туохт. Кимиэхэтуохха эмэ майгыннат, кими-тугу эмэ санат. ☉ Найти сходство с кем-чем-л.
Ыччат мунньахтарын быыһыгар киэҥ фойе хоско тахсан, чуоҕуйан турар дьоҥҥо маарынната, саныы истэ Тогойкин Ньукулай бу мастары. Амма Аччыгыйа
[Лаврентий Николаевич] хаппыт уостара, ч ара а с т и р и и л э эх и эд э һ э, бэл, м ичээр омоонун маа рынната үмүрүс гыннылар. Н. Габышев

сыһ.
1. Кырдьыкка, дьиҥнээххэ дылы майгыннатан, үтүгүннэрэн (майгынныыр эрэ: хаачыстыбата эбэтэр кээмэйэ мөлтөх). ☉ Как настоящий, как будто соответствует действительности (на самом же деле не являющийся истинным)
Эриэн ситиини тардан, …… кырдьык-хордьук курдаах, иилээх, быалаах ыаҕасчааннары тигэн ыйаталаабыттар. Болот Боотур
2. Көрүнньүккэ, хараҕы баайан, тас көстүүгэ (оҥорбута буол). ☉ Напоказ, создавая видимость чего-л. (делать что-л.)
Кырдьык-хордьук кыһалла сатыы, Кыайан-хотон кылбалдьытыы …… Тору-томточчу былааммытын Толорбуппут баар буолуо. С. Тимофеев

туохт.
1. Тугу эмэ ханыыларынан наардаа, дьүөрэлээ, пааралаа. ☉ Группировать, подбирать что-л. по сходным признакам
Хара солкону хайыталаан баран, Ханыылыы уурбут курдук Хара ньалҕархай астаах. А. Софронов
Барҕа-барҕа сопхуоһум Маныыһыта буолабын, Харалары ханыылаан, Маҥаннары пааралаан, Ыамын аайы илдьэбин, Ыанньыксыкка тиэрдэбин. И. Гоголев
Соҕотох куобахпын ылан көхсүн имэрийтэлээтэ уонна бэйэтэ аҕалан уурталаабыт куобахтарыгар ханыылыы кирээккэҕэ аста. Н. Борисов
2. Кими, тугу эмэ кимиэхэ, туохха эмэ майгыннат, тэҥнээ, холоо. ☉ Сравнивать кого-что-л. с кем-чем-л., находить сходство между кем-чем-л.
Субуллар эрэ суһуоххун Халлааным эрэ кустугар Ханыылыы эрэ саныыбын, Хайҕаллаах эрэ киэргэлиэм! А. Софронов
[Чубуку] Оҕобор ханыылаан Күндүтүк көрөбүн. Л. Попов
Уолугар ханыылаан ыраах дьиэлээх оҕону Гертруда бэйэтигэр олордубут. «Чолбон»;

туохт.
1. Кими, тугу эмэ кимиэхэ, туохха эмэ майгыннат, биир курдук санаа, тэҥнээн көр. ☉ Представлять кого-что-л. похожим на кого-что-л., сравнивать с кем-чем-л., уподоблять кому-чему-л.
Урут бөрөлөр суолларын сылгы, таба, киһи суолугар холуйар буолара. Амма Аччыгыйа
Бүлүүтээҕи ГЭС тутуутугар үлэлээччи дьону оҕонньор халыҥ хайаны хампарытар, дохсун дьулусханы бохсор кыахтаах олоҥхо бухатыырдарыгар холуйара. И. Данилов
Сахалар күөл иччитин улахан баҕайы оҕус мөссүөнүгэр холуйаллар. АЕЕ ӨӨ
2. көр холоо
2
Атыттарга холуйдахха, сырдык дьиэ. Амма Аччыгыйа
◊ Быһа холуйан көр быһа I
Ол тааһы дьон быһа холуйан сүүрбэ биэс буут буолуо дииллэрэ. Р. Кулаковскай
Биһиги быһа холуйан икки сүүс сэттэ уон биэс миэтэрэ туоралаах сүүнэ өрүһү нөҥүө туоруохтаахпыт. «Чолбон»
Воропаев дьиэни чөлүгэр түһэрэргэ төһө кирпииччэ наадатын быһа холуйан суоттаата. ПП Дь
ср. др.-тюрк. хол ‘просить, добиваться, вымаливать’

туохт.
