аат. Салгын баттааһынын биитэр туох эмэ дабылыанньатын кээмэйдиир оҥоһук. ☉ Термометр
Кыыс тэрмэмиэтири, түүн оттубут оһоҕун көрүтэлээн баран, тахсан барда. А. Фёдоров
Саҥа төрөөбүт оҕону сууйарга маргааҥка, уу тэмпэрэтиирэтин кэмниир тэрмэмиэтир баар буолуохтаах. ЭХК. Тэрмэмиэтири оҕо хонноҕун анныгар биитэр быттыгар кыбытыллар. Дьиэ к.

туохт.
1. Булкуһан сүппэккэ баһыйан таҕыс, ордук билин (туох эмэ тус-туһунан булкуспутуттан биирэ баһыйарын этиллэр). ☉ Преобладать, превалировать (напр., об одном цвете по сравнению с другим)
Үрүҥ түүннэр диэлийэллэр, Чуумпутук сипсийэллэр. Нарын-наскыл тыллары, Поэт да булбат тылларын. С. Данилов
Биир кыырпах маргааҥка өҥө хас да лиитирэ ууга диэлийэн, бүтүннүүтүн кытархай оҥорор. СГФ СКТ
Төһө да маҥаны былаабыт иһин, кыһыл кырааска сырдыы охсубат, диэлийэ турар. «ХС»
2. Билин-көһүн, көбөн таҕыс. ☉ Возникать, обнаруживаться; зарождаться
Ыраах, түҥкэтэх лүҥкүрэн турбут Саха сиригэр сирэйэ-хараҕа суох батталатаҕастабыл уон оччонон диэлийэрэ. А. Данилов
Саҥа олох сардаҥалаах сырдыгынан сыдьаайбыта дьон аатыгарсуолугар [псевдонимыгар] кытта диэлийбит. ФЕВ УТУ
Бэрт солуута суохтан хохучуоллаһыы, иирсээн туоҕунан диэлийэн тахсыа биллибэт этэ. «ХС»
3. Ордук тарҕанан тэний, дэлэй. ☉ Распространяться; расширяться
Мутукчасэбирдэх Муҥутуу туруохтун, Дьэрэкээн сибэкки Диэлийэн иһиэхтин. Күннүк Уурастыырап
«Банкет» диэн …… баараҕай малааһыннар оччолорго диэлийэ илик этилэр. Амма Аччыгыйа
Үлэтэ суох буолуу тыа сиригэр эрэ диэлийбит суол буолбатаҕа. И. Аргунов
Тугу барытын атыыга, эргиэҥҥэ, барыска кубулутуу имэҥэ манна кытта диэлийэр. «ХС»
♦ <Тугунан эмэ> диэлийэн таҕыс - туох эмэ куһаҕан содуллаах буол. ☉ Иметь плохое последствие, осложнение
Кини, бука, кэлин бу дьыала тугунан диэлийэн тахсыаҕын сэрэйдэҕэ буолуо. «Кыым»

аат.
1. Ханнык эмэ ыарыыттан (хол., бэтэрээҥкэ, аллергия) киһи, сүөһү этигэр тахсар быдьыгынас итиик, хатаал. ☉ Мелкие пятнышки или прыщи, появляющиеся на теле при некоторых болезнях (напр., ветрянке, аллергии), сыпь. Куор ымынаҕа
□ Сороҕор оҕо моонньугар ымынах тахсааччы, оччоҕо кинини маргааҥка суурадаһыныгар сөтүөлэтэр сөп. ГЛИ ЭИС
Ыарыы иккис кэрдиис кэмигэр киһи этэ ымынах курдук бырдьыгынаан тахсар. АЛР ВЫаХ
2
көр кыһыылаах ымынах. Киһи сууммакка кирдээхтик сырыттаҕына, тириитин быыһа бүөлэнэн хаалан ымынах, модьуун эҥин буолан барар. П. Филиппов
Ынах сүөһү, таба уонна сибиинньэ иитиитигэр сыстыганнаах ымынах элбэх ночооту аҕалар. МСИ ХСИи
Сэллик, одуруун, кумахы, ымынах курдук ыарыылар сир ахсын бүрүүкээбиттэрэ. АНХ СС
3. Хортуоппуй хаҕа бааһыран ыалдьар ыарыыта. ☉ Болезнь клубня картофеля, парша, фитофтороз
Бактыарыйалар хаҕа бааһырбыт уонна ымынах ыарыылаах хортуоппуйга өтөн киирэллэр. ФНС ОС
Хортуоппуй аһыгар уунан да суурайдахха барбат хара ымынахтар үөскүүллэр. ЛПМ ХХ
◊ Кыһыылаах ымынах — киһи, сүөһү тириитин ис араҥатыгар олохсуйар кыһытар быт көмөтүнэн көбөр, тарҕанар сыстыганнаах тирии ыарыыта. ☉ Кожное заболевание, вызываемое клещами, характеризующееся сильным зудом, чесотка
Ньургуһуну сүөгэйгэ булкуйан кыһыылаах ымынаҕы эмтииллэрэ. МАА ССЭҮү
Хотугу таба кыһыылаах ымынаҕын көбүтээччинэн тирии ис араҥатыгар олохсуйааччы кыһытар быт (клещ) буолар. ТСА ТС
Ымынахтаах тиип көр тиип I. Аны араҥ ыарыы, уоспа, ымынахтаах тиип, титириир курдук ыарыылар суох буоллулар. «ХС»
ср. якут. ымый ‘гнить’, ног. йиби ‘мокнуть, размокать’