Якутские буквы:

Якутский → Русский

көх-нэм

көх-нэм буол = а) громко поддерживать кого-л.; высказываться в поддержку чьей-л. инициативы; б) составить компанию кому-л. в поддержку его инициативы.

Якутский → Якутский

көх-нэм

  1. аат. Өрө көтөҕүллүү, үлүһүйүү. Энтузиазм, подъем
    Баара дьулуур, көх-нэм даҕаны, Баара араас хааччах, кыһалҕа. Баал Хабырыыс
    [Эдэр сааспар элбэх этэ] Сырыы-айан сындалҕана, Сырдык таптал ахтылҕана, Үөрэх, үлэ көҕө-нэмэ Үлүһүппүт умсулҕана. М. Хара
    Маннык көҕү-нэми иккиһин саҕалыыр уустук буолааччы. [Ол иһин Ангелина Ивановна] лабораторията атын хосторун эмиэ көҕүлүү түһээри ойон тураат, көрүдүөр устун тибигирэйэ турар. В. Гаврильева
    Сэргэхсийии, уопсай хамсааһын, туохха эрэ дьулуһуу (дьону кытта). Общее оживление, заинтересованное, увлеченное занятие чем-л., активное движение
    Бу көх-нэм саҕана быар куустан олорорбун сөбүлээбэтим бэрт. И. Никифоров
    Тэтим даҕаны, көх-нэм даҕаны баар дьоно диэтэҕиҥ. В. Яковлев
    Олордуо баара дуо эгэ оҕо саас кэрэ чуор кэмэ, Оонньуу, көр-нар түбүгэ, От үлэтин көҕө-нэмэ! М. Хара
  2. даҕ. суолт. Көхтөөх, күө-дьаа, сэргэх. Живой, деятельный, энергичный
    Финансовай техникум кыргыттара көхнэм бөҕө дьон эбит. Э. Соколов
    Күлэсала көх-нэм билсиһии буолта. П. Аввакумов
    Пионердарым бэйэлэрэ эмиэ, сыылба да киһини хамсатыах курдук, көх-нэм, көр-нар, сытыы-хотуу, элэгэлдьигэс дьон. «ХС»
    Көх-нэм буол — 1) күө-дьаа буолан сэҥээрэн, сөбүлэһэн кэпсэтиини көҕүлээ. Активно, заинтересованно поддерживать разговор, беседу
    Киһи кэпсээнин сатаан истэр, көх-нэм буолан тэбиэһирдэн биэрэр туспа идэлээх дьон баар буолааччылар. Сэмээр Баһылай
    Биирдэрэ кэпсээн бүтээтин кытта, иккис киһи салгыыр, онтон үһүстэрэ иилэ хабан ылар, хардары-таары көх-нэм буолан, кэпсэтиини күөртээн иһэллэр. ВНГ ГОПХ
    Чириков ханнык да кэпсэтиигэ барытыгар көрүдьүөстүк, эйэҕэстик көх-нэм буолан испитэ. Л. Толстой (тылб.); 2) ким, туох эмэ туһугар дууһаҕынан кыһалын, өйөө, «ыарый». Сильно, остро переживать за кого-что-л. (напр., за больного), «болеть» за когочто-л. (напр., за любимую спортивную команду)
    Атыттар «ыалдьааччы» оруолун толорон, оонньууларын көрөн, көхнэм буолан айдаараллар, ыалдьар киһилэрин тэптэрэн биэрэллэр. В. Тарабукин; 3) туохха эмэ көмө буол, көмө-ньыма буол, туох эмэ оҥоһулларын, туоларын өйөө. Поддерживать кого-что-л., способствовать чему-л. (напр., выполнению какой-л. работы)
    Чэ, туруоххут дуо, аанна аһыҥ, көх-нэм буолуҥ! Күннүк Уурастыырап
    Дьоно …… кини тыаҕа тахсарыгар көхнэм буолан, тахсарга тэриммитигэр үөрэн да хаалаахтаабыттара. Р. Кулаковскай
    Саамай улахан ходуһатын уутун хачайдатарга бэйэтинэн элбэхтик үлэлээтэ, көх-нэм буолла. «Кыым»

Еще переводы:

аксакал

аксакал (Якутский → Якутский)

аат. Орто Азияҕа, Кавказка аҕа ууһун баһылыга (эргэр.); ытык кырдьаҕас. Аксакал
Дьон күйгүөрэ түстүлэр, үгүс ыалдьыттар, ордук аксакаллар, Кыргызали этиитин сөбүлүү иһиттилэр, киниэхэ көх-нэм буоллулар. К. Турсункулов (тылб.)