1. Кими, тугу эмэ сэргэ тутан майгыннаһар эбэтэр уратылаһар өрүттэрин быһаар; туохтары эмэ бэрэбиэркэлээн тэҥнэрин, уратыларын бул. ☉ Устанавливать черты сходства или различия, сравнивать, сопоставлять когочто-л.; сопоставлять одно с другим для проверки, сличать, сверять
Мунньахпыт итинтэн сылтаан уруккуну билиҥҥи сайдыыга тэҥнээн көрөн бэртээхэй кэпсэтиинэн түмүктэммитэ. Н. Лугинов
Өрүс уҥуор баар өстөөх оборонатын бүнүөкүлүнэн, стереотрубанан көрөкөрө, хаартаҕа тэҥниибит. Т. Сметанин
Үөрэнээччи уруокка көхтөөхтүк кыттан, ыйытан, мөккүһэн, дакаастаан, тэҥнээн, сөптөөх түмүккэ бэйэтэ тиийэ үөрэнэр. КИИ МКТТҮө
2. Тугу эмэ атын тугу эмэ кытта тэҥ буоларын курдук оҥор; кими, тугу эмэ туохха эмэ холоо, майгыннат. ☉ Сделать что-л. равным, одинаковым с чем-л., уравнивать в чём-л.; образно уподоблять, сравнивать кого-что-л. с чем-л.
Кыыс оҕону …… ханнык баҕарар омук күҥҥэ тэҥниир, сибэккигэ, кубаҕа, кыталыкка, күөрэгэйгэ холоон хоһуйар. Суорун Омоллоон
Киһини күндү тааска эбэтэр өстүөкүлэҕэ тэҥниир түктэри. Н. Лугинов
Ыстыыкка тэҥниирбит ырыаны Сэриилээх, буурҕалаах ыар дьылга... Баал Хабырыыс
[Настаа:] Аан бастаан дьахтар быраабын тэҥниэххэ, дьахтары үөрэтиэххэ. «ХС»
Ыйааһыны тэҥнииргэ ыйааһын атын чааскытыгар кыра киирэлэри уурарга тиийиллэр. ПАВ Ф-6
3. Тугу эмэ көннөрөн, дэхсилээн тэҥ ньуурдаах гына оҥор. ☉ Делать ровным, выравнивать, сглаживать что-л. Охсуох иннинэ хотууру, кылаанын тэҥнээри, хататтыыр ордук. ПАЕ ОСС
Оҥхойо, дьаамата суох буолар гына сири тэҥнээн бэриллиэхтээх. ЧМА МУХСҮү
♦ Атаҕын тэҥнээ көр атах
Бандьыыттары бэйэлэрин атахтарын тэҥниэххэ. Атаҕын тэҥнээбит көр атах. Кырдьыга, атаҕын тэҥниэх киһини сарсыҥҥытыгар луохтуур кэлэн өрүһүйдэ. Суорун Омоллоон
Киһитэ күнүскэ тиийбэккэ атаҕын тэҥнээбит. Далан. Сири кытта тэҥнээбит калька. — тугу эмэ туох да хаалбат гына имири эс, урусхаллаа, суох оҥор. ☉ Сровнять что-л. с землёй
Аҕал миэхэ тааҥката — Аҕал ыстаал хахайда — Сидьиҥ ньиэмэс кириэппэһин Сири кытта тэҥниэхпин! Күннүк Уурастыырап
[Римляннар] Коринф куораты урусхаллаан сири кытта тэҥнээбиттэрэ. КФП БАаДИ
◊ Тэҥнээн көрүү көр көрүү
Үгэҕэ тэҥнээн көрүү, кэпсэтии, сүөргү майгы, көр-күлүү үгүс буолааччы. ВГМ НСПТ

туохт.
