даҕ. Үүнүүлээх, үчүгэйдик үүммүт оттоох (ходуһа туһунан этэргэ). ☉ Травянистый, обильно поросший травой
Мандардаах мастаах, Оһуордаах оттоох, Сибэкки симэхтээх Сир ийэ Хатын. Өксөкүлээх Өлөксөй
Дьиэ-буо! Толуу оттоох ходуһам, Тоҕо хаама сылдьаммын, Кэлим оккун тэлгэтиэм, Кэтит иэҥҥин сэлэлиэм. И. Чаҕылҕан
◊ Оттоох үөрэ — от тумалаах үөрэ. ☉ Похлёбка со съедобной травой (полынью-чернобыльником)
Көҕөлөҥ үөрэҕэ көҕүйбүт, Оттоох үөрэҕэ умсугуйбут, Бэстээх үөрэҕэ мэҥийбит, Бутугаһы бурулаппыт. Өксөкүлээх Өлөксөй

аат. Эти, сүөһү иһин кыра гына кырбаан оҥорбут миин эбэтэр оту, мас субатын үүккэ, тарга булаан буһарбыт ас. ☉ Похлёбка из мелко нарезанного мяса, потрохов рогатого скота; варево, приготовленное из сушёной мелко нарубленной съедобной травы или заболони, на молоке или тар
Сытыытык көрбүт-истибит хара бытыктаах эр киһи, торбос үтүлүктэри ньилбэгэр ууран олорон, үс атахтаах төгүрүк остуолга үөрэ иһэн бордурҕатар. Амма Аччыгыйа
«Таптыыр аһым тар хааһы, үтүө аһым оттоох үөрэ», — Ырыа Силип остуолга олорунан кэбистэ. М. Доҕордуурап
Өкүүскэ холумтан тумсугар хаҥас диэки боччук күөстэн үөрэ иһэ олорор. Эрилик Эристиин
◊ Бэс үөрэ көр бэс
Күнүскү бэс үөрэттэн ордорон кэбиспитин сылытан ийэтэ остуолга ууран биэрэр. Амма Аччыгыйа
Сааһыары бурдуктара тамты бүтэн, бэс үөрэ аһылыктаммыттара. Күндэ. Ис үөрэ — ынах сүөһү хара иһин кыра гына кырбаан оҥорбут миин. ☉ Похлебка из мелконарубленных потрохов рогатого скота
Ийэтэ туран ас тарта, Уйбаан саҥата суох минньигэс ис үөрэтин иһэн бурулата олордо. «ХС»
Көҕөлөҥ үөрэ көр көҕөлөҥ. Көҕөлөҥ үөрэҕэ көҕүйбүт, Оттоох үөрэҕэ умсугуйбут. Өксөкүлээх Өлөксөй
Эригэр көҕөлөҥ үөрэтин аҕалан остуолугар ууран биэрэрэ. М. Доҕордуурап
Тар үөрэ көр тар. Астара да диэн судураай хааһы, тар үөрэтэ. А. Фёдоров
Кыһын киһи тар үөрэни иһэн баран от-мас тиэйэ бардаҕына, күөс быстыҥар тиийбэккэ ис-иһиттэн үллэүллэ титирэстээн, тоҥмутунан барар. А-ИМН ОЫЭБЫ
Таһаараары үөрэ көр таһаараары. Тары таптаабыт, Ымдааны ыймахтаабыт, Сиҥэни испит, Таһаараары үөрэни таптаабыт. Өксөкүлээх Өлөксөй
Таһаараары үөрэ — ууттан, үүттэн, тартан, оттон ытыйыллан оҥоһуллар. СЛ-8
Үөрэ ото — кыа диэн курдук. Аны ийэбит Айыына биһиккини батыһыннара сылдьан, үөрэ отун хомуйтарар. И. Федосеев
Суоракка бэс сутукатын, сайын муспут үөрэ отторун куттахтарына, син үссэммитэ буолан хоноллоро. А. Сыромятникова
Былыр бутугаска кииһилэни уонна үөрэ отун куталлара. Дьиэ к. Үөрэ хаа- һы — үөрэ отун, бэс сутукатын кутан буһарбыт бурдук хааһы. ☉ Мучная каша, сдобренная съедобными травами, сосновой заболонью
Бэс субатын хатара-хатара хааччынара. Кини ону кырбаан үөрэ хааһы буһарара. И. Данилов
Алексей Петрович оҕонньорго үөрэ хааһыны, суораты үссэнэн, хамначчыт буолан, өлөн-быстан эрэбит. ТГС ЫА
ср. др.-тюрк. йүгүр ‘просо’, алт. үре ‘кашица из толчёной крупы и молока’

аат. Куруппаны ууга биитэр үүккэ кутан буһарыллар, мииннээҕэр хойуу аһылык. ☉ Кушанье из какой-л. крупы, сваренной на воде или молоке, каша
Олус үчүгэй сыттаах, кураххайдыҥы соҕус амтаннаах хааһыларын арыыланан баран, үөрэ-көтө аһаатылар. Амма Аччыгыйа
Олоо сэлиэһинэй бурдук арыылаах хааһытын сиэн мотуйа олордо. Т. Сметанин
Кииһилэни аска тутталлар: сэбирдэҕин хомуйан, буһаран үөрэҕэ, хааһыга куталлар. КЕФ СТАҮө
♦ Төбөтүн иһэ хааһы кэпс. — өйөсанаата бутуллан хаалла. ☉ соотв. у него каша в голове
Төбөтүн иһэ хааһы курдук бутуллан хаалла — көһүү түбүгэ, куоракка барыы. Н. Заболоцкай
Далбаев үрүҥү да, хараны да кыайан араарбат гына, төбөтүн иһэ хааһы буолан хаалла. «Кыым». Хааһы буо- луор диэри (хааһы курдук) — өйүн сүтэриэр, тугу да быһаарбат буолуор диэри (итирэр, иһэр). ☉ В стельку, в дым (напиться)
