туохт. Араҥ ыарыынан ыарый. ☉ Заболеть проказой, лепрой
«Кинээс, кыыһы араҥнаабыт диэн алҕас олордубуккут, көннөрү тирии бааһа көйүллүбүт», — диэн Сергей Иванович үөрэ-көтө биллэрбитэ. И. Федосеев

туохт. Сөбүлээн көнньүөр, үөр-көт. ☉ Быть в радостно-приподнятом настроении
Күөрэгэйдиир чыычаах Күн ойуутугар Көйүллэн күүгүнээтэҕинэ Күүстээх быардыах эрэ Көхсүүр, сөбүлүүр Күндү-үтүө күнэ Күөрэйэргэ көҥүллээх эбит. Саха нар. ыр. I. Дьэ, онтон Көрдөөх күөх сайын Көхсүөн көҕүйэн көстүүтүгэр Көйүүр үөн Күүгүнэс гына түстэ. Саха фольк.

аат. Олус улахан (хол., күөс буһарар) иһит. ☉ Большой сосуд для варки, котёл
Алтан олгуйдарга эт буһарыллыбыт. Күннүк Уурастыырап
Улахан олгуйдарга кэрэх биэ этин буһаран лыксыталлар. Н. Якутскай
Дьэс олгуйга көйүллүбүт муус эмиэ баар. И. Гоголев
◊ Олгуйдаах эһэ — арҕах хастыбакка, маһы чохчолоон, онно уйа оҥостон кыстыыр эһэ. ☉ Медведь, который зимует не в берлоге, а на земле в своеобразном сооружении из валежника в виде берлоги
Оҕокком ойуурга өр сылдьан Олгуйдаах эһэҕэ түбэспит. «ХС»
ср. хак. алҕай, алт. алҕый ‘маленький котелок’

туохт.
1. Биир сиргэ уһаты-туора сырыт, кэл-бар. ☉ Ходить взад-вперёд, кружить на одном месте
Саҥа түспүт сыа хаарга эһэ суола чээччэйбит. В. Титов
Кырынаас чээччэйбит бу манан, Ол онон солоҥдо бугуйбут, Быйаҥ хаар аатыгар махтанан Баар кыылым барыта суруйбут. В. Дедюкин
Сарсыныгар кэлэн айаларын көрбүтэ, саһыла, сэмээр кэлэн баран, айаларга чугаһаабакка, тула чээччэйбит уонна баран хаалбыт. ЧМА СТС СЭ
2
чэчиргэт диэн курдук. Саас муус көтөҕүллүөн иннинэ, баҕаналары хам ыла тоҥмут мууһу тула чээччэйэн көйүллэр. СДН СФУуХМ
Скульптор баһаам улахан ньыгыл мыраамартан биэс аҥаар миэтэрэ үрдүктээх «Давид» диэн статуяны чээччэйэн оҥорбута. АЕВ ОҮИ
Биир сыарҕабытын муус хам ылан кэбиспит. Ону сүгэнэн чээччэйэн хоҥнордубут. В. Арсеньев (тылб.)

1. аат. Уҥуох баһын ис өттө, иһинээҕи кэбирэҕэ (ону үлтү ыстаан силиитин обороллор). ☉ Рыхлая, ноздреватая часть кости (пропитанная костным мозгом)
   Харалаампый көмүрүөнү оборон суубурҕатта. Софр. Данилов
   Улахан баҕайы быһаҕынан мүһэ көмүрүөтүн курдурҕаччы хаһан, оборооборо кэпсиирэ. Л. Габышев
   Остуолга …… тайах хары саҕа силиитэ мас кытыйаларга өрөһөлөммүтэ, хааннаах көмүрүө көйүллүбүтэ. Д. Апросимов
2. даҕ. суолт. Оҕуруо курдуктартан турар, көбдөркөй, үлтүркэй. ☉ Рыхлый, крупнозернистый
   Көмүрүө саахарынан саахардаан аһатыҥ. Саха фольк. Таба муоҕа эмиэ көмүрүө лабыкталарга киирсэр. КВА Б
   ♦ Көмүрүө курдук этэн кэбис кэпс. — кими эмэ кыайа-хото саҥар, кими эмэ утарылаһыннарар кыах биэрбэккэ хот-сэмэлээ. ☉ Говорить наступательно, агрессивно, не давая противнику даже чихнуть, говорить безапелляционно
   Кими баҕарар көмүрүө курдук этитэлээн кэбиһээччи. Г. Нынныров. Көмүрүө мэйии — аҥала киһи, ситэтэ суох өйдөөх киһи; бытааннык өйдүүр киһи. ☉ Плохо, медленно соображающий человек, тупица, тугодум.
   ◊ Көмүрүө куоластаах (күөмэйдээх) — истэргэ кэрэ, сымнаҕас, баритон икки, бас икки ардынан куоластаах. ☉ Обладающий мягким приятным баритональным басом
   Маасаа, тукаам! — көмүрүө куоластаах киһи саҥата нөҥүө хостон иһилиннэ. М. Доҕордуурап
   Хаҥас өттүгэр көмүрүө куоластаах хуор дьонноро таҥара күлүгүн көтөҕөн тураллар. П. Филиппов. Көмүрүө хаар — тоҥуу хаар алын өттүгэр сытан бөдөҥөөбүт кыырпахтардаах куккурас хаар; сааскы ириэрии саҕана бөдөҥөөбүт кыырпахтардаах хаар. ☉ Крупнозернистый пласт в нетронутом глубоком снеге; нижний рыхлый, крупнозернистый весенний снег (во время таяния)
   Сыарҕалар сыҥаахтара эмиэ көмүрүө хаары сынан истилэр. И. Никифоров. Биир киэһэ харалдьык тахсан, көмүрүө хаар көҥү-хаҥы түһэн ууллан эрдэҕинэ, Хабырылла Сүөдэр кэнниттэн аргыый чөмөрдөтөлөөн киирдэ. А. Федоров