сэрэйилин

сэрэйилин (Якутский → Якутский)

сэрэй диэнтэн атын
туһ. Ол ыстатыйа суруллуутугар Миронов доҕоро Г.П. Попов көх-нэм буолта сэрэйиллэр. Багдарыын Сүлбэ
Бу диэки ханна эрэ сир анныгар ньиэп муората баар буолуо диэн сэрэйиллэр. И. Данилов
Атын да астарбыт оннуктара сэрэйиллэр. «Кыым»

көтөҕүс

көтөҕүс (Якутский → Якутский)

көтөх диэнтэн холб. туһ. [Удаҕаннаах Кулун Куллустуур] көтөхсүбүт сирдэрэ көҥүс буолан көҥүрүттэн түстэ. ПЭК ОНЛЯ III
Ийэтэ, сорсуннаах сырыылаах булчут уолун санаатын табаары, кини диэки көх-нэм буолан, сүргэтин көтөҕүстэ. Р. Баҕатаайыскай
Кыра оҕону көтөҕөн олоруох Сылаас, сымнаҕас илиигинэн Доҕотторуҥ өлүктэрин тохтоло суох Күн-түүн көтөхсөр этиҥ — эн. Дьуон Дьаҥылы
Үтүөҕэ үтүөнэн төлөөммүн, бу мүччүргэннээх чааска дьону көҕүлүүбүн, санааны көтөхсөбүн. У. Нуолур

тэбиэһирт

тэбиэһирт (Якутский → Якутский)

тэбиэһир диэнтэн дьаһ
туһ. Мин кыыһырарбын көҥдөйдүү көрө олорор буолан, соруйан өссө эбии тэбиэһирдэн биэрэр дуу, тугуй? В. Гаврильева
Киһи кэпсээнин сатаан истэр, көх-нэм буолан тэбиэһирдэн биэрэр туспа идэлээх дьон баар буолааччылар. Сэмээр Баһылай
Дьиэни толору киһи баара, олортон сорохторо: «Ноо! Хайдах этэй?!» — диэн олоҥхоһуту сэҥээрэн уонна тэбиэһирдэн биэрэн иһэллэрэ. БИГ ӨҮөС

үөлбүт

үөлбүт (Якутский → Якутский)

даҕ. Үтэһэҕэ тиһиллэн баран уокка сырайан буһарыллыбыт (хол., эт, балык). Нанизанный на рожон и прожаренный на открытом огне (напр., мясо, рыба)
[Никиитэ:] Үөлбүт эти сиэбэтэҕим бэрт өр буолла ээ! Күндэ
«Уонна биир тымтай үөлбүт собото киллэрэн биэр диэ», — диэн Кыаһай көх-нэм буолан барда. Эрилик Эристиин
Үөлбүт мунду минньигэс сыта муннубар саба биэрдэ. КФА СБ

чобуорхай

чобуорхай (Якутский → Якутский)

туохт. Ордук чобуотук тутун, сытыы-дьорҕоот буол. Вести себя смело, бойко, осмелеть, расхрабриться
Үнүр суруйааччылар мунньахтарыгар Кустуктуурап чобуорхайбыта олус этэ. Далан
Ордук эдэр киһи чобуорхайар. Онуоха дьахталлар көх-нэм буолаллар, эпсэллэр. Софр. Данилов
Максим харса суоҕар түһэн мулукучуйар, урукку дух-дах туттара ханна да суох. Сытыырхайбыта, чобуорхайбыта сүрдээх. Н. Лугинов
Айахтааҕы атыппакка чобуорхайбыккыт сүрдээх этэ. А. Фёдоров

үр-тэп

үр-тэп (Якутский → Якутский)

