даҕ.
1. Соҕотоҕун бэйэтэ дьаһанар, бэйэтэ оҥорор (атыттартан тутулуга суох). ☉ Индивидуальный, единоличный
Сир үллэһигэр саҥа сирдэри ылбыт биирдэм да отчуттары, артыал да отчуттарын көрсүтэлээбитим. А. Бэрияк
Аны ким даҕаны кинини «биирдэм» диэбэт, кини – холкуос чилиэнэ. «Кыым»

туохт.
1. Сит-хот, кэҥээ, сайын. ☉ Находиться на подъеме, процветать, обрести могущество
Тулалаан олорор улуу омуктар, биһиги кыаҕырарбытыттан дьиксинэн, хаһан баҕарар сэриинэн кэлиэхтэрин сөп. Н. Лугинов
Биһиги дойдубут хаһааҥҥытааҕар да кыаҕырда. Д. Кустуров
Абсолютнай монархия Людовик ХIV саҕана ордук кыаҕырбыта. АЕВ ОҮИ
2. Үп-ас, харчы өттүнэн тубус, күүһүр, бай-тай. ☉ Окрепнуть материально, упрочиться, стать сильным
[Таня] Икки убайа иккиэн ыал буолан, кыаҕыран олорон, Аҕа дойду улуу сэриитигэр баран, биирдэрэ Старай Руссаҕа, биирдэрэ Берлин аттыгар өлбүттэрэ. Н. Габышев
Кинээстиир кэмигэр улаханнык кыаҕыран хаалбыта. В. Скрябин
Тутааччылар балачча кыаҕыран иһэн, мас тиийбэтиттэн, хаптаһын суоҕуттан таах турар буолан эрэллэр. «ХС»
3. Тубус, төлөһүй. ☉ Окрепнуть физически, стать сильнее
Табалар итинник [элбэх күөх оттоох, сэбирдэхтээх, талахтаах] сирдэринэн мэччийдэхтэринэ, сотору кыаҕыраллар, эргэ түүлэрэ түһэр. ССП ЫН
Эрбэһини турута тыытан, биһиги онон сэлиэһинэй сиэмэтэ кыаҕыра үүнэн тахсарыгар сирбитин ыраастыыбыт. «ХС»
4. Үлэлиир үөрүйэххин, идэтийэр сатабылгын тупсар. ☉ Улучшить профессиональные, трудовые навыки, добиться профессионального роста, вырасти качественно
Борокуоппай дьэ итинник араас олоҥхоһуттары көрсүтэлээн, кинилэртэн үөрэнэн, …… устунан олоҥхоһут быһыытынан тыла-өһө сөллөн, куолаһа чөллөрүйэн, кыаҕыра кэҥээн барар. ДьДьДь
«Дружба» ансаамбыл сылтан сыл аайы айар тэтимэ үрдээн, кыаҕыран иһэр. АҮ
5. Туохтан эрэ эр ылан, сэргэхсийэн күүһүр, эрдий. ☉ Воспрянуть духом, оживиться, приободриться
Ньургустаана Доҕойдоонобу кытары сэһэргэстэ, кини биһирэбилин ылла, онтон кыаҕыран, аны Дьокуускай куоракка барда. «ХС»
6. Урут тугу эрэ гынаргар хааччах, мэһэй баар буоллаҕына, билигин ону толорор кыахтаах буол. ☉ Располагать необходимыми условиями, средствами для выполнения чего-л., иметь возможность сделать что-л. Түөрт косилкалардаах тэриллибит звено от хомуурун саамай ыарахан үлэтин — охсууну ситиһиилэрдээхтик ыытар кыаҕырар. ОҮМ
Мастарым …… билигин инньэ диэн ааттыырга кыаҕырбытым — ити сири сотору бэйэлэрин лабааларынан бүтүннүү сабаннар, хараҥа күлүгү түһэрэллэр. Д. Дефо (тылб.)

туохт.
