прил. устугас, уста сылдьар; плавучая льдина устугас муус.

прил. дрейфуйдуур, уста сылдьар; дрейфующая льдина уста сылдьар муус.

дробиться; крошиться, рассыпаться; распадаться; муус бытарыйар льдина дробится.

1) целостный, цельный; улахан кэлим муус большая цельная льдина; 2) массивный, увесистый, представляющий глыбу.

I
аат. Саас кытылтан тэйбит уонна кэбирээбит муус; кута эбэтэр күөл кытыытыгар ирэн эрэр муустаах бадараан. ☉ Льдина, дернина, отколовшаяся, отделившаяся весной от берега; протаивающее вязкое болото у озера
Ол онно [сыһыыга] көһөҥө былыттар Устаҕас кыдьымах курдуктар, Тыыраахы ырбыыга кылбаҥныыр, Дьындаҕа чөкчөҥө тырымныыр. М. Тимофеев
Арай куула тыаҕа ойом-сойом, ситэ ууллан бүтэ илик хаар тобохторо, муус дьындалар онон-манан элэҥнээн көстөллөр. Уустаах Избеков
Ойбон көлүйэҕэ от быыһынан Үөмэн киирбитим: Дьында мууһугар доҕулдьуһар [туруйалар] Иккиэйэх этигит! «ХС»
II
аат. Сылгы ис уорганын кууллуйбут ыарыыта. ☉ Застарелая внутренняя болезнь лошади
Сааскы ат дьындата ирдэҕинэ тута өлөр. ПЭК СЯЯ

аат. Дьиэ эбэтэр хотон муннугар тымныыттан, үргүөртэн үөскээбит муус. ☉ Обледенение, промерзание углов в доме от разницы наружной и внутренней температур, иней
Биллэрик муннугунааҕы чэҥ көмүс өҥүн курдук чаҕылыйан көһүннэ. А. Софронов
Чочум буола-буола чэҥ буолбут хотон эбэтэр дьиэ аана аһыллан-сабыллан кыыкырдыыр. Д. Токоосоп
Тымныыттан дьиэбит иһэ бүтүннүү кырыа, чэҥ. Н. Тобуруокап
△ Хаамарга халтархай муус, килиэ. ☉ Скользкий ледяной покров
Муус чэҥҥэ таба тирэммэккэ, тас иэмминэн лас гына тиэрэ таһылла түстүм. П. Ойуунускай
Витя кыайан уйуттубата, …… сытыйбыт инчэҕэй уллуҥ баҕайы чэҥтэн, мыыла курдук ньылбырыҥнаан, халты тэбиммитэ. Н. Заболоцкай
Атым …… уу аннынааҕы чэҥтэн халтарыйан кэннинэн ньаачараҥныы-ньаачараҥныы дулҕаттан дулҕаҕа харбыалаһан тахсар. А. Бэрияк
♦ Чэҥ курдук түөлбэ. — тэтиэнэх, сэргэх соҕус. ☉ Довольно бодрый
Чэҥ курдук ээ, ити эмээхсин. НАГ ЯРФС II
ср. ног. сенъ, казах. сеҥ ‘льдина’

I
1. аат., эргэр.
1. Алтан уонна хорҕолдьун холбуу уһаарыллыбыт былааһыга, боруонса. ☉ Сплав меди и олова, бронза
Чаҥынан оҥоһуллубут симэх. ПЭК СЯЯ
Чаҥ курдук харахтара дьону барытын куруук сиилиир, элэктиир курдуктар. Амма Аччыгыйа. Чаҥынан дьэрэкээн түһэриллибит чаппараахтаах. Н. Игнатьев
2. Алтан уонна үрүҥ көмүс холбуу уһаарыллыбыт өлбөөркөй араҕас өҥнөөх былааһыга, буолускай. ☉ Бледно-жёлтый сплав меди с небольшой добавкой серебра, нейзильбер
Көмүс буолбатах, чаҥ эбээт. ПЭК СЯЯ
2. даҕ. суолт. Чаҥынан, алтанынан оҥоһуллубут. ☉ Медный, бронзовый. Чаҥ киэргэл. Чаҥ болот
ср. др.-тюрк. чаҥ ‘колокольчик; литавры’, кит. цин-тонг ‘бронза (крепкая медь)’
II
тыаһы үт. т. Тимири тимиргэ охсуолуур курдук хатан тыас. ☉ Подражание гулкому звуку, возникающему при ударе одного металлического предмета о другой. «Чаҥ-чаҥ» диэн тугу эрэ охсор тыас иһиллэр
ср. др.-тюрк. саҥ ‘колокольчик; литавры’, кит. чжэн ‘гонг; литавры’
III
көр чэҥ
Атаҕар Адаар чаҥ адаҕалаах Кырдьаҕас Моруос оҕонньор өндөҥнөөтө. С. Васильев
Ыстапаан чаҥтан халтарыйан ууга олоро түстэ. «ХС». 2004 сыллаахха систэр, хайалар чаҥнара ирэннэр сир үрдүнэн сүүрүгүрэннэр Өлүөнэ уута хатылаан чычаарбатаҕа. КМП ДЬБ
ср. монг. цанг ‘изморозь, иней’, ног. сенъ ‘льдина’