Якутские буквы:

Якутский → Русский

чэҥ

куржевина, иней (на стенах).

Якутский → Якутский

чэҥ

аат. Дьиэ эбэтэр хотон муннугар тымныыттан, үргүөртэн үөскээбит муус. Обледенение, промерзание углов в доме от разницы наружной и внутренней температур, иней
Биллэрик муннугунааҕы чэҥ көмүс өҥүн курдук чаҕылыйан көһүннэ. А. Софронов
Чочум буола-буола чэҥ буолбут хотон эбэтэр дьиэ аана аһыллан-сабыллан кыыкырдыыр. Д. Токоосоп
Тымныыттан дьиэбит иһэ бүтүннүү кырыа, чэҥ. Н. Тобуруокап
Хаамарга халтархай муус, килиэ. Скользкий ледяной покров
Муус чэҥҥэ таба тирэммэккэ, тас иэмминэн лас гына тиэрэ таһылла түстүм. П. Ойуунускай
Витя кыайан уйуттубата, …… сытыйбыт инчэҕэй уллуҥ баҕайы чэҥтэн, мыыла курдук ньылбырыҥнаан, халты тэбиммитэ. Н. Заболоцкай
Атым …… уу аннынааҕы чэҥтэн халтарыйан кэннинэн ньаачараҥныы-ньаачараҥныы дулҕаттан дулҕаҕа харбыалаһан тахсар. А. Бэрияк
Чэҥ курдук түөлбэ. — тэтиэнэх, сэргэх соҕус. Довольно бодрый
Чэҥ курдук ээ, ити эмээхсин. НАГ ЯРФС II
ср. ног. сенъ, казах. сеҥ ‘льдина’

хаар-чэҥ

аат. Мууһура тоҥмут хаар. Снег-лёд
Булуус хас да сыллааҕы кур мууһун көйдөрөн тастарда, олбуор хаарын-чэҥин ыраастатта. Болот Боотур


Еще переводы:

тэллэхтээ

тэллэхтээ (Якутский → Якутский)

туохт. Тугу эмэ тэллэх гына уур, тэлгээ. Стелить что-л. в качестве постели
Дьиэрдэ Бахсыыла оҕонньор Чэҥ мууһунан Тэллэхтиир буолаайаҕын... П. Ойуунускай
[Муустаах муора …… Өлүөнэҕэ] [Кыыһым кыһын] Сэттэ ый тухары Ирбэт чэҥ тэллэхтээн, Им балай сибииккэҕэ Иһитэн кэбиһиэхтин! Өксөкүлээх Өлөксөй

дьэҥкэс гын

дьэҥкэс гын (Якутский → Якутский)

дьэҥкэр диэнтэн көстө түһүү. Куобах уоһун көтөҕөтүн арыйа тарта …… хаһыйбахтыырын кытта, чэҥ мууһун курдук муус дьэҥкэс гына түстэ. Суорун Омоллоон

ириэрис

ириэрис (Якутский → Якутский)

ириэр диэнтэн холб. туһ. Мин кэлбитим: Сир шарын уу дьулайыгар
Бэл, Күөхтээх сайыҥҥа чэҥинэн кыйыдыйар Уораҕайын Үлэм суоһунан ириэрсээрибин. Саһарҕа

баайтарыы

баайтарыы (Якутский → Якутский)

баайтар диэнтэн хай
аата. Тапталга алҕаһы оҥоруу – Чэҥинэн сүрэҕи тоҥоруу, Хараҥа хаспахха хаайтарыы, Хатыылаах кыаһыны баайтарыы. И. Федосеев
Муҥхалара – Тойон киһи эһэтин баайтарыыта. И. Гоголев

ньаҥкыра

ньаҥкыра (Якутский → Якутский)

даҕ. Чэҥ өҥө өҥнөөх дьэҥкир аҥаардаах; дьэҥкэрэн көстөр сырдык араҕас. Полупрозрачный; со светло-жёлтым оттенком
Түөрт кырыылаах ньаҥкыра таас буоламмын сыттым. ХИА КОВО

килэрис

килэрис (Якутский → Якутский)

килэрий диэнтэн холб. туһ. Истиэнэ быыстарынан чэҥ муустара килэриһэн тураллар. Амма Аччыгыйа
Көлөһүн аллан килэриспит сирэйдэр быыстарынан ким эрэ миигин болҕойон одуулуур. Н. Лугинов
Остолобуой килэриспит түннүктэрэ маҥан таас сабыылаахтар. Б. Лунин (тылб.)

көһүччү

көһүччү (Якутский → Якутский)

сыһ. Көһүйэн хаалбыт курдук, көһүйбүттүү. До полной неподвижности
Адарай сэриилээх От тэллэх, Нэк күөдэл Ороҥҥо Муннукка чэҥ муустан Көһүччү Тоҥуоҕа Атаҕым. С. Васильев
Көлүкэ күөл Көһүччү тоҥмутун курдук Күндүл маҥан остуол Саргылаах таһаатыгар Талыы ас тардыллыбыт. П. Ядрихинскай

сылгылыы

сылгылыы (Якутский → Якутский)

сыһ. Сылгы курдук. Как лошадь, подобно лошади
Сылгылыы тыбыыра-тыбыыра, илгистэ-илгистэ охсубутун кубулуппат уонна хаһыытаан иһэр. Саха фольк. Таас хайа тоҥ чэҥэ сүүрүккэ суулунна, Үргүбүт сылгылыы айманан уһунна. С. Васильев

тирэммэхтээ

тирэммэхтээ (Якутский → Якутский)

тирэн диэнтэн тиэт
көрүҥ. [Булт хайыһардара] дабааҥҥа чэпчэкитик тирэммэхтээн, көҥүл босхо көтөн-дайан сэгэлдьиһэн истилэр. Амма Аччыгыйа
Эмискэ моонньубар диэри аллара тимис гынан, атахтарым чэҥ курдукка халты-мүлтү тирэммэхтээбиттэрэ. П. Аввакумов

халтархай

халтархай (Якутский → Якутский)

даҕ. Киһи таба тирэммэт, килэҥ. Не создающий трения, скользкий, гладкий
Сүүрүк аннынааҕы халтархай чэҥ, дьулайбыт санааҕа, ырыых-ыраах күп-күөҕүнэн, ньылбараҥ курдугунан көрө сытар. Н. Заболоцкай
Биирдэ мин Мила диэн Биир кыыстыын билсиһэн, Халтархай суолунан Хайаны дабайан испитим. Чэчир-68