лучистый, сияющий; яркий (о свете); лучезарный; сардаҥалаах халлаан поэт, лучезарное нёбо.

даҕ.
1. Сарыалланар, сарыал сырдыктаах. ☉ Светящийся лучами, лучистый, светлый. Сарыаллаах сааскы
□ Өлбөөркөй сарыаллаах дьэс ыйым — Үптэри эрэйбэт банаарым, Саатар, эн былыттан быкпаккын, Саһархай сырдыккын ыыппаккын. Эллэй
2. көсп. Үөрүүлээх-көтүүлээх, сырдык ыралаах. ☉ Радостный, радующий светлой перспективой
Саха кыраайын сабардыы Сайдыы тэнийэн, саҥардыы Сааскы ылааҥы халлаанныы Сандал уотунан кутаалыыр Сарыаллаах кэмигэр кэлбиппит. П. Тобуруокап

даҕ. Сытыытык, уоттааҕынан көрбүт, чоҕулуйан олорор (хараҕы этэргэ). ☉ Горящий, сверкающий, лучистый (о глазах)
Эргиллэ түспүтүм — күлэн кэчигирэс тииһэ килэйбит кыыс кэлэн, чоҕулхай хап-хара хараҕынан эйэҕэс баҕайытык көрө-истэ турар эбит. Н. Габышев
Куударалаах будьурхай баттахтаах, киэҥ чоҕулхай харахтаах …… сырдык сэбэрэлээх киһи этэ. В. Кондаков

даҕ., поэт.
1. Саһарҕаланар, саһарҕа сырдыктаах, саһарҕанан сырдаабыт. ☉ Освещённый зарёй, заревой, лучистый
Саһарҕалаах халлаан Сарсыардааҥҥы салгыныгар Саһыарыылааҕы сахсыйбыттан Саталанан сатараатаҕа дуу. А. Софронов
Утары хаампыппын ууратыам эрэ суоҕа — диэн Сандаҕалаах саһарҕалаах Сатыы маҥан күнүм Ала дьикти сырдыгынан Андаҕайдаҕым буоллун! Е. Иванова
2. көсп. Айыыта-харата суох, ыраас, сырдык (киһи сирэйин этэргэ). ☉ Незапятнанный, чистый, светлый (об облике человека)
[Кыыс Ньургун — Буура Дохсуҥҥа:] Тоҕо саха оҕото эрээри саһарҕалаах сирэйгин саһыаран, сандал маҥан халлаан саһарҕатын анныттан санньылыйан-саптан сатыылаатыҥ? Эрилик Эристиин

даҕ.
1. Сардаҥалаах (күн сардаҥатын этэргэ, үксүгэр үс, аҕыс, тоҕус өргөстөөх диэн этиллэр). ☉ Лучистый, имеющий лучи (о солнце)
Үс өргөстөөх сардаҥалаах Өгүрүк-төгүрүк күнүм Өрө күөрэйэн тахсыытыгар, Куртуйах улар кыылым Куолаҕын түүтүн курдук Кубарыччы куурдум. Саха фольк. Тоҕус өргөстөөх Толомон маҥан күн Толоно киирдин диэн, Тоҕус уолҕан-чуолҕан түннүктээх эбит. П. Ойуунускай
2. Уһуктаах, биилээх сэптээх-сэбиргэллээх. ☉ Имеющий острое колющее оружие
Өрүөллэр, дьоруойдар Өргөстөөх ыстыыгы өрө туттулар. Саха фольк. Улуу Тыгын бүтүн саха норуотун бас билээри Олоохунанан-Бүлүүнэн, Мүрүнэн-Тааттанан өргөстөөх үҥүүтэ кыахаан суунаҕаламмыта. П. Ойуунускай
3. Уһуктаах төбөлөөх (харыйа мас, үрдүк хайа туһунан этэргэ). ☉ С острой вершиной, пиком (о ели, горе)
Алахчалах көрдөххө Өндөлдьүйэн өлөҥ туруйалары Өрүтэ аспыт курдук Өргөстөөх харыйалар, лиҥкинэс тииттэр, биир кэлимсэ күөх тыа буолан, оргууй суугунуу тураллар. Л. Попов
♦ Киһи (саха) үс өргөстөөҕө — киһи бастыҥа, чулуута, киһи тэҥнэспэт киһитэ. ☉ Лучший из людей, не имеющий себе равных человек
[Ньургун Боотур] Үтүө киһи Үс күлэр өргөстөөҕө, Ааттаах киһи Алта харса кырыылааҕа, Буулаҕа туйгуна Бу буолан үөскээбит эбит. П. Ойуунускай
[Быһый Чооруос] Манчаары уол оҕо, ат кулун, оонньуур болот, ойор оноҕос. Оо, саха үс өргөстөөҕө, аҕыс кырыылааҕа буоллар ханнык! В. Протодьяконов. Өргөстөөх- хө түбэс — туох эмэ кытаанахха, дэбигис хотторбокко, кыайтарбакка түбэс. ☉ Встретиться с вооружённым неприятелем неодолимой силы
Халыҥ норуоппутун Кулут оҥостоору, Арҕаа быыска ааҥнаан Өлүү тыынын түһэрдэ, — Үтэһэ туолан Өргөстөөххө түбэстэ. А. Абаҕыыныскай

