1) имеющий пятно, звёздочку; с... пятном, с... звёздочкой (на лбу — о животном); үрүҥ туоһахталаах оҕус бык с белой звёздочкой (на лбу); ураанай туоһахталааҕар дылы погов. как на лысухе нарост (в виде пятна) (соотв. как на корове седло); 2) уст. имеющий бляшку, бляху, с... бляшкой, с... бляхой; туоһахталаах бэргэһэ шапка, украшенная круглой серебряной бляхой.
Якутский → Русский
туоһахталаах
Еще переводы:
туоһахталан (Якутский → Якутский)
туохт. Туоһахталаах буол. ☉ Иметь белое пятно (звёздочку) на лбу. Ураанай туоһахталаммытыгар дылы (өс хоһ.)
ааҥырҕас (Якутский → Якутский)
даҕ. «Ааҥк-ааҥк» диэн саҥарар (ураанай, аҥыр туһунан). ☉ Кричащий «ааҥк-ааҥк» (о выпи, лысухе)
Хомуска ааҥырҕас саҥалаах, сүүстэригэр үрүҥ туоһахталаах ураанайдар дугуйданаллар. Н. Босиков
күлгүн (Якутский → Якутский)
күлгүй диэнтэн бэй
туһ. Бичиктээх таҥаһынан киэргэннилэр, Дьарҕаалаах таҥаһы таҥыннылар, Таһаалаах сону кэттилэр, Туоһахталаах дьабакаларын, Көмүс курдарын күлгүннүлэр. Саха нар. той. IV
ньидьилдьий (Якутский → Якутский)
ньидьий диэнтэн арыт
көстүү. Туора үрүҥ туоһахталаах, Тойон атыыр оҕуспут, Локуоралыыр оппутун Туоракалыы хадьыйан, Логлостугас нокоолонон Лоҥкуначчы айаатаата, Ньидьилдьийэр киэптэнэн Ньиккирэччи мөҥүрээтэ. С. Васильев
ураанай (Якутский → Якутский)
аат. Өлбөөркөй хара дьүһүннээх, тумсун үрдүнэн сүүһүгэр сырдык туоһахталаах кус. ☉ Водяная курица, лысуха
«Ураанай кус уйатыгар биирдии сымыыты хаалларан истэххэ, түөрт уон сымыыты сымыыттыыр үһү» дэһэллэр. Амма Аччыгыйа
Ууну күүскэ таһыйан дайан, субу көтүөх курдук, ураанайдар хараарыҥнаһаллара. Далан
Куһаҕаҥҥа, бүрэҕэ туох эрэ дьүөрэтэ суох үчүгэй баарын ураанай туоһахтатыгар холууллар — «ураанай туоһахталааҕар дылы». КНЗ СПДьНь
Көҕөннөр, ураанайдар хаһыылара алачуотук иһиллэр. Эҕэрдэ СС
♦ Ураанай туоһахталааҕар (туоһахталаммытыгар) дылы сэнээн. — 1) олох наадата суох. ☉ соотв. как собаке пятая нога
— Ураанай туоһахталааҕар дылы, эйигинньиктэр эмиэ туоххут үөрэҕэй. Суорун Омоллоон; 2) куһаҕаҥҥа, бүрэҕэ туох эрэ дьүөрэтэ суох үчүгэй баарын этэллэр. ☉ О ком-чём-л., неподходящем к своему окружению, выделяющемся среди себе подобных (букв. как лысуха имеет на голове пятно)
Сахалыы кинигэни таһаарар ураанай туоһахталааҕар дылы суос-соҕотох издательствобыт үлэтин хайдах саҕалаабытын кыратык хайыы-үйэҕэ билсэн аастыбыт. «Кыым». Ууну көрбөтөх ураанайга дылы — барыны бары көрө-истэ сатаан, саҥа аайы эккэлиир киһини этэллэр. ☉ О человеке, падком на всё новенькое (букв. подобно лысухе, давно не видавшей воды).
туоһахта (Якутский → Якутский)
аат.
