аат. Олус улахан (хол., күөс буһарар) иһит. ☉ Большой сосуд для варки, котёл
Алтан олгуйдарга эт буһарыллыбыт. Күннүк Уурастыырап
Улахан олгуйдарга кэрэх биэ этин буһаран лыксыталлар. Н. Якутскай
Дьэс олгуйга көйүллүбүт муус эмиэ баар. И. Гоголев
◊ Олгуйдаах эһэ — арҕах хастыбакка, маһы чохчолоон, онно уйа оҥостон кыстыыр эһэ. ☉ Медведь, который зимует не в берлоге, а на земле в своеобразном сооружении из валежника в виде берлоги
Оҕокком ойуурга өр сылдьан Олгуйдаах эһэҕэ түбэспит. «ХС»
ср. хак. алҕай, алт. алҕый ‘маленький котелок’

I
эргэр.
1. Итэҕэл быһыытынан, улахан абааһы бурууһаатаҕына дьалбыйарга анаан ураты түүлээх-өҥнөөх сүөһүнэн толук биэрии (хол., чоккуруос харахтаах маҥаас сылгыны, күөх эбириэн ынах сүөһүнү). ☉ Языческая кровавая жертва скотом особой масти, приносимая шаманом для умилостивления гнева верхних или нижних злых духов
Түөрэҥэй ойуун күөх эбириэн борооскуну кэрэх тутунна. Күндэ
Кэрэххэ анаммыт биэ баайыллыбыта үһүс хонуга туолуута Харатаайаптаах дьиэлэригэр үс ойуун кэллэ. Н. Якутскай
Уоһах кугас сылгыны кэрэх туттан ыйаабыт. С. Зверев
Мэлдьэннээх Тумустаах, чоккуруос харахтаах, сэттэ сиринэн биллэҕэ кытарымтыйбыт кыталык элэмэс сылгыны булан, өлөрөн кэрэхтэ ыйааҥ. Р. Кулаковскай
△ Кэрэххэ туттулларга анаммыт сүөһү. ☉ Скотина, предназначенная для жертвы духам, жертвенное животное
Кэрэххэ дылы арбаама (өс ном.). Улахан олгуйдарга кэрэх биэ этин буһаран лыксыталлар. Н. Якутскай
2. Кэрэххэ ыйыырга анаммыт сүөһү тириитэ. ☉ Шкура жертвенного животного
Кэрэх ыйаа.  Итиннэ кэрэх тириитэ буолан турарга кэлбэтэҕиҥ — суут сирэйин көрө, сууттана кэлбитиҥ. П. Ойуунускай
3. Кэрэххэ туттуллубут сүөһү тириитэ бастары, туйахтары, кутуруктары бииргэ сүлэн ыйаммыт маһа. ☉ Дерево, на которое вешали шкуру жертвенного животного, снятую вместе с головой, копытами и хвостом
— Ону [тиити] эн кэрдэн биэриэҥ дуо? — Тыый, кэбис, доҕор, ол кэрэҕи дуо? Амма Аччыгыйа
Ол кэрэхтэри аннынан өтөх диэки ааһан эрдэхпинэ, дүҥүр тыаһа өрө бирилии түстэ. В. Чиряев
Былыр ойууннар «абааһыны үүрэн-түрүйэн» кыыраннар бэлэх биэрбит мастара кэрэх диэн ааттанара. ПИС КК
♦ <Икки, сэттэ> кэрэх этиттэн маппыт — туохха да тиксибэт, барытыттан матар табыллымтыата суох киһи туһунан. ☉ О крайне невезучем, неудачливом человеке (букв. он обделен мясом от (двух, семи) жертвенных животных). Кэрэх аһын курдук тут — олус хорҕомноон, ыскайдаан, матайдаан тутун (хол., аһы-үөлү: кэрэх этин сонно тута аһаан-сиэн кэбиһиллэриттэн таһааран этии). ☉ Безрассудно, расточительно тратить (продукты питания; букв. тратить как жертвенную пищу — мясо жертвенного животного следовало расходовать быстро, тут же). Кэрэх биэрээри (сиэри, ыйаары) гынаҕын дуо? — туох наадалаах (сыһыаннаах) буолан туоһуластыҥ? (кыбыстыылаах суолу баламаттык ыйытар киһини чаҕытаары этии). ☉ букв. хочешь дать (съесть, вешать) жертвенное животное? (так говорится для острастки бесцеремонно вмешивающемуся в чужое деликатное дело). Кэрэххэ дылы арбаама — кырдьыгынан-сымыйанан наһаа хайҕаама, арбаама (ойуун кэрэххэ туттуллар сүөһүнү абааһыны амарахсытаары наһаа хайҕаан кэпсиир эбит). ☉ Не расхваливай кого-л. безмерно (подобно тому как расхваливает шаман жертвенное животное, чтобы расположить духов).
ср. бур. кэрэк ‘жертва, совершаемая при участии шамана’
II
сыһыан эб. Этиллэр санаа наадалааҕын уонна ханнык эрэ дьайыыга усулуобуйа буоларын көрдөрөр. ☉ Выражает отношение говорящего к высказываемой мысли как достаточному условию для быстрого наступления какого-л. действия или его результата
Аатын ааттыах эрэ кэрэх. Илэ бэйэтинэн бу кэллэ. Софр. Данилов
Эн түөрүйэҕинэн, ыалдьыбыт дьон охсуулаахтык үлэлиэхтэрин эрэ кэрэх, оччоҕо үтүөрэн хаалыахтаахтар. И. Гоголев