лэппэрдээ диэн тэн төхт
көрүҥ. Киргиэлэй, э т эрбэһин кэппэккэ эрэ, оһоҕун ааныгар атах сыгынньах лэппэрдэтэлээн кэллэ. И. Никифоров
Көрбүтэ …… сүүнэ улахан хагдаҥ эһэ аргыый аҕай лэппэрдэтэлээн иһэр эбит. ПАК ЭТ

сиэт I диэнтэн холб. туһ. Миигин кытта оҕус сиэтиһэр Чөөчөөн диэн …… уолчаан хаппыт мутук, амынньыар хомуйан лэппэрдиир. И. Гоголев
Тыа уонна Баһылай үйэ-саас тухары киһи хараҕар көстүбэт дьикти быанан сиэтиспит арахсыспат буолбут дьон. Н. Босиков

көр бөкүнүк
Кубарыйа куурбут мөкүнүк туос хотоҕостор түүлээх үөн курдук түүрүллэҥнэһэ хамныыллар. Амма Аччыгыйа
Миигин кытта Чөөчөөн диэн эһэ оҕотун курдук мөкүнүк, суон уолчаан хаппыт мутук, амынньыар хомуйан лэппэрдиир. И. Гоголев
Эмискэ сыттыгым үрдүттэн туох эрэ мөкүнүк сымнаҕаһы харбаан ыллым. В. Гаврильева

аат.
1. Орто сааһын лаппа ааспыт, кырдьаҕас эр киһи. ☉ Старик, старец
Былыыр-былыр бэрт дьадаҥы оҕонньордоох эмээхсинтэн үс уол оҕо төрөөн хаалбыта үһү. Саха фольк. Чүөчээски бастакы куртуйаҕын доҕоругар Намыын оҕонньорго илдьэн биэрбитэ. Суорун Омоллоон
Оҕонньор дьикти эдэрдик, эрчимнээхтик ордоотоон кэбистэ. Амма Аччыгыйа
2. кэпс. Дьахтар кэргэнэ (үксүгэр тард. ф-гар тут-лар). ☉ Супруг, муж (по отношению к жене, обычно употр. в притяж. ф.)
Эмээхсинэ оҕонньорун, бачча тухары бииргэ эн-мин дэсиһэн, эр-ойох буолан олорон баран, билбэт буолуо дуо?! П. Ойуунускай
Кэлээт, ити оҕонньорбун кытта холбоспутум, оччолорго эдэр этибит. Эрилик Эристиин
3. харыс т. Эһэни (тыатааҕыны) ханарытан ааттыыр тыл. ☉ Слово, употребляемое в значении «медведь»
«Оҕонньор» билигин уһуктан арҕаҕыттан тахсан, чугас эргин лэппэрдээн эрдэҕэ. Далан
«Киирдэҕинэ, оҕонньору бултаһан көрүөҥ дуо?» — Киргиэлэй киһитэ туох диирин истээри, сэҥээрбиттии көрөн олордо. Болот Боотур
Эһэ суоһасуодала бэрт буолан, былыр итэҕэл баарын саҕана дьон ордук куттанара; амаакаа, улахан аһыылаах, оҕонньор эҥин диэн ааттыыллара. ПАК ЭТ
◊ Оҕонньор <дьиэлээх> кэпс., күл.- ооннь. — олус омуннурар, өрүкүйэр эбэтэр төттөрүтүн аһара холку киһини күлүүоонньуу кэриэтэ этии. ☉ О человеке пылком, живом или, наоборот, очень спокойном
Оҕонньор дьиэлээх, кырдьык бөҕөҕө кыайтаран, бэл кыыһырбатаҕа. Болот Боотур
Оо, оҕонньор дьиэлээх, эмиэ омуннаан, күөркүн абырахтанан киирэн бардыҥ. Г. Колесов
Ама доҕор, салайааччы ааттаах киһи үлэһиттэригэр оннук куруубайдык сыһыаннастаҕай, оҕонньор дьиэлээх кыратык эбэҕин дуу, хайдаҕый? «Кыым»
ср. монг. оҥон ‘онгон, дух, изображение духа’

