көкөй диэнтэн хамс
көстүү. Бэрдиттэн Бэйэтэ бэккиһээн, Тарааҕын хамсаппыт, Табыталын сапсыммыт, Күрүө маһын үрдүгэр Көтөн көкөһүйэн тахсыбыт. Күннүк Уурастыырап
Иван Максимович Августаҕа уруккутунааҕар өссө бэрт буолла, кини буолар-буолбат соругун, ол-бу иирбэ-таарба үлэтин толорон сэлиинэн көкөһүйэр. Н. Босиков

аат., спорт. Уһуну ыстаныыга (эбэтэр түөлбэ — ыстаҥалааһыҥҥа) чулуу спортсмен. ☉ Лучший спортсмен по прыжкам в длину (или диалектное — по ыстанге)
Бөҕөс бөҕөтө тустубут, буурдьут буура буурдаабыт, Кылыыһыт кылаана кылыйбыт. Эллэй
Бөҕөһүнэн аатырбыт Бөркөй Бөҕөнү, Тустуугунан сураҕырбыт Туруйа бөҕөнү, Буурдьут бэрдэ Көкөй Сүүрүгү булбуттар. С. Зверев

көкөй диэнтэн бэй
туһ. Оҕонньор, ыраахтан көрө истэхпинэ, хоруобун иһигэр көкөллөн олорор. Р. Кулаковскай
Туох тоҕус айдаана Турда чугуулаата диэммин, Тоҥ моҕул халлаан диэки Көрөн, Кэтэһэн кэкэллэн, Көһүтэн көкөллөн Турдум. РН Х
Күндү доҕорум, күндэлэс күҥҥүн Көрүнньүк ыытан, көкөллөн турума! «ХС»

аат.
1. Мииннээн уокка буһара уурбут ас (эт, балык). ☉ Варево, стоящее на огне (из мяса, рыбы)
Күөс буһара барыта биир буолбат: ириэнэх эт күөһэ буһара түргэн, оттон тоҥ күөс уһун. Н. Якутскай
Ити икки ардыгар күөс буһан бидилийдэ, сылаас миин, хоргун минньигэс сыта муруну кычыгылатта. Л. Попов
Эмискэ күөс куотар тыаһа сырылыыр. Кыргыттар «Уой-ай» бөҕө буолан хабытайдаһаллар. П. Аввакумов
2. эргэр. Үксүн эти буһарарга аналлаах лаппычах, төгүрүктүҥү быһыылаах тимир иһит. ☉ Горшок для варки (обычно мяса)
[Суккун сонноох Суут албын] ойоҕо ойон тура эккириир да, үс тоҥ кырбас эти таһыттан киллэрэн күөскэ угар, уу кутар. Суорун Омоллоон
Биир атах эти киллэрэн үлтү сынньан икки күөһүнэн ыгыччы буһардылар. М. Доҕордуурап
Киэһэ күөс муҥунан куобахтарын этин буһаран сиэтилэр. «ХС»
♦ Күөс быстыҥа — күөс буһар кэмэ, биир чаас кэриҥэ. ☉ Время варки мяса (старинная якутская мера времени — примерно около одного часа)
Күөс быстыҥа кэриҥнээх буолаат, Сиэҥкэ бэрт тиэтэлинэн аҕата Ньукууса оҕонньордуун көтөн түстүлэр. А. Неустроева
Үҥкүү күөс быстыҥын кэриҥэ барда. М. Доҕордуурап
ср. др.-тюрк. көч ‘небольшой отрезок времени’. Күөһэ күөстүйбүт түөлбэ. — хаһаайыстыба тэринэн туспа баран олорбут. ☉ Начать жить самостоятельно, своим хозяйством (букв. горшок его стал (действительно) горшком).
◊ Киэһээ күөс — киэһээҥҥи аһылык. ☉ Ужин
Эмээхсиэн, анараа дьиэҕэ киэһээ күөһү күөстээ. А. Софронов
Киһи айаҕынан, муннунан хаана баран, киэһээ күөс саҕана өлөн хаалла. Болот Боотур. Күөс бэргэһэ — күөс иһитигэр майгынныыр быһыылаах, кулгаахтаах дьахтар бэргэһэтэ. ☉ Женская шапка типа ермолки, с наушниками
Чохойбут чомпо бэргэһэ, Көкөйбүт күөс бэргэһэ. Өксөкүлээх Өлөксөй
Чомпой бэргэһэ, муостаах бэргэһэ, туһахталаах, чопчуурдаах дьабака бэргэһэлэр, күөс бэргэһэ диэннэр бааллар эбит. БСИ ЛНКИСО-1938
Күөс күөстээччи — ас астааччы диэн курдук (көр ас III). Күөс охсооччу — күөсчүт 1 диэн курдук. Өбүгэлэрбит биир суол киэҥник туттар иһиттэринэн туой иһит буолара. Ол иһин, холобурга диэн эттэххэ, күөсчүт, күөс охсооччу диэн идэтийбит дьоннордоох этибит. Багдарыын Сүлбэ
ср. тюрк. көөш, көөч, көдэш ‘горшок’