даҕ.
1. Сардаҥа уоттаах, сардаҥаран сырдыыр; күлүмнэс сырдык. ☉ Лучистый, сияющий, яркий (напр., о солнце)
Күөх торҕо халлааҥҥа сардаҥалаах күн мичилийдэ. Амма Аччыгыйа
Ол дьыл халлааҥҥа сүүнэ улахан сарадах курдук сардаҥалаах сулус тахсыбыта. М. Доҕордуурап
2. поэт. Олус сырдык, күлүмүрдэс сырдык. ☉ Очень светлый, сияющий, лучезарный (напр., о небе, о ярко освещённом помещении)
Кыракый маҥан халлаан кыстыктаах, сардаҥалаах маҥан халлаан сайылыктаах, туналҕаннаах маҥан халлаан дойдулаах, үүт күөл олохтоох, …… Үрүҥ Аар тойон. Саха фольк. Буорах сыттаах дьоруой дьоннор Ытык Кремль килбиэннээх дыбарыаһын Сардаҥалаах саалатыгар, …… Киирэн мунньустан истилэр. И. Эртюков
△ поэт. Сырдык, ыраас (хол., киһи сирэйин туһунан). ☉ Светлый, чистый (обычно о лице, облике человека)
Сардаҥалаах маҥан сирэйгин саатырдыам, ат курдук мииниэм, оҕус курдук көлүйүөм. Саха фольк. Тоҕо сааскы халлаанныы Сардаҥалаах иэдэһэ Тыалга көтөр күүгэннии Кубарыйда, куруйда? П. Тобуруокап
3. көсп. Үөрүүлээх, сырдык. ☉ Радостный, светлый (напр., о новой жизни)
Сардаҥалаах саҥа олох Салаллыытын саҕалыыр, Саҥа үөрүү, саҥа кэскил Саҥа күнэ манна үүммүт! Күннүк Уурастыырап
Сахам сирэ, Лена эбэм, Сардаҥалаах ийэ сирим Үөрэ-көтө иһиттиннэр, Үүнэ-тупса чэлгийдиннэр! П. Тобуруокап
Кини [муусука] миэхэ сардаҥалаах санааны көбүтэр, Кини миигин долгутар, өрүкүтэр. С. Данилов

