Якутские буквы:

Якутский → Русский

аҕыстыы

по восьми, по восемь; аҕыстыы солкуобай тигистэ (каждому) досталось по восемь рублей.

Якутский → Якутский

аҕыстыы

  1. аҕыс диэнтэн үлл. ахс. аат.
    □ Аҕыстыы солкуобайы ааҕыстыбыт
    [Дьаакып:] Буут арыыга аҕыстыы сүүһү биэрэн баран, эһиилгитигэр уон алталыы сүүһүнэн ыларгар санааҥ туолумуна, ити мин «дьоллоох» иитимньибин туттаран ылан эбин, бай, тот! А. Софронов
    Айгыраабатын диэн эркинин аайы аҕыстыы баараҕай балтархай баҕаналардаах [Оруос баай дьиэтэ]. П. Ойуунускай
    Иван Баянов механизированнай звенота гектартан аҕыстыы кэриҥэ тоннаны үүннэрбитэ. П. Егоров
  2. 8 төһө ахсаан аат суолт. (үксүгэр нор. поэз. тут-лар). ☉ В значении количественного числительного 8 (обычно употр. в нар
    поэз.). Тоҕустуу түптүрдээх түүнүктээх түрмэни Төлүтэ көппүтү, Аҕыстыы хаппахтаах хараҥа хаайыыны Хайыта тэппити, Манчаары туйгуну билэҕиэт, доҕоттоор? Амма Аччыгыйа

Еще переводы:

тоҕустуу

тоҕустуу (Якутский → Якутский)

тоҕус II диэнтэн үлл
ахс. аат. Манна Настя аҕыстыы, тоҕустуу хоно-хоно сохсолорун көрө киирэр. Н. Якутскай
«Тоҕустуунан быраҕыстахпыт дии», — кулуба үөрэ түһэр. Б. Лунин (тылб.)

быыбакка

быыбакка (Якутский → Якутский)

  1. көр быыбарка. «Чэй, чэй», — диэхтиигин да чэйбит эһиннэ, ити быыбакканы илдьириппитим. А. Софронов
    Оҕонньор чэйин быыбаккатын кэннин диэки ыста, ытыһын көхсүнэн уоһун аа-дьуо туора сотунна. Софр. Данилов
  2. Үүнүүтэ суох, бытархай буордаах сир. ☉ Неурожайная, мелкоструктурная почва
    Сорох быыбакка сирдэр бурдуктара хатан хаалан, мэктиэтигэр хараара өлөн эрэллэр. М. Доҕордуурап
    Сир үөрэҕин албаһынан Быыбакка буору уоҕурдан, Аҕыстыы мэҥэһик ыһыынан Быйаҥ үүнэ турда. И. Чаҕылҕан
сүүстүү

сүүстүү (Якутский → Якутский)

сүүс II диэнтэн үлл
ахс. аат. Иккилии килэмиэтир сиргэ сүүстүү хаамыыны туора халыйан истэххэ, букатын да табыллыбат быһыы буолууһу дии! Амма Аччыгыйа
Барыллаан көрүүнэн сүүстүү күҥҥэ ыллахха аҕыстыы киилэ арыы, түөрт уоннуу киилэ эт, иккилии сэнтиниэр бурдук дохуотун ылыаххыт. М. Доҕордуурап

аҕыстыыта

аҕыстыыта (Якутский → Русский)

нареч. по восемь (раз); по восемь (штук); аҕыстыыта биэр = раздать по восемь (штук).

эркиннээ

эркиннээ (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Туох эмэ эркинин оҥор, истиэнэлээ. ☉ Делать, ставить стену
Мин балаҕаммын түөрт эркиннээбитим. И. Гоголев
Көҥүһү аҕыстыы хос эркиннээн, ампаардыы охсон акылааты түһэрбиттэрэ. С. Васильев
2. көсп., поэт. Олоххо тугу эмэ түстээ, кэскиллээ. ☉ Определять что-л., закладывать основы (жизни)
Сүбэнэн сүрүннэнэн Сүҥкэн олоҕу сүрүннээ, Эйэнэн эҥэрдэһэн Эгэлгэ олоҕу эркиннээ. А. Софронов
Эдьэн Иэйэхсит илэ чахчы Эҕэрдэнэн эркиннээбитэ. Өксөкүлээх Өлөксөй
Элбэх ыччат дьонун Эйэлээх тыыҥҥынан эркиннээбит …… Эҕэрдэлээх эбэбит эмээхсин! Р. Баҕатаайыскай

