сыһ., кэпс. Онно-манна охсуллан тыаһыы-тыаһыы, лүҥ күнэс-лаҥкынас тыастаахтык. ☉ И з д авая гулкие звуки, грохот, с грохотом. Кураа нах тимир уһаат аллара төкүнүйэн лүҥкүр-лаҥкыр түһэ турда
ср. кирг. дүҥгүр-дүҥгүр ‘подражание однообразным отрывистым звукам’

I
аат. Өрүскэ түһэр үрэх төрдүн хочото; сэппэрээк үүммүт, үксүгэр уулаах, халааннаатаҕына өрүһү кытта силбэһэр сүлбэ, эбэтэр киэҥ аппа. ☉ Заросшее кустарником старое русло реки, соединяющееся с рекой в половодье; долина реки у устья
Уйбааскылаах сыыры таҥнары анньынан, икки от үрэх холбоһон түһэр киэҥ айааныгар соҕотохто элээрдэн киирдилэр. Айаан илиҥҥи өттө түптэлэс буруонан аҥаатта турар. Л. Попов
Хаарбыт бүтүн сыттаҕына, Хара самыыр намылыйда, Эмискэччи айаан, сүүрээн Эҥсэр уунан халыһыйда. А. Бэрияк
Табаҕа диэн баһаатаҕа биллибэт айааны солоон, сирин таҥастаан тыһыынча гектардаах биир кэлимсэ сонуогу оҥордулар. И. Данилов
△ Үрэхтэн ситимнээх тыа, талах быыһыгар сытар, тулата оттоох, манчаарылаах уһун синньигэс уу, көлүйэ. ☉ Длинный водоем в лесу, среди кустарников, заросший травой (связанный с рекой)
Хаҥас өттүлэригэр ыарҕалаах талах быыһыгар кирийэн, тулата саба үүммүт хойуу манчаарылаах айаан өҥө синньээн, Куонаан «Буускабын» өнчөҕүн курдук, кылбайан сытара көстөр. Н. Заболоцкай
Уомул курдук айааннарыгар, Уучах муоһа үрэхтэригэр Уйгулаах уунан халааннатан Уста сыт. Чэчир-68
ср. эвенк. аян ‘виска’
II
аат.
1. Дуорааннаах лаҥкынас хаһыы (оҕус, бургунас туһунан). ☉ Раскатистый, протяжный рев (напр., быка)
Аалыы көмүс муостаах Атыыр кунаным Ала бургунас аймаҕын Аймаан дьалкытан аймаһыппыт Айаан бөҕөнү түһэрбит, Айаатаан лаҥкынаппыт. С. Зверев
Атыыр оҕус айаанын Айаатаата биир муҥхаал, хагдаҥ эһэ часкыырын Часкыытаата биир муҥхаал. С. Данилов
Арыт оҕус буолан Айаан күүһүн тардар. Күннүк Уурастыырап
2. Улахан айдаан-куйдаан. ☉ Большой шум-гам
Бу дойду бары Чыычаахтара мустан, Ала таас хайа Үрүйэлэрэ устан, Үөрүүлээх айаан Үчүгэй дорҕоону, Дохсун самыырдыы, Тоҕо тартылар. С. Данилов
Өлөртөрбөтөх үтүөбүн төлөө диэбит буола-буолаҕын... Сааскар эн иэһиҥ айаана бараммат. Эрилик Эристиин

даҕ.
1. Саҥа, дорҕоон, тыас таһаарар дьоҕурдаах, оҥоһуулаах; саҥарар. ☉ Способный издавать звуки, обладающий голосом, речью. Улахан саҥалаах киһи. Симик саҥалаах
□ Кэҕэ курдук Сэлээр кэпсээннээх, Сахсырҕа курдук Сааҕынас саҥалаах [дьахтар]. Өксөкүлээх Өлөксөй
Лаҥкынас саҥалаах ынах маҕыраабытыгар, Таня кытах диэки эргилиннэ. М. Доҕордуурап
2. кэпс. Хомуруйуулаах, сэмэлээх. ☉ Вызывающий у кого-л. упрёки, порицание (о чьих-л. поступках). Барыта саҥалаах буолан истэҕэй
□ [Алааппыйа:] Улаханы бүтэрбит киһи буолан саҥалаах ээ. А. Софронов
♦ Саҥалаах оҥорума кэпс. — кими эмэ тылгынан баһый, саҥарбытын барытын самнары этэн ис. ☉ Подавлять кого-л. в споре своим явным превосходством
Сорох түгэҥҥэ Өксүөн санаатын уот харахха этэннэр, кинини саҥалаах оҥорботтор. «ХС»
◊ Аҕыйах саҥалаах — мээнэ үгүһү саҥара сылдьыбат, наадалааҕы эрэ саҥарар идэлээх. ☉ Не любящий много говорить, немногословный
Кини аҕыйах саҥалаах, наҕыл, көрсүө, ол курдук иһиттэн ис киирбэх киһи этэ. Н. Заболоцкай. Саҥалаах буол кэпс., фольк. — саҥар, тугу эмэ эт. ☉ Говорить, произносить речь
Уот кытыытыгар, сото кэбиһэн туран, дьахтар киһи саҥалаах буола турда. ТТИГ КХКК. Саҥалааххын баҕастааххын кэпс. — киһини тугунан эмэ буруйдаан, сааппакка, кыбыстыбакка саҥалаах буола тураҕын диэн саба саҥарыы. ☉ соотв. чья бы корова мычала, а твоя бы молчала
[Балааҕыйа:] Күтүөр-күтүр, оччо санаа булан баран, билигин кэлэн саҥалааххын баҕастааххын. Амма Аччыгыйа. Элбэх саҥалаах — саҥарыа да суоҕу булан, уһатан-кэҥэтэн үгүстүк саҥара сылдьар идэлээх. ☉ Любящий поговорить, словоохотливый, говорливый
Кини күлбүт-үөрбүт, күлүбүрээбит элбэх саҥалаах бэһиэлэй кыыс. М. Доҕордуурап