартан хаһан да туора турбаппын, — Сиэнчэ мүчүк гыммыта, — ол гынан баран, киһи кыһыйыах, күүс-күдэх күлгэрийэн эрэр». Б. Лунин (тылб.)

туохт. Иһиҥ түгэҕиттэн бүтэҥитик ырдьыгыныыр курдук тыаһы таһаар. ☉ Издавать утробный глуховатый хриплый звук, рык (напр., носом или горлом)
[Ыт] ардыгар көхсүн түгэҕэр күрдьүгүнээн суоһурҕанан ылар, ардыгар ытамньыйар кэриэтэ ыйылаамахтыы түһэр. Софр. Данилов
Муннун тыаһа сүүлүн саҕанааҕы оҕус мөгүрүүрүн курдук күүгүнүү, күрдьүгүнүү сытар үһү. С. Дадаскинов
Чоочо бэлэһин муҥунан күлэн күрдьүгүнээтэ. «ХС»

сыһ. Ыйааһыннаахтык аллара диэки түһэр гына (ыйаа, тут). ☉ Так, чтобы что-л. грузно повисло на чём-л., обвисло (подвесить, держать)
[Дьахтар] түөрт улахан бааҥка оҕурсу кэнсиэрбэтэ түҥ-таҥ угуллубут сиэккэтин уҥа илиитигэр тэйгэччи туппут. Н. Габышев
Харыйа модьу мутуктарыгар ыга симиилээх хааһахтар тэйгэччи ыйаммыттар. В. Протодьяконов
Хайыһардарын устан күрдьүккэ урукку үүттэргэ туруору анньыталаата, сүгэһэрин устан тиит мутугар тэйгэччи ыйаата. «Кыым»