туохт. Кыра да соҕуһу (хол., кыыһырсыыны) күөттээн, үлүннэрэн биэр. Раздувать что-л. (напр., ссору), подстрекать кого-л. на что-л. (напр., на что-л. неблаговидное)
Эһиги манна, кыараҕас сиргэ, булкуһа олорор буолаҥҥыт, туой ити курдук буоһата суохтан сылтах ыла ылаҕыт, кыра, мээнэ дьыалалары, үрэн-тэбэн барар үгэстээххит. А. Софронов
Биирдэрэ сэмээр туора туран Ыраахтан кэтэһээччи, Ымаҥнаан, көх-нэм буолан, Үрэнтэбэн биэрээччи. С. Тарасов
Тыл хонноҕуна төлөрүйэрэ уустук. Уон оччонон омуннаан Үрэн-тэбэн биэрэллэр. «ХС»

тэбилик

тэбилик (Якутский → Якутский)

аат.
1. Тугу эмэ тирээбиллиир, туохха эмэ өйөбүл буолар мас; киһи атаҕынан тирэнэригэр аналлаах мас (хол., мас тардыһыытыгар). Брус, доска, которыми подпирают что-л., подпорка; доска, в которую упираются ногами (напр., при перетягивании палки), опора. Баар дьон бары сэргэхсийбиттэр, көх-нэм буолбуттар, тардыһар маһы, тэбилик маһы була охсубуттар. Саха сэһ
1977
Биир хардаҕаһы тэбилик уурбуттара. Күннүк Уурастыырап
Тэбилик мастара төлөрүйэн, тохтуу сылдьан баран, иккиһин сылапыһан, [мадьынылар] уһуннук тардыстылар. БН СУ
2. көсп. Тугу эмэ гынарга, туохха эмэ төрүөт, олох буолар туох эмэ. Причина чего-л., повод к чему-л.
Кини [Гаврил Угаров] научнай сабаҕалааһыннарга олоҕуран, онтон тирэх-тэбилик ылан, фантастикаҕа хабааттардык суруйар. П. Аввакумов
Прототип диэн ол айымньы геройун айарга төрүөт, олох, тэбилик буолбут киһи ааттанар. «ХС»

уот-күөс

уот-күөс (Якутский → Якутский)

аат.
1. Туох эмэ умайар, холбонор уота барыта, туох эмэ элбэх уота. Яркий свет, освещение, сияние
Халлаан сулустара буоллаҕына уоттара-күөстэрэ сүрдэммит. Н. Неустроев
Бу ыал утуйбут, уоттаракүөстэрэ көстүбэт, түннүктэрэ хараҥа. Н. Якутскай
Бу да киэһэ уоткүөс сандааран тупсубут. Далан
2. көсп. Өрө көтөҕүллүү, көх-нэм, күүс, эрчим. Энтузиазм, воодушевление, огонёк
[Эмээхсин:] Уотум-күөһүм букатын бүппүт эмээхсиммин, харах мөлтөх. Л. Габышев
Ити кэнниттэн кэпсэтии уота-күөһэ сөҕүрүйдэ. Е. Неймохов
Хамначчыт сойууһа диэн тэриллэн үлэлээн эрэр да, билиҥҥитэ уота-күөһэ мөлтөх. И. Гоголев
Уота-күөһэ умуллубут (өлбүт, өспүт) — 1) мөлтөө, мөлтөө-ахсаа. Терять силу, слабеть, затухать, угасать
Ити бэртээхэй саҕалааһыннар уоттара-күөстэрэ улам өһөн барар. «Кыым»; 2) туохха эмэ хам баттат, туохтан эмэ харааһын. Впадать в подавленное состояние, чахнуть, гаснуть
Луха бэйэтэ да хайдах эрэ уота-күөһэ өстө. Амма Аччыгыйа
Оҕонньор эмээхсинигэр уотакүөһэ умуллан, сүргэтэ тостон тиийдэ. «ХС». Уотун-күөһүн умуруор — ким эмэ туохха эмэ өрө көтөҕүллүбүтүн, көхтөммүтүн тохтот, хам баттаа. Подавлять чью-л. инициативу, чей-л. энтузиазм (букв. погасить чей-л. огонь-горшок)
Уоскуйан иһит: Ороспуойу да туттаргын Уоккун-күөскүн умуруор, Омуҥҥун харат! Күн Дьирибинэ
ср. тат. ут-күз ‘пожар’

