даҕ. Тулуурдаахтык мөккүһэр, утарылаһар, өһөс, иннин биэрэ охсубат. ☉ Упрямый, неуступчивый, настойчивый
Билбэтин билээри дьулуйар. Дьэ дьирээ киһи. А. Сыромятникова
Механизированнай звенолар ити дьирээ куоталаһыыларын сиэрэ-сигилитэ тугунан мээрэйдэнэрий? Туох ханнык иннинэ туонанан отунан буолара чуолкай. «ХС»
Сыыры өрө дабайар Уулуссабын таптааммын, Охтоот, син биир өрө дайар, Өһөс, дьирээ хааннанным. «ХС»

сыһ. Ситэтэ, толорута суох, тутахтык. ☉ Недостаточно; неполно
Аҥаар илиилээх да буоллар, кини урукку үлэлиириттэн итэҕэстик үлэлээбэккэ соруммут. Суорун Омоллоон
- Кэпсэттибит дии. - Итэҕэстик кэпсэттибит, - диэт, Сеня кинини бэйэтигэр чугаһата тарта. М. Доҕордуурап
Механизированнай аҥаардаах звенолар быйыл даҕаны, былырыын даҕаны биһигиннээҕэр улахан итэҕэстик үлэлээтилэр. «ХС»

көр нүөлсүтүү
Эйэлээх үлэнэн айабыт Муҥутуур ньүөлсүтүү ханаалын, Модун күүс муора да хараабын. Күннүк Уурастыырап
Ньүөлсүтүү суох сирдэригэр сорох дьыл оннооҕор ыам ыйыгар туох баар үүнээйи кууран-хатан хаалара. В. Протодьяконов
Холкуостар, сопхуостар ахсын ходуһаны уонна мэччирэҥи ньүөлсүтүүгэ аналлаах механизированнай звенолар тэриллиэхтээхтэр. «Кыым»

1. аҕыс диэнтэн үлл. ахс. аат.
   □ Аҕыстыы солкуобайы ааҕыстыбыт
   [Дьаакып:] Буут арыыга аҕыстыы сүүһү биэрэн баран, эһиилгитигэр уон алталыы сүүһүнэн ыларгар санааҥ туолумуна, ити мин «дьоллоох» иитимньибин туттаран ылан эбин, бай, тот! А. Софронов
   Айгыраабатын диэн эркинин аайы аҕыстыы баараҕай балтархай баҕаналардаах [Оруос баай дьиэтэ]. П. Ойуунускай
   Иван Баянов механизированнай звенота гектартан аҕыстыы кэриҥэ тоннаны үүннэрбитэ. П. Егоров
2. 8 төһө ахсаан аат суолт. (үксүгэр нор. поэз. тут-лар). ☉ В значении количественного числительного 8 (обычно употр. в нар
   поэз.). Тоҕустуу түптүрдээх түүнүктээх түрмэни Төлүтэ көппүтү, Аҕыстыы хаппахтаах хараҥа хаайыыны Хайыта тэппити, Манчаары туйгуну билэҕиэт, доҕоттоор? Амма Аччыгыйа

