нареч. от күөкэт =.

ыадарый диэнтэн холб. туһ. Тойоттор ампаар кэннигэр тиийэн бөлүөхсэн өр баҕайы сүбэлэстилэр, онтон дьиэҕэ ыадарыһан киирдилэр. Эрилик Эристиин
Хаастар күөх моонньуларын күөкэппитинэн, Яков олбуорун диэки ыадарыһаллар. «Чолбон»
Өтөр-өтөр аттыларыгар моонньоҕоннор кылыбыраһаллар, көҕөттөр ыадарыһаллар. В. Санги (тылб.)

туохт. Төбөҕүн санньыта тутун (киһини этэргэ). ☉ Наклонять, опускать, склонять голову (о человеке)
Маайа, иһиллии сатаан, моонньун күөкэтиэҕинэн күөкэтэн, чөрбөйүөҕүнэн чөрбөйөн турбахтаабыта уонна улам хоҥкуйан барбыта. Софр. Данилов
Кыыс Ньургун диэки хоргутууну этиэх иннинэ хоолдьуктаах бэйэтэ хоҥкуйан дорообо биэрдэ. Эрилик Эристиин
△ Санньыччы иэҕилин (от-мас төбөтүн, сибэккитин, куолаһын этэргэ). ☉ Гнуться, клониться, поникать, свешиваться верхушкой (о растениях)
Роза тэтэркэй бэйэтэ өлбөөдүйэн, дьондоҕор бэйэтэ хоҥкуйан тураахтыыр эбит! Софр. Данилов
Күөх от саһара куурбут, төбөтө аллара хоҥкуйбут. «ХС»
♦ Хоолдьуктаах бэйэм хоҥкуйан, сүһүөхтээх бэйэм сүгүрүйэн эрэбин көр сүһүөх I
Аал уотум иччитэ, Бырдьа бытык, Хоолдьуктаах бэйэм хоҥкуйан, сүһүөхтээх бэйэм сүгүрүйэн эрэбин. С. Васильев
ср. бур. хунхыха ‘опустить (голову)’

туохт. Туохтан эмэ сэрэхэдийэн, дьиксинэн таалан тохтоо, чуумпуран иһиллээ. ☉ Насторожиться, внимательно прислушаться к чему-л.
Маайа, иһиллии сатаан, моонньун күөкэтиэҕинэн күөкэтэн, чөрбөйүөҕүнэн чөрбөйөн турбахтаабыта. Софр. Данилов
Мутукка кирийэн олорбут тииҥ кутуругун субурус гыннаран тахсан кэллэ, чөрбөйүөҕүнэн чөрбөйбүт ахан. С. Маисов
Эмискэ тохтуу түспүтэ, кэлбит сирин диэки хайыһан, тугу эрэ иһиллээн чөрбөйөн турбута. Күрүлгэн
△ Тугу эмэ олус интэриэһиргээн чуумпуран болҕомтолоохтук иһит. ☉ Сильно заинтересовавшись чем-л., превратиться в слух
Иван Иванович турбутугар бары чөрбөһө түспүттэрэ. Далан
Учууталбыт Евдокия Дмитриевна лоп-бааччы быһааран кэпсиирин болҕомтолоохтук истэн чөрбөйбүппүт. П. Аввакумов
Дьон бары ах баран чөрбөйөн иһиллээтилэр. А. Фёдоров

көр турулус-ирилис
Бөтүүк кууруссалар ортолоругар моонньун күөкэтэн, араастаан киэбирбиттии турулус-тарылыс көрдөҕүнэ — дьэ чахчы үтүө кыыл буолара. Далан
Тураах эристиин Турулус-тарылыс көрөн, Тумсун ыһыктыбакка эрэ, Таалбахтаан баран Таҥалайын эрэ хамсатан: «Таах», — диэтэ. Күн Дьирибинэ
[Суор оҕолорун саҥарда үөрэтэр] Дьэ онно буолар турулус-тарылыс көрүү, куллурҕаһыы-халлырҕаһыы. И. Федосеев

I
туохт., кэпс. Үллэ улаатан, култайан таҕыс (киһи, сүөһү иһин туһунан). ☉ Вспучиваться, вздуваться, надуваться (о животе)
Тууйаһыттан Алгыс, уулуу, Ымдаанын уймахтаата. Иһэ кудайан таҕыста, Бочугурас оҕотунуу. Р. Баҕатаайыскай
[Тума] ыанаары күүтэн турар кудайбыт истээх кырдьаҕас эбириэн ынахха синньин туһунан суосканы үҥүлүттэ. У. Нуолур
II
1. аат., фольк. Таҥара. ☉ Бог
Эһиги көрөр-харайар киһитэ суох, кудай илиитигэр хаалаҕыт. Эрилик Эристиин
Быһаарыыны кыргыз уонна алтаай тылларыттын булабыт: «аал-төлөн, …… кудай — таҥара». «ХС»
◊ Кудай дьаалы кубулҕаттаах <киһи> фольк. — эҥин араас албастаах, кубулҕаттаах-дьибилгэттээх. ☉ Обладающий волшебной силой, способностью превращаться в кого-что-л., оборотень
«От-татай, дьэ, оҕолор! Араан албастаах, кудай дьаалы кубулҕаттаах киһини түбэспиппин ньии!» — дии санаата. ПЭК ОНЛЯ I
Үс үлүскэннээх аан дойдуларын Кулугутун хамнатар Кудай дьаалы кубулҕаттаах …… [үөскээтэҕинэ, буойуллуох тустаах]. П. Ойуунускай. Кудай кубулҕат фольк. — эҥин араас кубулҕат, албас арааһа. ☉ Разнообразные уловки, хитрости. Күөкэт баай тойон …… Айталын Куону араан албаһынан, кудай кубулҕатынан, чиэрбэ дьибилгэтинэн уоран илдьэ олорор. ПЭК ОНЛЯ I
Тоҕус уон тоҕус Кудай кубулҕаттарын Куудьуйан ылан, Буор куппутун буҕатытыаҕыҥ. Өксөкүлээх Өлөксөй
ср. тюрк. худай, худаа ‘бог’ < худаай ‘бог’