туохт. Туох эмэ (хол., таас, уу) тохтоло суох тохтор, сүүрүгүрэр улахан тыаһын таһаар; дэбилий, оргуй. ☉ Производить непрерывный шуршащий или грохочущий звук при стремительном падении (напр., о потоке воды, камнепаде); бурлить, клокотать
Паар тыаһа өрө сыыгыныыр, таастарга уу сүүрэн күрүлүүр. А. Федоров. Дьиэ иһэ им-ньим, арай уокка кыра соҕус алтан чаанньык оргуйар тыаһа арааһынайдаан күрүлүүр, кулдьугунуур. Эрилик Эристиин
Ону [күрбэ тааһы] анньан көрөөрү гынан эрдэхпинэ, атын таас тыаһа сууллан оройбунан күрүлээтэ, мин кирик гынан биэрдим. Т. Сметанин
♦ Күрүлүүр күн ортото — күн саамай үгэннээн турдаҕына. ☉ В ясный полдень
Маннык күрүлүүр күн ортото хантан кыһыллар кэлэллэр ол? Н. Якутскай
Өскөтө күрүлүүр күн ортото күлүгү батыһа хайыһан турдахха, инники — хоту, кэнники — соҕуруу, уҥа — илин, хаҥас — арҕаа буолуохтара. КЗА АҮө
Күрүлүүр күн ортото эмискэ бааччы хаһан да киһи үөйбэтэх-ахтыбатах суола, биирдэ да истибэтэх түбэлтэтэ буолбута. С. Курилов (тылб.). Күрүлүүр күнүс — күн ортото, саамай сырдык кэмҥэ. ☉ Средь бела дня
Күрүлүүр күнүс буолуор диэри сеялкаларын кытта бодьуустаһа сырыттахтара. П. Егоров
Сорох харса суохтар, олбуордарыгар элиэ чугаһаатаҕына, дэриэбинэ ортотугар күрүлүүр күнүс саанан ытыалыыллар. И. Сосин
ср. др.-тюрк. күрлэн ‘греметь, грохотать’, туба. күрлө ‘журчать, бурлить, струиться’

тыаһы үт. туохт. Биир күдьүстүк, тохтообокко араастаан хоһуласпыт тыаста таһаар (хол., уу дохсун сүүрүгэ). ☉ Непрерывно громко рокотать (напр., о течении реки)
Эбэ хотун уута, атыыр үөрэ өрө сүүрэн иһэрин курдук, барылыы-күрүлүү, куугунуу-хааҕыныы ахан сытар эбит. Суорун Омоллоон
[Өрүһүм] Барылыыр-күрүлүүр, ытыллар бэйэҕин Ахтаммын мин бүгүн ырыабын ыллыыбын. Чэчир-76

туохт. Туох эмэ (хол., таас, уу) күүскэ тохтоло суох тохторунуу, сүүрүгүрэринии улаханнык тыаһаа; күүскэ дэбилий, оргуй. ☉ Производить непрерывный громкий грохочущий звук (напр., о потоке воды, камнепаде); бурлить, клокотать
Суох, тыастара [дьарапалаан тыаһа] уурааҕы суруйтарбата — бу күрүлээн-барылаан кэллэ. Суорун Омоллоон
[Бүлүү дохсун баала] саҥа үөс булунан, күрүлүү-барылыы уһунна. Эллэй
Аппаларга, налыы сирдэргэ уу күрүлүү-барылыы, саһархай күүгэнинэн өрө үллэ дэбилийэрэ. «ХС»

туохт. Түллэ оргуй, тыаһаа-ууһаа, барылаа (арыт аччаан, арыт улаатан кэлэр тохтоло суох үөһэттэн түһэр эбэтэр харгынан сүүрэр күүстээх уу тыаһын этэргэ). ☉ Производить то затихающий, то усиливающийся клокочущий, бурлящий звук (обычно о бурном течении на перекатах, стремительно падающем потоке воды)
Үллүктэнэн сыппыт хаар көҥүрүтэ ууллан, күрүлүү-харылыы уһунна. А. Федоров. Хайа оройуттан көһөҥө таастар логлорута ыстаммыттара. Хайаны таҥнары күрүлүү-харылыы сууллубуттара. И. Федосеев
Үрэх ордук маҥнайгы түүн күрүлээбитэ-харылаабыта. Ч. Айтматов (тылб.)

производить сильный бурлящий шум; бурлить, клокотать.