туохт. Луохтуурга наадый; луохтуурга көрдөрүн. ☉ Показаться доктору; лечиться у доктора
Христина бэйэтин ыарыытын билэр, онон сылайабын да диэбэт, луохтуурдаммат даҕаны. «ХС»

1. уор I диэнтэн дьаһ., атын. туһ. Кыраны да уордарар улахан кыһыылаах. Н. Заболоцкай
   [Маайыс:] Кини миигиттэн көрдүү сылдьыбыта, ити харчыны эйигиттэн кистээн, уордаран ылаары гыммыта. С. Ефремов
2. көсп., кэпс. Сыыйа-баайа, биллибэккэ-көстүбэккэ сылдьан мөлтөт, кэбирэт (ыарыы туһунан). ☉ Точить, изнурять без явных признаков, лишая сил (о болезни)
   [Оҕо] уордаран ыалдьар быһыылаах, аанньа аһаабат-сиэбэт. Дьүөгэ Ааныстыырап
   Улаханнык ыалдьыбатым буолан баран, аалларан, уордаран мээнэ ыалдьабын. Итинэн биллэ, көстө ыалдьыбат буолан, …… көрдөрүммэппин. Багдарыын Сүлбэ
   Куйуктаҕа сиэтэн, көхсө хооһурҕас ириҥэ буолбут таба уойуохтааҕар уордарар, этин амтана кытары уларыйар. ДАЛ ТОДь

I
1.
бил I диэнтэн дьаһ. туһ. Маны билбэтэхпин кини биллэрдэ, ону өйдөөбөтөхпүн кини өйдөттө диэн чуолаан сулбу тардан ылан этэргэ кытаанах. Амма Аччыгыйа
[Захар:] Тоҕойум оҕото, Сибиэтэ, мин эйиэхэ бэйэм тапталбын биллэриэм иннинэ элбэхтик эргитэ санаан, толкуйдаан көөртүм. С. Ефремов
Иван Иванович, мин доруобуйам аһааҕырда, сүрэҕим-быарым баалларын биллэрэн эрэллэр. Р. Баҕатаайыскай
2. Тугу эмэ, туох эмэ туһунан иһитиннэр, тириэрт. ☉ Объявлять, сообщать, извещать о чем-л.
Биһиги туох-ханнык иннинэ оройуон тэрилтэтигэр биллэрэ охсуох тустаахпыт. Амма Аччыгыйа
Кинээс мунньах саҕаланыытын биллэрдэ. М. Доҕордуурап
Дьыалата куһаҕан буолуох курдук диэн аймахтарым Дьокуускайтан биллэрдилэр. П. Филиппов
3. Бэйэҥ тускунан иһитиннэр, бааргын көрдөр. ☉ Давать знать, сообщать о себе
[Лейтенант — байыастарга:] Бэйэҕитин биллэримэҥ. Салгыы кэтэһиҥ! Т. Сметанин
Сүрдээх үөһэнэн, үрүҥ, кыһыл, күөх уотунан бэйэтин биллэрэн сөмөлүөт ааста. Н. Габышев
Бэйэлэрин биллэрбэккэ, тоҕус хонук устата чуҥнууллар, ханан киирэн, хайдах өлөрүөхтэрин үөрэтэллэр, чинчийэллэр. «ХС»
4. көсп. Туох эмэ туһунан санааҕын атыттар өйдүүллэрин курдук гын, санааҕын көрдөр, эт. ☉ Проявить, выразить свои чувства, желания по отношению к кому-чему-л.
Иванов утуйуон баҕарбытын биллэрэн, хараҕын быһа симэн, куоҕаччы туттан сытта. Амма Аччыгыйа
Ырыа Силип сэһэнигэр хамначчыттар улам хам ылларан, харахтарыгар дьиктиргээһиннээх уоттар кыламнаһаллар. Түргэнник кэпсии охсуон баҕаран, төбөлөрүн хамсатан сэҥээрэллэрин биллэрэллэр. М. Доҕордуурап
Петухов барарга бэлэмин биллэрэр. Н. Якутскай.
△ Кимиэхэ эмэ улаханнык суоһурҕаммыккын көрдөр (саанан, куттаан этэргэ). ☉ Выразить свой гнев, угрожая кому-л. (употр. при запугивании кого-л., для острастки)
[Маарыйа:] Таҥара суох диэн куолайдара хайдыар диэри хаһыытыыллар да, таҥара өссө да баарынсуоҕун биллэрэн иһиэ. А. Софронов
Иирбиппин биллэриэм. Дьиикэй быһыыгытын бар дьоҥҥо иһитиннэриэм, сэбиэккэ тыллыам, батараак суутугар үҥсүөм, ячейкаҕа кэпсиэм. П. Ойуунускай
«Кинилэр баҕас — Бөрө Бөтүҥнэр туохтарын тэбинэн атаҕастабыллаах буолтарын биллэриэхпит», — диэн онон санааларын дуйданар эбиттэр. Эрилик Эристиин
♦ Атахха биллэр көр атах
Дороппуун тыаһа-ууһа суох хомунан, атахха биллэрдэ. В. Ойуурускай
Дьулайбыт эһэ ол дойдуттан атахха биллэрэр. «ХС».
◊ Бас биллэр — кимиэхэ эмэ тугу эмэ бэйэтэ туһанарыгар быраапта биэр. ☉ Давать кому-л. право на собственность
[Даайыс] билигин тугу да бас биллэрбэт, барыны барытын кэмнээн биэрэр. А. Софронов. Тойоҥҥун биллэр — солоҕунан, чыыҥҥынан кимтэн эрэ үрдүккүн көрдөрө сатаан тойомсуй, дархаһый. ☉ Напустить на себя строгость, деланную важность
«Ааны хатаа, күлүүһү аҕал!»— диэн харабыл начаалынньыга, тойонун биллэрэн, саллаатыгар көбдьүөрдэ. А. Сыромятникова
Уҥа түннүк анныгар дьяконы кытта Чаҕаан кинээс кэккэлэһэн, атаҕын оллоонноон, тойонун биллэрээри дьону үрдүнэн көрөн олорор эбит. Эрилик Эристиин
II
даҕ.
1. Ханна эмэ урут иһиллибит, буолбут, дьоҥҥо-сэргэҕэ биллибит. ☉ Такой, о котором знают, имеют сведения. Биллэр түбэлтэ. Биллэр суол
2. Дьон-сэргэ биһирэбилин ылбыт, киэҥник биллибит. ☉ Такой, о котором все хорошо знают, который пользуется широкой популярностью, прославленный, знаменитый. Биллэр ырыаһыт. Биллэр суруйааччы. Биллэр хоһоон
3. Ханнык эмэ хаачыстыбатынан, уратытынан биллибит. ☉ Известный, знакомый каким-л. своим качеством. Харса суоҕунан биллэр. Аатырбыт үлэтинэн биллэр. Тыйыс килиимэтинэн биллэр
♦ Биллэр киһи — куһаҕан быһыытынан-сигилитинэн, кэмэлдьитинэн биллибит киһи. ☉ Известный дурным поведением человек
Албын ахан дьахтар, түөкүн аҥардаах буоллаҕа дии, биллэр киһи. А. Сыромятникова. Тэҥн. билэр күөлүм балыга; киһи билэр киһитэ
III
сыһыан т. Этиллэр санаа чахчылааҕын туһунан быһаччы бигэргэтиини көрдөрөр. ☉ Выражает категорическое утверждение о действительности высказываемой мысли
Сэмэн оҕонньор баҕас ханна ырааппыт үһүө, биллэр, көрдөрүнэ балыыһалаата ини. Н. Лугинов