прил. күүгэннээх; пенистые морские волны күүгэннээх муора долгуннара.

с. 1. мыыла; 2. (пена на лошади) күүгэннээх көлөһүн; лошадь в мыле ат күүгэннээх көлөһүннэммит.

унньулуй диэнтэн дьа7
ту7. Үс Саһаан аҥаардаах Өлүү күөх эбириэн күлгэри үөнүн Үтэһэҕэ үөлэн унньулуппут курдук Күүгэннээх күөх салахай тыллаах эбит. Күннүк Уурастыырап

туохт. Күүгэннээх буол, күүгэнинэн бүрүлүн. ☉ Сильно пениться, покрываться пеной
Сүүрүк таастан иҥнэн өрө оргуйар, күүгэннирэр. И. Бочкарев. Арыт буурҕа ытыллан Ахсым долгуну түлүннэрэр, Холку бэйэтэ ыгыллан, Хотун эбэм күүгэннирэр. А. Кондратьев

кытар I диэнтэн хай
аата. Кыыл оҕото «баппаҕай кытарыытынан» бастакы күннэригэр эрэ ыалдьыан сөп. КИиКСА
Ыарыы бастакы бэлиэлэринэн күүгэннээх симэһин, ириҥэ кэлэрэ, оҕо ииктиир бириэмэтигэр ыарыыланан ытыыра, тас половой уорганнара кытарыылара буолаллар. ТЕН ИДь

хардьыгынаа диэнтэн тиэт
көрүҥ. Байанай икки дьабадьытынан күүгэннээх хаана сүүрэн өрө хардьыгынаамахтаата, онтон эмиэ өйдөнөн хараҕын аста. П. Филиппов
«Аны түбэһиэҕи ылан, түбэһиэххэ тахсан, оҕоломмокко-урууламмакка, сорохтор арыгыһыт-хаартыһыт буолаллар», — оҕонньор сөтөллөн хардьыгынаамахтаабыта. Ойуку

даҕ. Түргэн-тарҕан, сыыдам (киһини этэргэ). ☉ Быстрый, резвый, проворный
[Өрүс] ханнык эрэ элигэн эрдииһит киһи быһый тыытын күүгэннээх суола тоҥон хаалбытын санатар. Н. Габышев
Мин да эдэрбэр күүс-уох, элигэн бөҕө киһи этим. Тирэхтээххэ мааманы хостоспутум. «ХС»

сыһ. Кыараҕас айахтаах иһиттэн (хол., бытыылкаттан) убаҕаһы тоҕорго эбэтэр убаҕаһы улаханнык омурдан баран ыйыстарга маарынныыр тыастаахтык. ☉ Так, чтобы булькало, с бульканьем
«Ээ, кэбис, доҕоор, мин эмиэ манна кэлэргэ эппитим», — диэтэ Бообото, бытыылкаҕа куппут чэйин куллурҕаччы иһэ-иһэ. А. Бродников. Өрүс үллэр үөһүгэр үрүҥ күүгэннээх долгуннар кыынньаллар, кытылга куллурҕаччы охсоллор Н. Габышев

даҕ. Айдааннаах, тыастаах-уустаах, сүпсүлгэннээх. ☉ Шумный, громкий, беспокойный
Күүстээх күйгүөннээх айан, Күүрээннээх күлүмэх көтүү буолла. П. Ойуунускай
Эҕирийэн баран эргиппэт Эриллэҕэс сүүрүктэрдээх, Күйгүөннээх күрүлгэннэрдээх. С. Зверев
Мин Вернери …… күйгүөннээх эдэрдэр ортолоругар көрсүбүтүм. М. Лермонтов (тылб.)
◊ Күйгүөннээх күүлэ фольк. — айдааннаах, күүгэннээх күүлэ. ☉ Шумные, гулкие сени
Олорор дьиэлэрэ буоллаҕына …… сэттэ эһэ тириитэ бүрүөлээх лип халҕан дьиэллээх, көҥүлүнэн үөскээбит күйгүөннээх күүлэлээх. ПЭК ОНЛЯ II
Сүүс бөдөҥ тиит күйгүөннээх күүлэ оҥоһуллубут, күүлэ сэргэ икки ардынан кычыгырыыр сымара таас муоста буолан хаалбыт. ПЭК ОНЛЯ I

тыаһы үт. туохт.
1. Оргуйаары күүгэннэн, бытархай хабахтан, сырдьыгынаан тыаһаа (күөс, уу, о. д. а. тустарынан). ☉ Начинать кипеть, закипать, образуя пену, пузырьки (о воде, пище в горшке и т. п.)
Онтон күүгэннээх уунан бырдьыгынаата, үрдүнэн чараас күдэн өрө салҕаластаан таҕыста. Амма Аччыгыйа
Уот тордуйаны сиирэ уурайан хаалла, хата чэйэ оргуйан, кытыыта бырдьыгынаан барда. Суорун Омоллоон
Киэһэлик уу кэлэн быһыттан иҥнэн, үөһэ тардыллыбыт күөс оргуйан бырдьыгыныырыныы дьирибинэйэ оонньоото. М. Доҕордуурап
2. Кыратык тыһырҕаа, сырдьыгынаа (хол., уоту уунан умулларарга). ☉ Слегка потрескивать, шипеть (напр., об углях при тушении костра водой)
Хаста да чаанньыгар уу баһан таһааран, саһаан хардаҕастарын быыһыгар бырдьыгыныы умуллан эрэр уокка кутта. Амма Аччыгыйа
3. көсп., сөбүлээб. Куруук кыыһыра сырыт. ☉ Кипеть гневом (о постоянно сердящемся человеке)
Улуу киһи [эһэ] кыыһыран бырдьыгыныыр. Р. Кулаковскай
«Ойуун, эн меркешкин [суолас] эбиккин», — диэн бырдьыгыныы түстэ кини [Пураама]. С. Курилов (тылб.). Тэҥн. бардьыгынаа