месить, замешивать; тиэстэтэ мэһий = замесить тесто.

месить, замешивать; буору тэпсэн нуоралаа = замесить глину.

тёсто; тиэстэтэ оҕус = готовить тесто; тиэстэни мэһий = месить тёсто.

туохт. Инчэҕэйи, убаҕаһы, туох эрэ сыстаҥныыры биллиргэччи кэс. ☉ Идти прямо по грязи, месить грязь
Оҥостон туран соруйан чалбах кэһэн бэллэйдиир. С. Руфов

туохт. Туох эмэ сыстаҥнаһы булкуй, бэрий. ☉ Мешать, месить что-л. липкое, грязное
Мэҥиэ сытыйбыт, пахай, кинини да ньаҕаралаан. Суорун Омоллоон
Аһара сииктээх буоллаҕына, булуук кырыһы ньаҕаралаан кэбиһэр. «Кыым»

ж. 1. (слякоть) бадараан, бырыы; 2. (нечистота) кир; покрыться грязью кир буол, киртий; 3. перен. (что-л. безнравственное) кир, быдьар быһыы; 4. грязи мн. мед. былыык (эмтээх бадараан); принимать грязи былыыгынан эмтэн; # месить грязь бадарааны оймоо, бадарааны кэс; забросать грязью или смешать с грязью или втоптать в грязь сир-буор сирэйдээ, сыыска-буорга тэбис (холуннар).

туохт., кэпс. Ибили үктээ, үлтү тэпсэн кэс (үксүгэр буору, бадарааны). ☉ Месить, вытаптывать (обычно землю, глину, грязь)
Көстөн ордук сири күөгэйэ дыгдаҥнаабыт киэҥ айан суолун тоҕо нуоралааннар, хатыҥнаах алаас элэҥнээн көстөр сиригэр кэллилэр. У. Нуолур
Суоппардар, т ыраахтар …… дьиэлэр икки ардыларынааҕы суолу үлтү нуоралыыллар. П. Аввакумов
Барааннар тула илдьи тэпсэн нуоралаабыттар. «ХС»

туохт. Буккуйан, ыгыта убах таан биир ньыгыл маасса оҥор (хол., т и э с т э н и ). ☉ Месить, замешивать (напр., тесто, глину)
Дьиэлээх дьахтар күөһүн өрбүтэ, л э п п и э с к э мэһийэн х о б о рдооххо уурбута, чаанньыгын оргуппу та. Н. Якутскай. Буору мэһийэн араас чорооннору, матаарчахтары, тыыны, тыа кыылларын оҥортууллара. Д ь ү ө г э А а н ы стыырап

туохт.
1. Убаҕаһы кэс эбэтэр тугунан эмэ булкуй. ☉ Брести, бродить по воде или месить что-л. жидкое
Үүт үрдүн оймоон сиэтэхпинэ ийэм таһыйара бэҕэһээҥҥи курдук ээ. А. Софронов
Үүйэ кыҥначчы туттан, уҥа илиитинэн ууну оймуу иһэр. Л. Попов
Биһиги ынахтарбыт амтаннаах от көрдөөн, хайдахтаах да ууну, бадарааны оймоон арҕастара көстүбэт буолуор диэри кэһэ сылдьан аһаахтыыллара. Н. Кондаков
△ Тугу эмэ убаҕаска уган, умньаан ыл. ☉ Макать, обмакивать что-л. в какую-л. жидкость
Хабырыыс уол быыкаайык хобордоох кырыытыгар арыы уулларан, балыгын оймоон сиэри тэриннэ. Амма Аччыгыйа
Бүөтүр кэргэнэ «аһаа, лэппиэскэҕин арыыга оймоо» дии-дии тула көтөрүн, кыһанарынмүһэнэрин санаан кэллэ. П. Аввакумов
2. Балачча дириҥник тэбис, тэпсэн бар (хол., хаары, кумаҕы, оту эҥин). ☉ Бродить (напр., по траве), месить ногами (напр., снег, песок, грязь)
Итии чуумпу сырдык түүҥҥэ Сииктээх оту оймуу кэһэн Дьонун, дьиэтин дэлби ахтан Дойдутугар кэллэ ити. Күннүк Уурастыырап
Өлөксөй тиит хаххатыттан тахсан, тохтуу-тохтуу халыҥ хаары оймоон бадьаалаабыта. П. Аввакумов
Бүлүү куората кумахтаах да буолар эбит, киһи олох бэрбээкэйинэн оймуу сылдьар. Багдарыын Сүлбэ
3. кэпс. Киэҥ сири биир гына тэлэһийэ, кэрийэ сырыт. ☉ Обходить, исходить огромное пространство
Муҥура биллибэт иччитэх тайҕаны собус-соҕотоҕун оймоон, аччыктаан, сылайан күүһэкүдэҕэ эстэрэ чугаһаан иһэрэ. Амма Аччыгыйа
Бу мэлискэх килиэ таас сири устатын-туоратын мээрэйдээбит, муустаах уулаах өрүстэри оймообут, аар тайҕаны арҕара хаампыт — кинилэр. А. Алдан-Семёнов (тылб.)
♦ Кэтит суолун (кэс) кэһимэ, уһун суолун (оймоо) оймоомо көр кэтит
Уһун суолун оймооботох, кэтит суолун кэспэтэх дьон кэлэн олоробут диэн көрдөһөн барбыт. Күннүк Уурастыырап
Уһун суолун оймообут, кэтит суолун кэспит айыым суоҕа. Амма Аччыгыйа
ср. монг. ойуми, ойима, бур. оёмо ‘идти вброд; плавать, плыть’

