Якутские буквы:

Якутский → Якутский

диэлий

туохт.
1. Булкуһан сүппэккэ баһыйан таҕыс, ордук билин (туох эмэ тус-туһунан булкуспутуттан биирэ баһыйарын этиллэр). Преобладать, превалировать (напр., об одном цвете по сравнению с другим)
Үрүҥ түүннэр диэлийэллэр, Чуумпутук сипсийэллэр. Нарын-наскыл тыллары, Поэт да булбат тылларын. С. Данилов
Биир кыырпах маргааҥка өҥө хас да лиитирэ ууга диэлийэн, бүтүннүүтүн кытархай оҥорор. СГФ СКТ
Төһө да маҥаны былаабыт иһин, кыһыл кырааска сырдыы охсубат, диэлийэ турар. «ХС»
2. Билин-көһүн, көбөн таҕыс. Возникать, обнаруживаться; зарождаться
Ыраах, түҥкэтэх лүҥкүрэн турбут Саха сиригэр сирэйэ-хараҕа суох батталатаҕастабыл уон оччонон диэлийэрэ. А. Данилов
Саҥа олох сардаҥалаах сырдыгынан сыдьаайбыта дьон аатыгарсуолугар [псевдонимыгар] кытта диэлийбит. ФЕВ УТУ
Бэрт солуута суохтан хохучуоллаһыы, иирсээн туоҕунан диэлийэн тахсыа биллибэт этэ. «ХС»
3. Ордук тарҕанан тэний, дэлэй. Распространяться; расширяться
Мутукчасэбирдэх Муҥутуу туруохтун, Дьэрэкээн сибэкки Диэлийэн иһиэхтин. Күннүк Уурастыырап
«Банкет» диэн …… баараҕай малааһыннар оччолорго диэлийэ илик этилэр. Амма Аччыгыйа
Үлэтэ суох буолуу тыа сиригэр эрэ диэлийбит суол буолбатаҕа. И. Аргунов
Тугу барытын атыыга, эргиэҥҥэ, барыска кубулутуу имэҥэ манна кытта диэлийэр. «ХС»
<Тугунан эмэ> диэлийэн таҕыс - туох эмэ куһаҕан содуллаах буол. Иметь плохое последствие, осложнение
Кини, бука, кэлин бу дьыала тугунан диэлийэн тахсыаҕын сэрэйдэҕэ буолуо. «Кыым»

Якутский → Русский

диэлий=

1) распространяться; ыарыы сир-дойду устун диэлийбит болезнь распространилась повсеместно; илиитин бааһа диэлийэн тахсыбыт рана на его руке увеличилась; 2) уст. брать верх над кем-л., превосходить кого-л.


Еще переводы:

дьиэлий=

дьиэлий= (Якутский → Русский)

см. диэлий =.

диэлит

диэлит (Якутский → Якутский)

диэлий диэнтэн дьаһ
туһ. [Эн, бырдах] Сүрэҕим бааһын дьуххалаан, Сүрбүн-кэппин диэлиттиҥ. С. Васильев

куор-дьай

куор-дьай (Якутский → Якутский)

аат. Сыстыганнаах ыарыы. Инфекционное заболевание. Куор-дьай диэлийбэтэх Унаар-куйаар урсуннаах Уйгулаах улуу дойдуга Уһаарыллан кэлбит эбиппит. Саха фольк.

санньылҕаннаах

санньылҕаннаах (Якутский → Якутский)

сан- ньыар II 2 диэн курдук
Эһиги миигин өйдүөххүт — Арыт эрэй эрийэр, Харах уутун таһаарар, Санаа-оноо диэлийэр Санньылҕаннаах чааһыгар. Эллэй

хохучуоллаһыы

хохучуоллаһыы (Якутский → Якутский)

хохучуоллас диэнтэн хай
аата. Хохучуоллаһыы намыраан, эйэлээх кэпсэтиигэ хайдах кубулуйа охсубутун Гуля да, атын да оҕолор билбэккэ хаалбыттара. Е. Иванова
Бэрт солуута суохтан хохучуоллаһыы, иирсээн туоҕунан диэлийэн тахсыа биллибэт этэ. «ХС»

баҥкыат

баҥкыат (Якутский → Якутский)

аат. Үөрүүлээх малааһын, ыҥырыы. Банкет
1934 сыллаахха балаҕан ыйын бастакы күнүгэр сийиэс түмүктэммитэ. Киэһэтигэр баҥкыат буолбута. П. Ойуунускай
«Баҥкыат» диэн айах муҥунан арбанар баһаам аһыырдаах-иһэрдээх баараҕай малааһыннар оччолорго диэлийэ илик этилэр. Амма Аччыгыйа
Билигин миигин кытта иистэнньэҥҥэ барыс. Кини эйиэхэ баҥкыакка таҥнар таҥаскын тигэн биэриэ. Н. Якутскай
Биһиги куораппытыгар биир ураты киһи кэлэ сылдьар, баҥкыакка мин кинини кытта үҥкүүлүүр чиэскэ тигистим. И. Гоголев

бастаанньа

бастаанньа (Якутский → Якутский)

аат. Элбэх киһи кыттыылаах, сэбилэниилээх өрө туруу. Восстание
Ол эн биһикки уонна Үрэкииннээх Сүллүкү бастаанньа оҥоробут дуо? Болот Боотур
Тыһыынча аҕыс сүүс түөрт уон аҕыс сыллаахха тохсунньу алта күнүгэр Италияҕа Мессино куоракка бастаанньа саҕаламмыта, алта хонон баран ол бастаанньа дохсун кутаата Палермоҕа тиийэ диэлийбитэ. Софр. Данилов
Крепостной бааһынайдар Болотников бастаанньатын сүрүннүүр күүһэ этилэр. НМВ ССРСИ

дьибилгэн

дьибилгэн (Якутский → Якутский)

көр дьибилгэт
Ураты дойдулартан Дэгиэ дугуй тыҥырахтаах Диэлийэн тиийэн кэлэн Дьибилгэни типпэтин диэн, Мохсоҕол кыылга моһуоннаах Модун көтөр ааллар Улуу куорат үрдүнэн Уһуура сылдьар буолар эбиттэр. Саха нар. ыр. III
Кыыс кэрэчээним, Туох хонноҕор хонуктаан Ханнык дьибилгэнигэр эрчиллэн Сылдьар эбит диэммин, Аптаах харахпынан Аан дойдутун анаарыппытым. С. Зверев

остуоллаа

остуоллаа (Якутский → Якутский)

туохт. Тугунан эмэ күндүлээ-маанылаа, аһат. Накрывать (на) стол, подавать угощения
[Ыал ыйа] Булдунан-алдынан Дэлэччи диэлийэн кэлиитэ — Туох баарын барытын ас тардан Остуоллуур хаһаайка кэриэтэ. Р. Баҕатаайыскай
[Дьоонтоор Ньукулай Миитэрэйгэ] биир иһит арыгыны туруоран, сыһыгыттан сылгы хартата остуоллаан аһаппыта. Н. Түгүнүүрэп

туспатый

туспатый (Якутский → Якутский)

туохт. Туох эмэ уратылаах, атыннаах буол, уратылан. Иметь какое-л. отличие, выделяться чем-л. [Уолаттар] туспатыйа туттунар үгэстэрэ хайаан да диэлийэн кэлээччи. Р. Баҕатаайыскай
Ленаҕа почта улаханнык туспатыйан көстөр үгэстээх. В. Короленко (тылб.)
Помещик дьону кытта кэпсэтэригэр бэл тыллаһара да туспатыйар. И. Тургенев (тылб.)