1. Уута ис, утаххын ханнар (сүөһү, кыыл туһунан). ☉ Напиться воды, утолить жажду (о животных)
[Куобах] биирдэ өйдүү түспүтэ уулаабатаҕа хас да хоммут. Саха ост. I
Оҕустара алта уон иккитэ омурдан уулаата. Амма Аччыгыйа
Таас үрэххэ түүн дуолан Тайах уулуу киирбитэ. И. Гоголев
Ынахтар ойбонтон уулаан тахсаннар …… хотоннорун диэки бара турдулар. Эрилик Эристиин
2. кэпс. Элбэхтик, баҕаран туран, куллурҕаччы уута ис (киһи туһунан — сүөһүгэ майгыннатан этии). ☉ Напиться, пить много, жадно, большими глотками (о человеке, уподобляя его животному)
[Тойон Ньургун] Ыаҕастаах ууну Уулаан куллурҕатан, иһэн кэбистэ. ТТИГ КХКК
Мин өрүскэ таҥнары түһэ сытан тыбыс-тымныы ууну уулуубун. Элбэҕи да истим. Т. Сметанин
3. Мууһу, хаары ириэрэн, ууга кубулут, уу оҥор. ☉ Растапливать лёд, снег, превращать лёд, снег в воду
Табаларбытын ыыталаан баран, сорох киһи уот оттон, хаар уулаан чэй оргута барда, сорох балаакка тута барда. А. Софронов
Итиннэ дьөлө тимирэн туруоҥ дуо, муускун киллэрэн уулаамына! Эрилик Эристиин
Хаар уулаан чэй өрүннүбүт, эт буһарынныбыт. И. Данилов
Муус уулуур саха ууһа тардан оҥорбут обургу дьэс алтан солуура турар. Р. Кулаковскай
4. Испиири кытта ууну булкуй (уоҕунхатанын сымнатаары). ☉ Разбавлять спирт водой для уменьшения его крепости
Доропуун оҕонньор испиири уулаан, остуол үрдүгэр килбэтэн кэбистэ. Н. Заболоцкай
Аким Акимович булка хаһан да умнубат «эмин» — биир бытыылка арыгылааҕын — уулуу күөлгэ киирбитэ. Н. Габышев
Уолаттар хаалан кистээн сипсистилэр, Испиири уулаан имэҥирэн истилэр. С. Васильев
Үс суотай испиирбин уулуубун. И. Бочкарёв
5. эргэр. Көмүскэ алтаны булкуй. ☉ Добавлять медь к серебру, золоту во время плавки
Манньыакка алтаны уулууллар. ПЭК СЯЯ
6. Кумаар, тигээйи туһунан: супту обор (хол., киһи-сүөһү хаанын); тобулу сиэ (хол., киһи-сүөһү тириитин). ☉ О кровососущих насекомых: высасывать (кровь человека, животных); прокусывать насквозь (кожу человека, животных)
Хоту дойду тыатын бу кырыыстаах үөннэрэ [кумаардар] кыыл табалары, тайаҕы, бэл диэтэр, эһэни кытта хааннарын уулаан өлөрбүт түбэлтэлэрин мин элбэхтик көрөр этим. Н. Заболоцкай
Эбэтэр кумаар үрдүгэр кумаар хас да дьапталҕа буола олорон, таба хаанын хааппыланы да хаалларбакка супту уулаан, өлөрөн кэбиһэллэр. И. Федосеев
Тигээйилэр табалар тириилэрин уйан, ыарыылаах сирдэринэн дьөлү уулаан куйукталарын уураллар. «ХС»
7. көсп. Кыра-хара дьону атаҕастаа, көлөһүннээ-баттаа. ☉ Подвергать эксплуатации, притеснять бедный люд, высасывать кровь
Дьокуускай Эбэ хотун Түөрт улууһун бүрүүкээбит, Уон тоҕус нэһилиэгин уулаабыт Чоочо баай тойон абаҕам, …… Иринньэх ийэтэ, араҥа аҕата Аатырарыҥ биллибэт. С. Зверев
Дьэдьэннии тэтэрбит иэдэстээх эдэрдэр! Ооҕуй баай уулаабат, сор-баттал тууйбат, Ол иһин көҥүл күн көмүстүү күндээрдэ. Эллэй
Мөлтөҕөр бүтүн нэһилиэги умса уулаан олорбута дии. А. Сыромятникова
♦ Супту уулаа (обор) көр обор
Соххор-доҕолоҥ Субай хаанын Супту уулаабыт. С. Зверев
Аны кини биһиги хара көлөһүммүтүн супту уулуу олорбута тохтуура буолуо. А. Софронов
Улахан баай сүүһүнэн киһи көлөһүнүн супту уулаан байар диэн этэллэрэ чахчы эбит. Н. Якутскай

туохт.