даҕ.
1. Бөдөҥ маҥан ойуулардаах, эриэн дьүһүннээх (сылгыга, табаҕа туттуллар). ☉ Пегий (о масти оленей, лошадей)
Бэйэтэ, уу-дьоруо элэмэс атын үрдүгэр түһэн, кыараҕас суол устун тэптэрэ турда. А. Фёдоров
Быйыл саҥа төрүүр элэмэс туҥуй биэ улаханнык ыарыыламмыт. ПДН БС
Хара, элэмэс, маҥан табалар лабыкта көрдөөн хаары хаһаллар. Тэки Одулок (тылб.)
2. Эриэн, эбир дьүһүннээх, өҥнөөх (сүөһү, кыыл-сүөл туһунан). ☉ Пятнистый, пёстрый (о рогатом скоте, о зверье)
[Кыыс оҕо кэлбитин] Элэмэс тириигэ Эрийэ тутан, Эриэн ситиинэн Эргитэ баайан. Өксөкүлээх Өлөксөй
Талахтар быыстарынан саҥа түүлээн эрэр элэмэс куобахтар элэҥнэһэллэрэ. Далан
Ол курдук кини биир кумалаантан кутуругар хоболоох, маҥаас сирэйдээх, элэмэс дьүһүннээх тииҥи өлөрбүтэ. ДьДьДь
◊ Буулур элэмэс — сылгы өҥүн арааһа: ойоҕосторо маҥан эбэтэр курдуу маҥан, атына кытархай өҥнөөх. ☉ Чалопегая (о масти лошади)
Кугас элэмэс көр кугас. Бөлөнүүскэй уола Сындыыс диэн кугас элэмэс сүүрүк аттааҕа үһү. Н. Павлов
Күөх элэмэс көр күөх I. Кэрэх куочайын күөх элэмэс сылгы биллэҕэ түһэн баран икки ойоҕоһун хабыаланан эрэр эбит. Амма Аччыгыйа
[Өлөксөй] эҥээргэ бүгэн аһыы турар, арҕаһа баастаах, сүр чычаас, күөх элэмэс аты тутаары: «Ыы, барахсан, тохтоо, ситигирдик, ту-ур», — дии-дии, сэмээр лэппэрдээн чугаһаата. П. Аввакумов. Кыталык элэмэс көр кыталык. Сотору күлэрин тохтотон, кутуран куллуһутта: «Туора туоһахталаах кыталык элэмэс кытыт биэни сэттэ идимэрдээх иирэр табык быатынан иҥнэри тэһииннээн, быһа кыбыйдарбын, оҕолоор!» Күннүк Уурастыырап
Кэрэххэ туттуллар сылгы кыталык элэмэс, чаҥкырыыт сиэллээх, кутуруктаах, чаккырыас харахтаах, далан араҕас эбэтэр кыыс кэрэ буолуохтааҕа. ПИС СТС. Сур элэмэс — хара ардайдаах сиэллээх-кутуруктаах күрэҥниҥи эриэн (сылгы дьүһүнэ). ☉ Мышасто-пегая (о масти лошади). Тураҕас элэмэс көр тураҕас II. Эһэм тураҕас элэмэс атыгар олорон айаннатта. Хара элэмэс — хара түүлээх буолан баран, ханан эрэ улахан ойуулаах (сылгы дьүһүнэ). ☉ Вороно-пегая (о масти лошади)
[Саллааттар] хара элэмэс аты бадьара дьоруонан түһэрэн иһэр салгын харааччы сиэбит сирэйдээх, бытыктаах киһини бары эндэппэккэ биллилэр. П. Филиппов
Инникитэ чоккуруос харахтаах хара элэмэс акка нүксүччү олорбут кыра хатыҥыр оҕонньор өҥө суох килэгир харахтарынан икки өттүн чинчилиирдии көрүтэлээн иһэр. «ХС»
ср. чув. оламас ‘полосатый’, др.-тюрк. ала киши ‘человек, страдающий болезнью витилиго’