I
аат.
1. тут. Тутуу (хол., дьиэ) турар олоҕо. ☉ Фундамент, основание сооружений, конструкций (напр., зданий)
[Кирилл:] Өйдөөтүм: акылаат түһэрэн эрэр эбиккит дии. Таайабын: улахан механизированнай хотоҥҥут акылаата дии. Л. Попов
Биригээдэ атын чилиэннэрэ барабыык акылаатын охсон, суон бэрэбинэлэри үрүт-үрдүгэр хатайдаан таһаараллар. Д. Таас
Көҥүс түгэҕиттэн биэс-алта миэтэрэ дириҥник аллара хаһан ыпсаран аҕыстыы хос эркиннээн, ампаардыы охсон акылааты түһэрбиттэрэ. С. Васильев
2. көсп. Туохха эмэ төрүт, тирэх буолар көстүү. ☉ Фундамент (база, основа чего-л.)
Оҕолорбут, чэйиҥ, кытаатыҥ, Ууруҥ олохпут акылаатын. С. Васильев
Тыылга ордук күүркэйэн үлэлээн, кыайыы бөҕө акылаатын түһэрсэргэ күүс-көмө буолуу соруга турар. Г. Колесов
Билсии бөҕө акылаата ууруллубутун кэннэ, кэлбит хоноһо кус оҕолоох уулары, куруппааскылаах сирдэри аргыый, «олоруохтааҕар» сураспыта буолла. Н. Заболоцкай
II
аат. Дуоһунаһынан, идэнэн, категориянан о. д. а. көрөн быһыллыбыт ыйдааҕы харчынан төлөбүр кээмэйэ, хамнас. ☉ Оклад (зарплата)
Норуот хаһаайыстыбатын производственнай салааларыгар орто хамнастаах үлэһиттэр акылааттара улааттылар. И. Аргунов
Уоппуска төлөбүрүн кээмэйэ үөрэҕи бүтэрээччигэ иҥэриллибит идэтин таһынан эрэсэрээтигэр, эбэтэр дуоһунастаах акылаатыгар олоҕуран быһаарыллар. «Кыым»

1. сыһ.
2. Туох да халбаҥа, утарсыыта, мөккүөрэ суох; хайаан да. ☉ Без всякого отклонения, в обязательном порядке, беспрекословно. Булгуччу толор. Булгуччу кэл. Булгуччу эт
   □ Үлэлэммит үлэ булгуччу төлөнөн иһиэн наада. В. Яковлев
   Кулуттааһыннаах тутул салгыы сайдыыта ити тутул булгуччу эстиитигэр тиэрдибитэ. КФП БАаДИ
   Бастакы механизированнай звенолар булгуччу уон биируон икки киһилээх буолаллара. «ХС»
   2
   көр булгуччулаахтык. Зоотехник …… булгуччу буойан кэбиспитэ. Эрилик Эристиин
   Ону-маны өйгүттэн була сатыыргын булгуччу бобобут. В. Яковлев. Өрүс арыытыгар оттуу киирэллэригэр булгуччу соруйда. А. Федоров
   3
   көр булгуччутук. «Толоруохтаахпыт», — Ананий, остуолга бүк түһэн туран, булгуччу эттэ. М. Доҕордуурап
   «Мин паапаҕар этиэм», — диэтэ Соня булгуччу. Л. Толстой (тылб.)
   4
   көр булгу. Сарсыарда туран Дарыбыан кулуба, булгуччу аккаастаан, тиэрэ түһэн кэбиспит. Амма Аччыгыйа
3. даҕ. суолт.
4. Киһи кыаҕын баһылыыр, былдьыыр олус сорунуулаах, эрдээх (хол., киһи саҥатын, майгытын этэргэ). ☉ Выражающий сильную волю, решимость, решительный, властный (напр., о словах и манере человека)
   «Барар төрүт наадата суох этэ», — барыларын өрүһүйэр саамай судургу суолу …… өйдөөн ахан сытарын чуолкай, булгуччу тылларынан этэн биэриэх киһи курдук Фокин өрө күөдьүйэн кэллэ. Амма Аччыгыйа
   Нина быһаарыылаах, булгуччу быһыыта миэхэ өссө үчүгэй, наадалаах буолан көстүбүтэ. Далан
   Уонна кини, бэйэтэ да көһүппэтэх булгуччу санаатын ылына охсон …… ыраахтааҕы олорор дьиэтин диэки дьулуруйбутунан барда. Л. Толстой (тылб.)
   2
   көр булгуччулаах. Мантан антах сэбиэттэргит толору итэҕэллээх, булгуччу быһаарыылаах уорганнар буолаллар. Амма Аччыгыйа

