аарыма диэн курдук
Аарды таас холуодаттан санна Алта тутум бадахтаах Ааһа киэптээн турбутун Икки бабыа баппаҕайынан Талах мас курдук, Мадьаччы анньыталаан кэҥэттэ, Иһирдьэ көтөн түстэ. Д. Говоров

мадьаччы диэн кур дук
Кини [очуос] сүҥкэн улахан таас оҕус өрүс ортотугар киирэн мад ь а р а л ы ы тэбинэн күрдьүөтүү турарыгар маарынныыр. И. Данилов

дьүһ. туохт. Атахтаргын мадьаччы быраҕан ыараханнык үктэнэн сыҕарый (туох эмэ ыараханы кө төҕөн). ☉ Идти, двигаться, сгибаясь под тяжестью ноши
Көтөхтөҕүнэ — мадьыкыйар. ПЭК СЯЯ

туохт.
1. Борук-сорукка, хараҥаҕа омооно эрэ буолан, чуолкайа суохтук көһүн (ким эмэ хамсыыра). ☉ Двигаться, едва виднеясь в темноте
Эмискэ хайаҕа ыттар ыллык устун киһи барыҥнаабыта. Н. Якутскай
Утаакы соҕус буолан баран, тыа түгэҕин диэкиттэн киһи барыҥнаан кэлбитэ. Д. Таас
Ыарахан бочуонагы мадьаччы көтөхпүт киһи хараҥа үөһүттэн барыҥнаан тахсан, уот сырдыгар ордук улаатан, сүөдэс гына түстэ. Амма Аччыгыйа
2. Туох да сыала-соруга суох, сүрэҕэлдьээбит курдук, аатыгар эрэ саллаҥнаан сырыт. ☉ Нехотя, лениво двигаться, едва передвигая ноги, создавая видимость дви-жения
Билигин кини барар эрэ ааты-гар барбыта буолан барыҥнаан хаамар. Н. Заболоцкай
Тоҥус дьахтара биир кэм,сибиэн курдук, барыҥнаан тахсар. «ХС»

дьүһ. туохт. Түргэнтүргэнник, күүскэ тирэнэн, мадьаччы үктэнитэлээн хаамп (хол., ы а р а х а н ы к ө т ө ҕ ө н). ☉ Идти быстрыми шагами на полусогнутых, слегка расставленных или искривлённых ногах (напр., неся на руках тяжесть)
Чэпчэкитик дугунан өндөҥөлөспүт уолаттар, улахан баҕайы мас кытыйаны көтөҕөн мадьалыта с ы лдьан, сыалаах эти түҥэтэлээбиттэрэ. П. Аввакумов
Икки өттүттэн тутаахтаах сүүнэкэй хара иһити икки күлүк курдук киһи көтөҕөн мадьалытан к ү ө х о й у у р г а к и л л э р д и л э р. В. Чиряев
Ойоҕос аан аһыллыбытыгар эстэрээппэ дьахталлар икки улахан тимир илиискэ буспут эти буруолаппытынан мад ь а л ы т а н киллэрдилэр. «ХС»

сыһ.
1. Туох эмэ ыараханы, улаханы лаппыйа тутан, түөскэр өйөөн (көтөх, илт). ☉ С большим усилием, напряжением (поднимать что-л. тяжёлое и нести его на груди)
[Киргиэлэй] түөһүгэр мараччы көтөхтө [тимир буочуканы], мадьаччы үктэннэ уонна хааман мадьыкычыйан ыскылаатыгар нэһиилэ тиэртэ. Болот Боотур
Били икки ардыгар Байбал араас бэйэлээх таҥаһы мараччы көтөҕөн киллэрдэ. Эрилик Эристиин
Дьааһыктаах пакляны мараччы көтөхпүт дьон быһыт кэтэх өттүнэн сүлбэ түгэҕэр күлүкүс гыныталаатылар. В. Яковлев
2. Олус тото аһаан, истэнэн (көһүн). ☉ Так, чтобы раздуло живот, от пуза (наесться)
Менюларынан баай остуоллаах ол ыа л ла рыгар Митрофанов субуота, баскы һыанньа ахсын марочнай арыгылары иһэ-иһэ, мараччы тотуор диэри сокуус калыыр. Р. Баҕатаайыскай
Биһиги ыттарбытын киэһэ аайы тотуохтарыгар, истэрэ мараччы кэлиэр диэри аһатабыт. Я. Семёнов

