аат., түөлбэ. Сардаана. ☉ Даурская лилия
Бүлүүлэр сардаананы өссө модуон дииллэр. Багдарыын Сүлбэ

I
аат. Үксүгэр үрэх кытылыгар үүнэр араҕастыҥы кыһыл сибэккилээх, төрдүгэр үрүҥ астаах от. ☉ Растущее преимущественно по берегам рек луковичное травянистое растение с приметными цветами красно-оранжевого цвета, лилия даурская
Кыһыл уот сардаана сандаарбыт. П. Ойуунускай
Өтөр буола-буола сардааналар сиртэн тыкпыт күн курдук умайыктанан ааһаллар. Н. Босиков
ср. монг. сарана ‘лилия тонколистная’
II
сардаана ох эргэр. — ыһыы курдук лаппаҕар уһуктаах былыргы ох. ☉ Старинная стрела с зубиловидным концом
Сардаана оҕунан тиит мутугун үстэ эрэ сулуйа ытан кэбиһэллэрэ үһү. НСА ПШЯП
ср. др.-тюрк. йар, др.-якут. сар ‘рассекать’

ж. лилия (көнө умнастаах бөдөҥ сибэккилэрдээх от үүнээйи).

кытар I диэнтэн холб. туһ. Былаахтар маак сибэккилии кытарсаллара. Н. Габышев
Ыраах, чугас бу манна Кытарыһан сыталлар, Сиргэ биир тэҥ тэлгэнэ, Сиппит кыһыл отоннор. И. Эртюков
Арыт от быыһыттан кыра лилиялар уот курдук кытарыһаллара. ВЛ РБЫ

аат. Үүнэн ситэ илик кыра хатыҥ. ☉ Молодая берёза, берёзка
Талба өрүс сыырын үрдүн үөт, талах, хахыйах бүөлүү үүммүт. Амма Аччыгыйа
Кытылга эдэр Хахыйах суугунуур. И. Гоголев
Чокуурап Лилияны кытта хахыйах олордо сылдьаллар. «ХС»
◊ Арыы хахыйах көр арыы I
[Уйбаан Дууһа] арыы хахыйах күлүгэр мустан олорор дьоҥҥо кэллэ. Эрилик Эристиин
Хахыйах мас — хахыйах диэн курдук. Бу чүөмпэлэргэ кытарымтыйа тунаарар лабаалардаах хахыйах мастар күлүктэрэ көстөн турара. Күндэ
Сайыҥҥы күн дьэдьэн өлгөмнүк үүнэр хахыйах мастаах халдьаайы үрдүнэн налыйда. В. Титов
Хахыйах ойуур көр ойуур. Киэҥ ыраас хонуу кытылыгар хахыйах ойуур күөгэйэ хамсыы турда. М. Доҕордуурап
ср. нен. хокоця ‘берёзка’

даҕ.
1. Сытыы, күүстээх, эмискэ киһи муннугар саба биэрэр (сыт туһунан). ☉ Резкий, сильно ударяющий (о запахе)
Дьар курдук сытыы сыттаах испииринэн кыыһы сууйар-сотор уонна иһэрдэ сатыыр. А. Сыромятникова
Дьиэ иһигэр дьар курдук сыт биллэр. П. Аввакумов
Лилия сибэкки курдук минньигэс, сибиэһэй, дьар курдук ураты сыт кини таҥаһыттан сабыта биэрэрин өйүттэн таһаарбат буолбута. И. Тургенев (тылб.)
2. Киһи этин сааһынан киирэр чэгиэн, тымныы, сөрүүн (салгын, тыал туһунан). ☉ Свежий, обдувающий прохладой (о ветре, воздухе)
Онон [табалары кумаар сиэбэтин туһугар] туундара мэлдьи тыаллаах, дьар курдук салгыннаах буолара наада. И. Федосеев
Хотуттан салгыннаах дьар курдук тымныы киэһэ буолла. В. Яковлев
Кини биэчэргэ сылдьарын төрүт даҕаны таптааччы, дьар курдук тымныы биирикки курууска пиибэни түһэрэн кэбиһэрин. Н. Заболоцкай
3. көсп. Дөбөҥнүк киһи өйүгэр-санаатыгар тиийимтиэ, кылгас, күүрээннээх (тыл-өс, ырыа-хоһоон туһунан). ☉ Хорошо запоминающийся, краткий, ясный, чеканный (о словах, о поэзии)
Уот-хаан, кыайыы-кыайтарыы күннэригэр кылгас тыллар, саталаах кылгас дьар курдук ырыалар үөдүйэллэр. Г. Колесов