1. аат.
2. Туох эмэ бииргэ турар, сылдьар курдук түмсүбүтэ, холбоспута. ☉ Некоторое количество предметов или людей, находящихся вместе, группа; островок деревьев, кустарника. Ыарҕалар бөлөхтөрө. Тааҥкалар бөлөхтөрө. Сулустар бөлөхтөрө. Дьон бөлөҕө
   □ Кэмэлдьи алаас эҥээригэр моонньоҕон угун бөлөхтөрө өрөһөлөнө үүммүт куруҥ тыатынан …… иһэммит моонньоҕоннуу сылдьар кыргыттарга тиийэн кэлэбит. Амма Аччыгыйа
   Ыраах хочо ортотугар элбэх киһилээх биир бөлөх төбүрүөннээн турара көстөрө. В. Яковлев
   Арыылаах алтан от бөлөҕүн Алааска, сыһыыга уруйдаа, Тылла илик дөлүһүөн төбөтүн Тыыппакка ааттаһан арыйтаа. П. Тобуруокап
3. Биир үлэни бииргэ толорор дьон, хас да киһи эбэтэр туох эмэ оннук холбоһук. ☉ Объединение нескольких лиц для совместного выполнения определенной работы, группа. Лекторскай бөлөх. Артыыстар бөлөхтөрө. Депутатскай бөлөхтөр
   □ Холкуос бырабылыанньата …… тыраахтарынан оту кэбиһэр сүүрбэ киһилээх бөлөҕү тэрийбитэ
   «Ленин с.». Кини …… биохимиктар бөлөхтөрүн салайаччынан үлэлиирэ. Г. Угаров
   Штурмовиктар бөлөхтөрө иккиһин баар өстөөххө саба түспүтэ. ССС
4. Туох эмэ общественнай-политическай соруктаах аҕыйах киһилээх түмсүү, аҕыйах киһилээх партийнай эбэтэр общественнай тэрилтэ. ☉ Немногочисленное объединение людей с какими-л. общественно-политическими задачами, группа. Партийнай бөлөх
   □ 1911 сыллаахха кыһын Дьокуускай куоракка үөрэнэр саха эдэр ыччаттара, кистэлэҥинэн холбоһон, бөлөх тэриммиттэрэ. П. Ойуунускай
   Сайын, кырдьаҕас бассабыыктар соҕуруу төннүбүттэрин кэннэ, холбоһуктаах партийнай тэрилтэ иһигэр аҕыйах ахсааннаах бассабыыктар бөлөхтөрө үөскээбитэ. П. Филиппов
   80-с сылларга Россияҕа марксистскай куруһуоктар уонна бөлөхтөр баар буолуталаабыттара. ЛВИ КБО
5. Тугу эмэ тустаах бэлиэлэринэн араартаан наардааһыҥҥа биир туспа холбоһук. ☉ Отдельная совокупность при распределении, классификации кого-чего-л. по определенным отличительным признакам, группа. Социальнай бөлөхтөр. Түөлбэлэр бөлөхтөрө
   □ Кыыллар икки бөлөххө хайдаллар
   Иккис бөлөххө уларыйа сылдьар температуралаах кыыллар, холобур, дьабарааскы, таарбаҕан, моҕотой эҥин киирэллэр. Г. Угаров
   Брикети күөх кырпатыттан эрэ уонна сүөһү араас бөлөҕөр …… араас аһылыгы, концентраты холбоон толору састааптаах аһылык оҥороллор. ПАЕ ОС
   Суруллубут чыыһыланы ааҕарга кинини үстүү сыыппаралаах бөлөхтөргө араараллар. ВНЯ М-4
6. даҕ. суолт. Бөлөхтөһөн турар, бөлөҕүнэн сылдьар. ☉ Составляющий группу, являющийся группой чего-л. или представляющий собой островок деревьев, кустарника. Бөлөх хатыҥ. Бөлөх ыал. Бөлөх сулус
   □ Биһиги тааҥкаларбыт, механизированнай чаастарбыт инники эҥээргэ кэлэн бөлөх талахтарга саһан тураллар. Т. Сметанин
   Ити бириэмэҕэ тыа саҕатыгар бөлөх аттаах дьон көстө түспүттэрэ. Н. Заболоцкай
   Бөлөх улахан дьиэлэргэ дьулурутан кэллилэр. Амма Аччыгыйа
   ср. др.-тюрк. бөлүк ‘часть, доля; отдел’