туохт. Талах, мас сутукатын хастаа. ☉ Сдирать с дерева лыко или заболонь
Аһыан баҕарарыттан өҕүйээри гынар, чыпчаххайы сутукалаан, ыстаан көрөр. М. Шолохов (тылб.)

1) заражать чём-л.; 2) гадить; биир сыптараҥ ынах хотону бүтүннүү сутуйар погов. одна корова, страдающая поносом, загаживает весь коровник (соотв. паршивая овца всё стадо портит); 3) совращать кого-л., вредно влиять, действовать на кого-что-л.; куһаҕан холобур сутуйар дурной пример заразителен. сутуйтар= побуд.-страд. от сутуй=. сутука лыко; сутука быа лыко из тальника (используется как верёвка).

несов. 1. что, разг. (рвать, изнашивать) алдьат; драть обувь атах таҥаһын алдьат; 2. что (отрывая отделять) хастаа, суллаа, хаҕылаа; драть лыко сутуканы хастаа; драть крупу куруппаны хаҕылаа; 3. кого, разг. тарт, илгиэлээ; драть за уши кулгааҕын тарт; драть за волосы баттаҕыттам илгиэлээ; 4. что и без доп., разг. (раздражать) аһыт; тырыта тыыт (царапать); перец дерёт горло биэрэс киһи бэлэһин аһытар; бритва дерёт бирииппэ тырыта тыытар; 5. перен. разг. (брать высокую цену) соролоо, сүлэн ыл.

аат.
1. Талах эбэтэр саҥа үүммүт үөт дэбигистик хастанар, сымнаҕас хатырыга. ☉ Легко отделяемая, мягкая кора тальника или молодой ивы, лыко
Сытыы быһах инчэҕэй талахха халтарыйдаҕын аайы, үрүҥ сутука сыыйыллан аҕабыт ньилбэгиттэн сиргэ түһэрин дьиэ кэргэн бүтүннүү одуулаһан олордубут. А. Сыромятникова
[Мөрүөн] табахтыыр кэмигэр Маайыс чыпчаххай гынар талаҕын сутукатын тииһинэн хастыы-хастыы, айаҕа хам буолбат. Д. Таас
2. Үүнэн турар мас хатырыгын уонна этин икки ардынааҕы сымнаҕас субата (саас баар буолар). ☉ Мягкий слой непосредственно под корой лиственничного дерева, луб
От үөрэҕэ мас сутукатын былаан, Олорбута кини [Дьэбдьиэ] үлэлээн-хамнаан. Н. Босиков
Дьон бары ити кэмҥэ титирик сутукатын сииллэрэ. ПИС СТС
Эдэр мас хатырыгын хастыыллара, онтон сутукатын ылаллара. Ю. Чернов (тылб.)
♦ Сутука кур (курдаах) — дьадаҥы, туох да баайа-дуола суох. ☉ Очень бедный, нищий (букв. пояс из лыка)
— Дьэ, сутука курдар олус күннээн эрэллэр. Эн улахан, саҥа лааппыгын «Народнай лааппы» диэн ааттаабыттар. Н. Якутскай
Эн буоллар сүөһүҥ сири сапта, итини биир киэһэ уоттаан кэбиһиэхтэрэ. Кинилэргэ суох буолла да, атыттар эмиэ кинилэр курдук сутука курдаах буолуохтарын баҕараллар. А. Сыромятникова
◊ Бэс сутуката — бэс хатырыгын аннынааҕы сымнаҕас субата (урут буһаран тарга, суоракка булкуйан сииллэр этэ). ☉ Молодой наружный слой древесины сосны, лежащий непосредственно под корой, заболонь (раньше употреблялась в пищу)
Бэс сутукатын ууга буһаран баран быыкаайык тооромос тары холбуу ытыйан, күнүс биирдэ аһыыллар. Амма Аччыгыйа
Суоракка бэс сутукатын, сайын муспут үөрэ отторун куттахтарына, син үссэммитэ буолан хоноллоро. А. Сыромятникова
Астара баранан, айаҕалыы сатаан саас диэкинэн бэс сутукатын, араас оту-маһы сии сатаатылар. Г. Колесов. Сутука быа — талах сутукатын илитэн, хатаран өрүллүбүт быа. ☉ Верёвка из мягкой коры тальника или ивы
[Мөлчөс] кэлгиэлээх туоһун ылан санныгар күүскэ бырахпытыгар сутука быа быстан, туоһа ыһылла түһэр. КНЗ ТС
Сутука быаны атыылаан харчыны мэнээк өлөрүллүөхтээҕэ, онон холкуостаахтар …… липа маһы кэрдэн, сутукатын хастаан, илитэн быа өрөллөрө. Г. Николаева (тылб.). Сутука олооччу (тулламай, эмчиирэ) эргэр. — сутуканан өрөн оҥоһуллубут атах таҥаһа. ☉ Плетёная обувь из коры тальника, лапти из лыка
Дьадаҥы мин аҕам күннүктээн Сутука эмчиирэ баайара. Сынньана таарыйа миэхэҕэ Мас аты оҥорор буолара. С. Данилов
Түннүк таһыгар …… илдьи сытыйбыт сутука олооччулаах киһи турара. АМН ҮТӨ
Аҕам эргэ хортууһун хаҥначчы уурунаат, сутука олооччуну анньынаат, ыстанабын. КИ АДББ
ср. чулым. сойҕу ‘лыко’

аат. Талах тас өттүн чараас гына тыыран ылан оҥорбут кэлгиэ, талах кэлгиэ. ☉ Срезанный вдоль наружный слой ствола тальника, используемый для связки чего-л., тальниковый ремешок. Сыарҕа ылаҕын сигэтэ. Атырдьах сигэтэ
□ Оҕонньор сигэ буолар үөл талахтары быһыталыыр. Н. Якутскай
Сылбахтан дүлүҥнэри быһыта кэрдэн киллэрэн [болуот оҥостоору] ууга кэккэлэтэллэрэ уонна сигэнэн холбооттуу баайталыыллара. Далан
Оҕонньор от тардар тордуоҕун сигэнэн кэлгийэ олорор. Н. Антонов
♦ Орто сигэтинэн — (туох эмэ) иһин тухары, тобус-толору. ☉ Заполняя, занимая всю площадь полностью (напр., о мусоре в помещении). Дьиэбит сыыһа, бөҕө орто сигэтинэн буолбут
□ [Омуос оҕонньор:] Мин көрдөхпүнэ хас ыал ампаара, кыладыапката, дьиэтэ бүтүннүү орто сигэтинэн арааһынай таҥас уйата буолан турарга дылы дии. И. Семёнов
Дьиэ иһэ орто сигэтинэн оҕо эбит. И. Никифоров
◊ Сигэ бүтэй — иккилии тоһоҕону анньан көпсөнөн холботолоон, онно сиэрдийэ ууран тутар бүтэй. ☉ Изгородь, жерди которой кладутся на колья, попарно перевязанные тальником. Үс мастаах сигэ бүтэй. Сигэ талах — сигэҕэ туттуллар хараҥа сутукалаах имигэс талах. ☉ Вид тальника, используемый благодаря гибкости для связывания чего-л., чернотал.
ср. тюрк. йуза, чүгэ, дьүкэ, чигэ ‘лыко’, тув. сиген ‘сено, трава’