1. Тугу эмэ кимтэн эмэ ылан баран төттөрү биэр. ☉ Возвращать, отдавать что-л. кому-л. обратно
Таҥара биэрбитин төннөрбөт (өс хоһ.). [Тиргиллэр Тэрэнтэй — Үүттүүрэпкэ:] Ама, доҕоор, [кыһыллар кыайтардахтарына] дойдубутун-сирбитин төннөрөн ылар инибит. Эрилик Эристиин
Роза эмиэ суругу киэһэ ылан баран, сарсыныгар төннөрдө. Н. Габышев
Дьоннор үчүгэй кинигэни уларсан баран, төннөрөн биэрбэттэр. И. Федосеев
△ Кими эмэ кимиэхэ эмэ төттөрү илт, аҕал, оннук буоларыгар көмөлөс. ☉ Возвращать кого-л. кому-л. (напр., ребёнка родителям), способствовать этому
«Баҕар, онно үрдүк сололоохторго ытаатахпына-соҥоотохпуна, оҕобун төннөрүөхтэрэ», — дии-дии кэтэҕин тарбанар Микииппэр. Н. Якутскай
Оҕону дьонугар төннөрүҥ, Оҕуургут туймуутун сүөрүҥ! С. Васильев
Эн миэхэ кэргэммин уонна оҕобун төннөрбүккэр ити төрөөрү сылдьар тыһы ыппын хаалларабын. «Чолбон»
2. Туох эмэ сылтаҕынан кими эмэ төттөрү ыыт. ☉ Отправлять кого-л. обратно под каким-л. предлогом
Микиитэ суруксут кыккыраччы аккаастаан төннөрбүтэ. Н. Якутскай
[Кыһыл буойун] Түөкүн фашист түүҥҥү суорун Түүтүн үргээн төннөрүө. Эллэй
Түүн сыппакка, күнүс олорбокко, Түөрт сылы уот сэриигэ ыыппыппыт, Өлөрбүтү өрүү төннөрбөккө, Үлтү сыспыппыт, даамын ылбыппыт. И. Эртюков
3. көсп. Туох эмэ уруккуну хат эргилиннэр, баар гын. ☉ Возвращать прошлое, прокручивать обратно то, что было в прошлом
Оо, хайдах төннөрүөхпүтүй Бу өлөрбүт сылларбытын, Хайдах курдук харыстыахпытый Хойутаан булбут дьолбутун! Н. Харлампьева
Урут буолбуту төннөрөн аҕалан сэһэргээһини, киллэһик эпизодтары, лирическэй, философскай төхтүрүйүүлэри …… манна аҕыйаҕа суоҕу көрсүтэлиэххэ сөп. «ХС»
4. көсп. Кими, тугу эмэ кэҕиннэр, буомурт суох оҥор. ☉ Приводить в упадок, разрушать что-л., уничтожать кого-л.
Үтүө тыл үтүөрдэр өлүөҕү, Өргөс тыл төннөрөр үөскүөҕү. Айталын
[Гитлер сэриилэрэ] Кэлэр бөҕөнү кэҕиннэрэргэ, Төрүүр бөҕөнү төннөрөргө, Дьоллоох дьолун тоҕорго …… Үтүөкэлээх Ийэ дойдубутун Өҥөйөн тиийэн кэллилэр. Саха нар. ыр. III
Айылҕа барахсан бэйэтэ кэҕиннэрбитин, төннөрбүтүн хаһан эрэ чөлүгэр түһэриэхтээх эбээт. Онуоха эбии бэйэ өттүттэн үлэ тэрээһинин тупсардахха, дьону түмнэххэ сатанар. «Чолбон»
♦ Эппит тылгын (этиллибити, этиллибит тыллары) төннөр калька. — эппит тылгын уларыт, төттөрү ыл. ☉ Взять свои слова обратно
Көрбүт хараҕын чыпчылытыа, Туппут илиитин мүччүрүтүө, Эппит тылын төннөрүө суох Кытаанах санаалаах Кыыс дьахтар быһыылаах. А. Софронов
Этиллибит тыллары төннөрбөккүн. Сороҕор итинник алҕас тыллар тааһынан тамнааттанар кэриэтэ буолааччылар. Н. Лугинов
ср. др.-тюрк. дөндүр