аат., эргэр. Ону-маны (хол., балыгы) угарга, сүгэ сылдьарга аналлаах ньолбуһах түгэхтээх хаптаҕай туос иһит (сороҕор тиит тырыыҥкаларынан хатыллан оҥоһуллар). ☉ Берестяная или плетёная из лиственничных лучин посудина овальной формы для хранения или перевозки чего-л. (напр., рыбы) на плечах
Баанча тыыны хомус быыһыгар тардан соһон таһаарда, соболору тымтайга сүөкээн баран, сүгэн кэбистэ. Л. Попов
Аҕам оҕонньор эрэйдээх …… Аччыгый тымтайын сүгэн, Атах сыгынньах тыбыгырайан, Иэримэ дьиэтигэр кэлэрэ Иһиллэн ааһара буолаарай? С. Васильев
Кып-кылабачыгас хатырыктаах, лэп-лэһигирэс бөдөҥ соболор тымтай иһигэр мөхсөн өрө лаһыгырайа сырыттылар. И. Сосин
◊ Саар тымтай — улахан тымтай. ☉ Большая берестяная или плетёная посудина
Соһуйуом иһин, [аҕам] күтүр улахан саар тымтайы ылан, миэхэ туттаран кэбистэ. С. Тумат. Сарт тымтай — тиит тырыыҥкаларыттан хатыллан оҥоһуллубут тымтай. ☉ Посудина овальной формы, сплетённая из лиственничных лучин
Балыксыт оҕонньор эрэйдээх, Унаар-тунаар хочолоох Киэҥмичээр эбэкээм, Сарт тымтайым сыыһын Сахсаччы сүгэн туран, Көрдөһөбүн эйигиттэн. Саха нар. ыр. II
Ынах этэрбэстээх, …… сарт тымтай сүгэһэрдээх кини аҕата Нэк Ньукулай бүтэй аанын сүллүгэһин түһэрэн, киирэн эрэр эбит. В. Протодьяконов
Биһиги ити курдук кэпсэтэ, сэлэһэ олордохпутуна, таһыттан сарт тымтайы мадьаччы сүкпүт Махсыын киирэн кэллэ. А. Бэрияк. Сүлүүдэлээх тымтай — оһуордаах ойо быһыытын анныгар сүлүүдэлээх, хаппахтаах ньолбуһах туос тымтай. ☉ Овальная берестяная коробка с крышкой, украшенная прорезными насечками, проложенными слюдой. Сүлүүдэлээх тымтай — ньолбуһах айахтаах, туос хаппахтаах, ойо быһыы ойуутун аннынан сүлүүдэ кыбытыылаах. НБФМУу СОБ. Чарт тымтай — тас өттүнэн мас тырыыҥкаларынан бөҕөргөтүллүбүт туос тымтай. ☉ Берестяная посудина, снаружи обложенная для крепости деревянными дощечками
[Лэглээрдээх] чарт тымтай түгэҕэр ньаҕаһа мундуну аҕалбыттар. Амма Аччыгыйа
Абарбыт көрүҥнээх Томороон эрчимнээхтик дабдылыйан кэлэн, биир маһы ылан, тыастаахтык чарт тымтайга «сарк» гына бырахта. Болот Боотур. Чарт тымтай — тиит мас тымтыгынан өрөн оҥоһуллубут тымтай. Н. Саввин. Тэҥн. тымтык ‘лучина’ < тымтаа ‘разгораться’
ср. тюрк. тамыз ‘зажечь огонь’