зоол. лысуха; ураанай туоһах-таламмытыгар дылы погов. как пятно на голове лысухи (соотв. как на корове седло).

аат. Өлбөөркөй хара дьүһүннээх, тумсун үрдүнэн сүүһүгэр сырдык туоһахталаах кус. ☉ Водяная курица, лысуха
«Ураанай кус уйатыгар биирдии сымыыты хаалларан истэххэ, түөрт уон сымыыты сымыыттыыр үһү» дэһэллэр. Амма Аччыгыйа
Ууну күүскэ таһыйан дайан, субу көтүөх курдук, ураанайдар хараарыҥнаһаллара. Далан
Куһаҕаҥҥа, бүрэҕэ туох эрэ дьүөрэтэ суох үчүгэй баарын ураанай туоһахтатыгар холууллар — «ураанай туоһахталааҕар дылы». КНЗ СПДьНь
Көҕөннөр, ураанайдар хаһыылара алачуотук иһиллэр. Эҕэрдэ СС
♦ Ураанай туоһахталааҕар (туоһахталаммытыгар) дылы сэнээн. — 1) олох наадата суох. ☉ соотв. как собаке пятая нога
— Ураанай туоһахталааҕар дылы, эйигинньиктэр эмиэ туоххут үөрэҕэй. Суорун Омоллоон; 2) куһаҕаҥҥа, бүрэҕэ туох эрэ дьүөрэтэ суох үчүгэй баарын этэллэр. ☉ О ком-чём-л., неподходящем к своему окружению, выделяющемся среди себе подобных (букв. как лысуха имеет на голове пятно)
Сахалыы кинигэни таһаарар ураанай туоһахталааҕар дылы суос-соҕотох издательствобыт үлэтин хайдах саҕалаабытын кыратык хайыы-үйэҕэ билсэн аастыбыт. «Кыым». Ууну көрбөтөх ураанайга дылы — барыны бары көрө-истэ сатаан, саҥа аайы эккэлиир киһини этэллэр. ☉ О человеке, падком на всё новенькое (букв. подобно лысухе, давно не видавшей воды).

1) имеющий пятно, звёздочку; с... пятном, с... звёздочкой (на лбу — о животном); үрүҥ туоһахталаах оҕус бык с белой звёздочкой (на лбу); ураанай туоһахталааҕар дылы погов. как на лысухе нарост (в виде пятна) (соотв. как на корове седло); 2) уст. имеющий бляшку, бляху, с... бляшкой, с... бляхой; туоһахталаах бэргэһэ шапка, украшенная круглой серебряной бляхой.