1. Кими, тугу эмэ кимиэхэ, туохха эмэ тэҥнээ, майгыннат. ☉ Уподоблять кого-что-л. кому-чему-л., сравнивать
Киһи оҕо сааһын сарсыардаҕа, ситэр сааһын күнүскэ (күөгэйэр күнүгэр), оттон кырдьыытын киэһэҕэ холууллар. Саха фольк. Дойдутугар тахсарыгар, уруккутугар холоон, мунду бөҕөнү сиэм диэн саныыра, хата, биир мунду баһын хампы ыстаабатаҕа. Н. Якутскай
Ээ, биһиги дьоммут тэллэйи аанньа билэ иликтэр, улахан аска холооботтор. Е. Неймохов
2. Тугу эмэ быһа холуйан, барыллаан кэмнээ, быһаар, холуй. ☉ Определять что-л. приблизительно, прикидывать
Хотону саамай улааттаҕына, икки сүүс ынахха холоон тутуоҕуҥ. В. Титов. Биирдэ сиэнэ ыйытта: «Эһээ, ити тоҕо балыккын мунньаҕын, бэйэбит эрэ тоторбутун холоон буһарыаххын?» КФА СБ
Убаҕаһы утах ханарынан холоон иһиэххэ наада. Дьиэ к.
3. Тугу эмэ тургутан көр, сибикилээ, билгэлээ. ☉ Пробовать, оценивать что-л. [Булчут хаары] Сөмүйэтинэн оймоото — Суоллара тоҥо илик, Билгэлээн көрдө, холоото — Сүүрэ туртар тус илин. Эллэй
[Ходоров] хайдахтаах да уустук бырайыагы маҥнай толкуйдаан, холоон, ыараҥнатан көрөн баран, бырайыак сүрүн оҥкулун начаас курдурҕаччы оҥорон кэбиһэр. Н. Лугинов
Омурҕанныы тохтуубун, Охсор сирбин холуубун. А. Бродников
♦ Кумаар да сиэбитигэр (ытырбытыгар) холообот көр кумаар
Икки саалаах кииртим. Биир куһаҕан булгу тутуунан үс төгүл ыттым даҕаны, кумаар да сиэбитигэр холообото. Багдарыын Сүлбэ
Өлөрү утуйарга холоо көр өл I. Дьон-норуот туһугар Эрэйин дьолго солбуйбута, Өлөрүн утуйарга холообута. С. Зверев
Күтүр дойду көлдьүнэ Аймаан-алдьатан баартын Ситиһэр иннигэр, Өлөрбүн даҕаны Утуйарга холуом! Суорун Омоллоон
Хоҥуруутугар <да> холообот (хоннорбот) көр хоҥуруу. [Лэкиэс:] Чэ, аныгы киһи санаата уларыйбыта, тугу да хоҥуруутугар холообот буолта сүрдээх. А. Софронов
«Кэһэйдин, тугу да хоҥуруутугар холообот», — Пуд Ильич сэтэриир. Далан
◊ Быһа холоон көр быһа I
Сахалыы добдугураччы ааҕара, нууччалыы даҕаны быһа холоон сурук ис хоһоонун син өйдүүрэ. Софр. Данилов
Утуйуон иннинэ эһэ көннөрү бириэмэтээҕэр быһа холоон үс төгүл элбэҕи аһыыр, түөрт уонтан тахса киилэ сыаны мунньунар. ЭБЭДьА. Хараҕынан холоо — тугу эмэ көрөҥҥүн барыллаан, быһа холуйан быһаар. ☉ соотв. определять что-л. на глаз
Кыһыахтаах чороонум быһыытынтутуутун барыллаан, илиибэр ылан, тэйитэ-тэйитэ харахпынан холоотум. Н. Борисов
Кыылы уонна хоруолугу иитэр научнай-чинчийэр институт сүбэтинэн хаһаайыстыба усулуобуйатыгар аһылык сыатын хараҕынан холуохха сөп. БЗИ СА. Холоон көр — кими, тугу эмэ тургутан көр, бэрэбиэркэлээ, боруобалаа. ☉ Пробовать, испытывать кого-что-л. [Оҕонньор:] Нойоон, төһө хоһууҥҥун, хапсаҕайгын уонна быһыйгын мин холоон көрүөм
Саха фольк. [Дьээбикин:] Бэртэр кэлбит буоллаххытына, тоҕус ох сиртэн туран ыта холоон көрүҥ. Н. Габышев
Дьоннор улахан күүстээх киһи кистэнэ сылдьар быһыылаах диэн уорбалаан, киһилэрин холоон көрөргө сүбэлэспиттэр. «Чолбон»