сыыһа

сыыһа (Якутский → Якутский)

  1. аат. Сөбө суохтук быһыыланыы, быһаарыы, толкуйдааһын. Неправильность в действиях, решениях, мыслях, ошибка
    Дьөгүөрдээн Байбал сыыһатын билиннэрэр санаалаах. Амма Аччыгыйа
    Киһи бэйэтин урукку сыыһатын өйдөөбүт буоллаҕына, кэлэр өттүгэр итинниги иккиһин оҥорбото биллэр. Т. Сметанин
  2. даҕ. суолт. Сөбө суох, алҕас. Ошибочный, неверный
    Бу улуу сүбэҕэ ким даҕаны сыыһа тылы этэн сүүс сыл усталаах-туоратыгар хара мэҥнэниэҕин, сууйуллубат-сотуллубат хара кирдэниэҕин төрүт баҕарбат эбит. П. Ойуунускай
    Сыыһа дьаһалы ыыппыккыт. Амма Аччыгыйа
    [Маайыс:] Эн сыыһа суолунан баран иһэҕин быһыылаах. С. Ефремов
  3. сыһ. суолт.
  4. Сыалга таппакка, таһынан, аттынан (ыт, оҕус уо. д. а.). Не попадая в цель, мимо, невпопад
    Учуутал ааны сыыһа харбаан хаалла. Амма Аччыгыйа
    Тыгырыана арыый сыыһа харбаан хаалла. Болот Боотур
    Уол, илиитэ уот аһыйа түспүтүттэн соһуйан, чөкчөҥөнү сыыһа ытан кэбиспит. Суорун Омоллоон
  5. Сөбө суохтук, сыыһатык. Неправильно, неверно, ошибочно
    Кинилэр, быһыыта, миигин сыыһа өйдүөтүлэр ээ, ама даҕаны «бөлүһүөгүм» иһин, ханна баар таҥараны баар диэмий? П. Ойуунускай
    Мин санаабар, эһиги сыыһа бараары гынаҕыт. Мантан бараҥҥыт да арыынан чалларыйар сири булуоххут суоҕа. Н. Якутскай
    Мин хаһан даҕаны сыыһа эппэппин ээ. С. Ефремов
    Сыыһа туттар — эппиэттэн куотун, халбарытын. Не даться в руки, увернуться
    — Ээ, ол дьуһуурустубаттан куотар, — биригэдьиир көх-нэм буолла. — Ол дьэ сыыһа туттарыы — кини идэтэ. С. Никифоров
    Бу ымсыы, сиэмэх дьон, араас түгэҥҥэ түбэһиннэрэн, сыыһа туттаран, судаарыстыба, норуот үбүн-баайын баламаттык халаан, уоран экэниэмикэҕэ охсууну оҥороллор. «Кыым». Сыыһа тутун — алҕаһаан биэр, сөбө суох быһыыны таһаар. Сделать неправильный ход, допустить (совершить) ошибку, оплошать
    «Аны сыыһа туттан кэбиһиэ!» — диэн дьулайа санаабытынан, Тогойкин одуулаһан олордо. Амма Аччыгыйа
    Бачча үчүгэй үлэҕэ түбэһэн баран, сыыһа туттан биэрбэтэххэ табыллар. Болот Боотур
    Уоруйахтар кэллэхтэринэ, мин эйигин уһугуннарыам, онно дьэ сыыһа туттумаар. ПНО. Сыыһа үктээ — сыыһаны оҥор, сыыһа быһыылан. Оступиться, совершить ошибку
    [Чолооску:] Түбэспит киһи мин бэйэм түбэһиим, сыыһа үктээн биэртим кэннэ хайыаҥый. Амма Аччыгыйа
    Эдэр сааспар сыыһа үктээн, Арсены алҕас таптааммын, куруутун маннык аҥаардас сылдьыахпын санаатахпына, ыарахан. М. Попов
    Ол биирдэ сыыһа үктээн оҥорбут ыар буруйун өстөөхтөрүттэн хаанын тоҕон ситиспитэ боруостуоҕар сөпкө дылы. «ХС»