Эдэр киһи эрээри, сиртэн сэрбэйэ иликкиттэн, бу курдук улаханнык, хааһы буолуоххар диэри иһэр буоллаххына, ханна тиийиэххиний?! Н. Босиков
Сэргэлээххэ букатын түүн, олох хааһы курдук итирэн баран төннүбүтэ. Н. Лугинов
Сарсыныгар кэлбиттэрэ син биир холуочук, өйүүнүгэр кэлбиттэрэ хааһы буолуор диэри итирэн баран олорор эбит. «Кыым»
Хааһы да саламаат <буол> көр саламаат. МэҥэХаҥалас оройуонугар ити уһаайба туһунан боппуруос хааһы да саламаат буолан турар. Күннүк Уурастыырап
Тугу эрэ өйдүү сатыыр курдук да, төбөтүн иһэ хааһы да саламаат. Н. Босиков. Хааһы курдук булкуллубут — араас санаа киирдэ; өйө-санаата үлтү бутуллан хаалла. ☉ Всё перемешалось; каша в голове
Куобах Бөтөҕөтө оҕонньор иһигэр туора муостаах киирэр, хааһы курдук үлтү булкуллан хаалар. Саха ост. I
Кинилэр тиһэҕэр тииийэн, хааһы курдук булкуллаллар. Эрилик Эристиин
Хааһыта хаахтыйбыт — дьыалата хаахтыйбыт диэн курдук (көр дьыала). Сонно тута Туров хааһыта хаахтыйан эрэр үһү диэн сурах бөһүөлэги толордо. Н. Апросимов. Хааһыта хойунна кэпс. — туох эрэ моһуокка түбэстэ, туга эрэ табыллыбата. ☉ Попал в затруднительное положение, в передрягу. Аны хамыыһыйа быһаарыытын кэтэһэр буолла, хааһыта дьэ хойунна
◊ Бутугас хааһы — бутугаһы буһаран оҥоһуллар хааһы. ☉ Каша на бутугас (напиток из воды, молока или пахты, заправленный мукой или съедобными травами)
Тарынан, бутугас хааһынан, сыманан хонорбут. А. Абаҕыыныскай
Көҕөлөҥ хааһы көр көҕөлөҥ. Ол түрмэҕэ көҕөлөҥ хааһыттан уонна хара ууттан атыны аһаппат дойдулара буолуо. Болот Боотур
Мааннай хааһы көр мааннай. Аччыкпын, тугу баҕарар сиэм этэ, бэл, мааннай хааһыны. Н. Габышев
Саһыл буоллаҕына, мааннай хааһы буһаран баран, тэриэлкэҕэ куппут. Нууч. ост. Күнүскү аһылыкка — мааннай хааһы. ДВЛ МК. Саламаат хааһы — саламаат диэн курдук. Ийэтэ саламаат хааһы буһарда. Сардааналаах хааһы эргэр. — бытархай гына мэлиллибит сардаана төрдүнээҕи аһын эбииликтээх хааһы. ☉ Каша с добавлением толчёных луковиц цветков лилии даурской (сардаана I). Өбүгэлэрбит сардааналаах хааһы эмиэ оҥороллоро. <Сыа> кырбастаах хааһы — кыра гына кырбастаммыт аҥаардас эт (сыа) эбииликтээх хааһы. ☉ Каша с добавлением кусков мелко накрошенного мяса (жира)
Урут сахалар кырбастаах хааһы диэни буһараллара. Былыр сыа кырбастаах хааһы мааны аһылык буолара. Тар хааһы көр тар. Дьэ, онно мин хас да сыл тар хааһынан, бутугас аһынан испин толорон сылдьыбытым. М. Доҕордуурап
Аҥаардас тар хааһынан, бэс субатынан биһиги үлэ күүһүн барытын көрсүһэн ааспыппыт. И. Артамонов. Уу хааһы — аҥаардас ууга буһарыллар, үүтэ суох убаҕас хааһы. ☉ Жидкая каша на воде без добавления молока
Уу хааһынан олорбуттара балай да буолла. Үөрэ хааһы көр үөрэ. Бэс субатын хатара-хатара хааччынара, кэлин ону кырбаан үөрэ хааһы буһарара. И. Данилов. Үүт (үүттээх) хааһы — оргуйбут үүккэ оҥоһуллар хааһы. ☉ Каша на молоке. Оҕото үүттээх хааһыны сөбүлүүр
□ Эбэм үүттэн кээбэл, күөрчэх, кыыймыт үүт хааһытын курдук бэртээхэй астары оҥортуура. А. Кондратьев. Хааннаах хааһы эргэр. — ынах хаанын сиикэйдии кутан буһарыллар хааһы (хамначчыттар эрэ сииллэрэ). ☉ Каша, сваренная с добавлением говяжьей крови (едят только батраки). Хааннаах хааһыларын тото-хана сиэтилэр. Хаппыай хааһы эргэр. — кыра үүт, туус эбииликтээх, буспутун кэннэ чөчөгөйүнэн, сүөгэйинэн биитэр хайаҕынан тумаламмыт бурдук хааһыта. ☉ Каша, сваренная из муки с добавлением соли и с небольшим количеством молока, приправленная сливками, сметаной или каяком (сливочным маслом, сбитым с тёплым молоком и застывшим). Хаппыай хааһыны мааны ыаллар сииллэрэ