туохт.
1. Тугу эмэ ууга эбэтэр атын убаҕаска булкуй. ☉ Растворять что-л. в какой-л. жидкости (напр., в воде), разбавлять что-л. чем-л.
Тоҥ үүттэн эмти охсон ылан ууга суурайан, ыалдьар оҕолоругар иһэрдэллэр. Амма Аччыгыйа
Арай биирдэ [Прокопий] улахан мас дьааһыкка алебастры, испиэскэни, кумаҕы холбуу былаан суурайа турдаҕына, Татыйаас кэлэн, көмөлөһөн барда. В. Протодьяконов
Ынах ноһуомун ууга суурайан кутуу эмиэ үчүгэйдик туһалыыр. КПЫ
2. Долгуннуран биэрэги уунан сабыта ыс, сайҕаа. ☉ Омывать, обдавать, лизать (берег волнами)
Өрүс уута дьалкыйан, кытыл буорун суурайыахтаах, долгун балкыйан, кумаҕы таһыйыахтаах. П. Ойуунускай
Долгуннар, төһө даҕаны ханна эрэ ыксаабыт курдук да буоллаллар, биэрэктэри хайаан даҕаны таарыйан, суурайан ааһаллар. В. Гаврильева
Аллара …… сыҥаһа сыырын суурайан, эмпэрэ биэрэгин имэрийбэхтии бигээн Бүлүү эбэ хаһан да тохтуо, уоскуйуо суох айылаахтык таҥнары устан дьулуруйа сытта. П. Филиппов
△ Уунан төгүрүктээ (муора, акыйаан туһунан этэргэ). ☉ Омывать, окружать (водами)
Азияны араас өттүттэн түөрт акыйаан уута суурайар. СПН СЧГ
3. Сүүрүккүнэн илдьэ бар, суох гын (уу туһунан этэргэ). ☉ Смывать, сносить что-л. (водой, течением)
Муора лиҥкийэр дьайыгар «Таптал» диэн тылы суруйдум. Онтубун муорам долгуна Эмиэ кумахтыы суурайда. С. Данилов
Кураайы сир-дойду өҥсүйбүт. Куттаан барбыт уу суппут. Сорохсороҕун уу суурайбыт. Болот Боотур
Эмпэрэ кытылы үрдүнэн биир сиргэ буор томточчу кутуллубутун ардах уута суурайан кэбиспит. Н. Габышев
4. поэт. Ууга түһэн чаҕылыйан көһүн (күн сардаҥатын, ый сырдыгын туһунан этэргэ). ☉ Сверкать, поблёскивать на воде (о лучах солнца, свете луны)
Үчүгэй да этэ — Субурҕа уотунан субуйан, Дьокуускай тырымныы турара; Түүҥҥү ый сырдыгын суурайан Элиэнэ уутугар кутара. Күннүк Уурастыырап
Күммүт түһэн Элиэнэҕэ Көмүс дуйун суурайда. М. Ефимов
Бу БАМ-мыт сааскытын Мин умнуом суоҕа. Суурайда чаҕылын Күн муустаах ууга. А БАМ
5. көсп. Тугу эмэ суох гын, көстүбэт оҥор. ☉ Уничтожать, сводить на нет что-л. Дохсун мэник кыыстарын Дьоһуннук туппаккалар, Өйдөтөн көрбөккөлөр, Үрүҥ күн анныгар Үрүҥ солону суурайдахтара. П. Ядрихинскай
Хайдах Өргөннөөх дьүдьэх дьүһүнүн аҕыйах сыллар усталарыгар олох баала үлтү суурайан илпитин курдук, Уулаах сордоох-муҥнаах олоҕо эмиэ суураллыбыта. Эрилик Эристиин
Бөһүөлэккэ …… туохха да туһата суох ыт бөҕө ууһаата. Олор өлүктэрэ айылҕа бэйэтэ суурайыар диэри уулуссаҕа, дьон барар-кэлэр сиригэр сыталлар. «Кыым»
△ Сымсах, өлбөөркөй оҥор. ☉ Делать что-л. невнятным, нечётким, расплывчатым
Дьыаланы араатарынан суурайбакка, дьону быыһыы охсуохха наада! Амма Аччыгыйа
Тыал түһэн, таас үрэх сүүрүгүн дьэргэлэ Күөгэйэр сибэкки күөх дуйун суурайар. П. Тобуруокап
Хаар түүл-бит курдук түһэр, куораты суурайар, тумарыктытар. Н. Габышев
ср. ДТС йоҕур, алт. дьура ‘месить, мешать, замесить’, бур. зуураха ‘месить, разболтать (размешать)’