и. д. от күөрэй =.

прям., перен. всплывать, подниматься; балык күөрэйэр рыба всплывает; өрө күөрэй = всплывать, подниматься ввысь взлетать; саҥа боппуруос күөрэйдэ всплыл новый вопрос; киирбит күнэ күөрэйиэ погов. зашедшее солнце его взойдёт.

күөрэй диэнтэн хай
аата. Саныыр санааҥ мин туспунан Күн уһуктан күөрэйиитэ, Өйдүүр өйүҥ мин туспунан Күн сылайан күрэниитэ. С. Тарасов
Бандьыыттар ити тиһэх күөрэйиилэрэ этэ. Н. Заболоцкай
Хаалынньаҥ эгэлгэ күөрэйиилэрин утары күннэтэ дьүккүөрдээх үлэ ыытыллар. «ХС»

туохт. Салгыҥҥа уйдаран үөһэ таҕыс, өрө тахсан айаннаа. ☉ Подниматься высоко в воздух, взлетать ввысь, летать высоко
Ыраах да буолларгын чугас буол, суох да буолларгын баар буол! Бу дойдуттан дьэ көтөр-күөрэйэр күн буолла. Ньургун Боотур
Күөрэгэй чыычаах буоламмын Көтөкүөрэйэ сылдьаммын, Көрө-билэ турабын, Көрөн туран туойабын. С. Васильев

туохт.
1. Аллараттан көбөн таҕыс. ☉ Всплывать на поверхность
Ойбоҥҥо мунду бөҕө күөрэйбит. Н. Габышев
Арай, тимирбит арыылар үрдүк иирэлэрин намчы төбөлөрө сүүрүккэ оҕустаран, сүтэ түһээт, күөрэйэллэр. В. Тарабукин
△ Өрө көт. ☉ Взмывать вверх
Күөгэйэр күөх салгыҥҥа көтөр аал күөрэйэн таҕыста. Нор. ырыаһ.
2. көсп. Сүтэ сылдьан баран баар буола түс, көстөн кэл. ☉ Появиться вновь, обнаружиться, объявиться
Бу хантан күөрэйдиҥ? Бээрэ, оттон эйигин сэриигэ өлбүт диэбиттэрэ ээ. Т. Сметанин
«Тыый, доҕоор, бу хантан күөрэйдиҥ?» — субу сабыстан олорбут Тиит доҕорун куолаһын истэн үөрэн хаһыытыы түстэ. «ХС»
△ Көстөн кэл, биллэн таҕыс. ☉ Возникнуть, появиться, проявиться
Кырдьык хаһан эмэ күөрэйиэ, миэхэ ыспыт бадарааннара сууйуллуо, холкуос туругуруо. Амма Аччыгыйа
ср. монг. хөөрө ‘подниматься в воздух’

v. to soar up, shoot upward