I
тырымнаа диэнтэн холб. туһ. [Катя] сирэйэ сырдаабыт, хараҥатыҥы халлаан күөҕэ харахтара үөрүүнэн тырымнаспыттар. Амма Аччыгыйа
Күөл уҥуор Сэргэлээх уоттара бу баардыы ыҥыра, ымсыырда, долгута тырымнаһаллар. Н. Лугинов. Үрүмэччилэри кытта көҕүһэн, Көтөн хаалаары гыммыттыы, Сибэккилэр чааскыларын тэнитэн Тырымнастылар аргыый хамсыы. Саһарҕа
II
даҕ.
1. Уотунан кыламныыр, дьиримниир, толбоннурар сырдыгынан чаҕылыйар. ☉ Мерцающий, искрящийся, сверкающий, лучистый (напр., об огнях города, о глазах человека)
«Үчүгэйин! Барыта аҥаардастыы бэрт дии! Эргиччи кэрэ!» — дии санаата Юрий Семёнович Мылахов, сөмөлүөт түннүгүнэн түүҥҥү Москва тырымнас уоттарын одуулуу олорон. Н. Лугинов
Дьахтар тырымнас харахтара «ханна да ыҥырдаргын барыам» диирдии чаҕылыһаллар. Е. Неймохов
Барыта ый сырдыгын иҥэриммит, тырымнас сулустарынан ыһыллыбыт киэҥ, көнө хонуу тунаарыйан сытар. Л. Толстой (тылб.)
2. көсп. Үөрэн-көтөн, мичилиҥнээн кэрэнэн, сырдыгынан сыдьаайар (эдэр кыыс туһунан). ☉ Светящийся радостью, излучающий красоту (о юной девушке)
Ааныска …… күлүм-үрүм күлбүт тырымнас үчүгэй кыыс оҕо этэ. Н. Түгүнүүрэп
«Бу дойдуга оннооҕор муоста сууйааччылара маннык тырымнас бэйэлээх буоллахтара дуу?» — уол мүчүҥнээн ылла. У. Ойуур. Тырымнас кэрэ кыыс Сибэкки хомуйар. Хараҕын, уостарын Уран күн убуруур. Доҕордоһуу т.
3. көсп. Чэчирии тыллыбыт, көҕөрөн кэрэтийбит (от-мас туһунан). ☉ Расцветший, распустившийся нежной свежестью (о растительности)
[Сибэкки] Тырымнас бэйэҕин Тыыннаахтыы ыламмын, Кэрэхсиир биэбэйбэр Кэһиибин ыытабын. Күннүк Уурастыырап
Оо, таҥарам кийиитэ, эн арчылаа Кэхтибэт кэрэмэс эдэр сааһы, Тырымнас ньуургунан туоһулаа Таптал сибэтиэй ырааһын. М. Ефимов

1. даҕ.
2. Сүтэ-сүтэ күөдьүйэр (туох эмэ уота, сырдыга). ☉ Мерцающий, лучистый (свет, сияние)
   Соня эдэригэр, оо, харахтара дьиҥ ыас хара, чох хара этилэр уонна мэлдьи мэник тырым уоттаахтара. Н. Габышев
   Хотугу түүн хараҥа, Арай, дьиэҕэ сырдык, Тырым лаампа сырдыга Тыгар сулус курдук. И. Эртюков
   Сулустар — тырым уоттаах харахтар, Туохтан үөрэн мичилиһэ күллүгүт, Ыһыахха мустубут кыргыттар кэриэтэ Сиэттиһэн дьиэрэҥкэй тэптигит. Чэчир-80
3. Чэчирии тыллыбыт, тыыннаах, кэрэ (от-мас туһунан). ☉ Цветущий, живой, прекрасный (о растительности)
   Күлүмнүүр-мичиҥниир Күндү күөх биэбэкэм Күлүмнүүр-дьиримниир Күөх тырым сибэкким, Долгуйан нусхайар, Долгуна умайар. П. Ойуунускай
   О, күөх тырым симэҕин Эн суолгар тэлгэтэн, Өлбөөрбөт кэрэҕин Сир ийэ чиэстээтэ. Эллэй
   Ол арҕаа аларга тахсаммын Күөх тырым сибэкки үргүөҕүм. Күннүк Уурастыырап
4. аат суолт.
5. Туох эмэ (хол., сулус) сүтэ-сүтэ күөдьүйэр уота, сырдыга. ☉ Мерцающий свет, лучистое сияние (напр., звезды)
   Эҕэрдэлиибит Эйигин Хотугу дойдубут модун хомураҕар Кытыаста ыһыллар күн тырымынан, Муустаах муорабыт кыһыҥҥы кустугунан — Үҥкүүһүт дьүкээбил оонньуур уотунан! П. Тобуруокап
   Халлаан оонньуур кустуга Күлүмүрдүүр тырымын Маннык чуҥкук дойдуга Көрсүөм диэбэт буоларым. А. Абаҕыыныскай
   Ыйтан ылбыт толбонноох эбит, Сулус тырыма диэн киниэхэ тыкпыт, Дьүкээбил уотун төлөнө түспүт, Арылыйар кустук мэнньиэһэ оонньообут. С. Зверев
6. Саҥа тыллыбыт от-мас, айылҕа кэрэтэ. ☉ Прелесть свежей зелени, пробудившейся природы
   Ханнаный кырдалга Сибэкки тырыма? Күннүк Уурастыырап
   Биэрэккэ сардаана тырыма Бэйэбэр, тулабар тохторо. Р. Баҕатаайыскай
   Көмүс, алмаас дойдутун Көрдөөх ыччата буолабыт, Тыыннаах айылҕа тырымар Тыаҕа, хонууга барабыт. С. Тимофеев
   ср. алт., телеут., леб. тыр ‘дрожание’, осм. тырыл ‘дрожащий’