1. Кыыл, көтөр, сүөһү сүүһүгэр баар чүөччэрдии үрүҥ өҥ. ☉ Белое пятно (звёздочка) на лбу у животных
Сүүһүгэр маҥан туоһахталаах ыт төбөтүн унньуччу быраҕан, тылын туора таһааран, аҕылыы сытар. Софр. Данилов
Эрэттэр эрэ буолларгыт, ол ат туоһахтатын маҥнайгы ытыыга таптаргыт эрэ биһиги өрөгөйбүт үрдүөҕэ. Эрилик Эристиин
Бу көтөр туоһахталааҕын иһин ураанай диэн буолбут быһыылаах. Багдарыын Сүлбэ
2. Саха дьахтарын дьабака бэргэһэтин сүүһүгэр иҥиннэриллэр, төгүрүк быһыылаах үрүҥ көмүс эбэтэр тимир ылтаһын киэргэл. ☉ Серебряная или металлическая круглая чеканная бляха, украшающая лобную часть женской национальной шапки-дьабака
Буобура истээх бууктаах сонноох, туоһахталаах дьабака бэргэһэлээх …… кийиит оҕо. БИГ ӨҮөС
ср. маньчж. тоси ‘белое пятно на лбу животного’
дыабай (Якутский → Якутский)
дьүһ. туохт. Уһун, синньигэс атаххын икки аҥыы киэҥник үктээн, өрө көтөҕүллэн хаалбыт курдук буолан көһүн. ☉ Быть, казаться приподнятым на широко расставленных длинных тонких ногах
Топпот кинээс атыыра дыабайан үрдүгэ, улахана да сүр. Суорун Омоллоон
Бааска хайы-үйэҕэ кэлэн дулҕа үрдүгэр тахсан дыабайан турара. Далан
Булгунньах үрдүгэр сүүһүгэр үрүҥ туоһахталаах хап-хара Харачаан дыабайан турара ыраахтан көстөрө. В. Гаврильева. Тэҥн. дыйбай
дьулаҕай (Якутский → Якутский)
- даҕ., фольк. Албан ааттаах, аатырбыт. ☉ Славный, знатный
Халыҥ халыым хардатын Үп-ас аһыытын Үчүгэй дьулаҕай сураххар Үктэнэн кэлэн курутуйдум. Саха нар. ыр. Сабарай далбар дойдуга Саргы дьулаҕай сураххар Үктэтэн кэлэн курутуйдум. С. Зверев
2
көр дьулай II. [Кээтикэлиир Кэтириинэ] Дьулаҕайын көрбүтүм - Туоһахталаах эбит. Саха нар. той. IV
мөскөл дьүй (Якутский → Якутский)
дьүһ. туохт. Олус бытааннык, ыараханнык сыҕарый (олус эмис киһини, сүөһүнү этэргэ). ☉ Медленно и тяжело ходить, двигаться, бросаясь в глаза своим большим животом (о большом, грузном, дородном человеке, тучном животном)
Мөскөлдьүйэн киһи дии! Сүүһүгэр туоһахталаах бүтэй хара атыыр оҕус хараҕар бу хааман мөскөлдьүйэн э рэ р г э д ы л ы б уо л ла. Болот Боотур
тыйаах (Якутский → Якутский)
аат. Кураанах кус бииһэ: моонньоҕоннооҕор арыый кыра, уорҕата бороҥ, өрөҕөтө маҥан (атыыра үрүҥ туоһахталаах кугас бастаах). ☉ Свиязь (вид дикой утки)
Атыыр тыйаах саҥата: «Хайа, доҕоттоор, эһиги төһө бэркэ айаннаан иһэҕит?» — диэн ыйытар. Р. Кулаковскай
Ардыгар тиргэттэн биир эмэ моонньоҕону, кыһыл төбөлөөх тыйааҕы аҕаларбыт. ФДМ БМК
Сүүһүнэн үөрдээх кунньалгылар, тыйаахтар (туой баттахтар) уу көрдөөн киһини таарыйа сыһа сирилээн ааһаллар. ЯАМ ҮүСС
ср. эвенк. тынак ‘утка’