адьырый

адьырый (Якутский → Якутский)

дьүһ. туохт. Өрө адаарыйан арбайан таҕыс, өрө тур (хол., кыыһырбыт кыыл арҕаһын түүтүн этэргэ). ☉ Взъерошиваться, топорщиться
Арҕаһын түүтэ адьырыйбытынан, Дьэллик аннынааҕы тиит төрдүгэр холоруктаан кэлээт, сытыы тыҥырах тыаһа хатырык устун өрө хачыгыраабытынан, барчалаабытынан барда. Н. Заболоцкай
Иккиһэ хара адьырыйбыт түүлээх бууркаҕа сууламмыт, уһун тугу эрэ санныгар сүкпүт этэ. М. Шолохов (тылб.)
△ Олус хойуу, дэлэгэй буолан көһүн. ☉ Показаться очень густым, быть изобильным
Сарсыарда тураннар сирдэрин кэрийэн көрдүлэр. Адьырыйан от да от. Болот Боотур
Аҕыстыы уонна алталыы туостаах араҕас сандалыларга ас-үөл адьырыйара, чороон айах чуоҕуһара. БИГ ӨҮөС

акылаат

акылаат (Якутский → Якутский)

I
аат.
1. тут. Тутуу (хол., дьиэ) турар олоҕо. ☉ Фундамент, основание сооружений, конструкций (напр., зданий)
[Кирилл:] Өйдөөтүм: акылаат түһэрэн эрэр эбиккит дии. Таайабын: улахан механизированнай хотоҥҥут акылаата дии. Л. Попов
Биригээдэ атын чилиэннэрэ барабыык акылаатын охсон, суон бэрэбинэлэри үрүт-үрдүгэр хатайдаан таһаараллар. Д. Таас
Көҥүс түгэҕиттэн биэс-алта миэтэрэ дириҥник аллара хаһан ыпсаран аҕыстыы хос эркиннээн, ампаардыы охсон акылааты түһэрбиттэрэ. С. Васильев
2. көсп. Туохха эмэ төрүт, тирэх буолар көстүү. ☉ Фундамент (база, основа чего-л.)
Оҕолорбут, чэйиҥ, кытаатыҥ, Ууруҥ олохпут акылаатын. С. Васильев
Тыылга ордук күүркэйэн үлэлээн, кыайыы бөҕө акылаатын түһэрсэргэ күүс-көмө буолуу соруга турар. Г. Колесов
Билсии бөҕө акылаата ууруллубутун кэннэ, кэлбит хоноһо кус оҕолоох уулары, куруппааскылаах сирдэри аргыый, «олоруохтааҕар» сураспыта буолла. Н. Заболоцкай
II
аат. Дуоһунаһынан, идэнэн, категориянан о. д. а. көрөн быһыллыбыт ыйдааҕы харчынан төлөбүр кээмэйэ, хамнас. ☉ Оклад (зарплата)
Норуот хаһаайыстыбатын производственнай салааларыгар орто хамнастаах үлэһиттэр акылааттара улааттылар. И. Аргунов
Уоппуска төлөбүрүн кээмэйэ үөрэҕи бүтэрээччигэ иҥэриллибит идэтин таһынан эрэсэрээтигэр, эбэтэр дуоһунастаах акылаатыгар олоҕуран быһаарыллар. «Кыым»

сандалы

сандалы (Якутский → Якутский)

I
аат., эргэр. Былыргы сахалар аҕыс муннуктаах, тутум курдук атахтардаах эбэтэр эмиэ оннук намыһах түөрт муннуктуу судургу оҥоһуулаах туос эбэтэр мас остуоллара. ☉ В старину у якутов: восьмиугольный низкий стол из бересты или деревянных досок на коротких ножках, такой же низкий стол из бересты и досок четырёхугольной формы
[Ыһыахха] Көйөргө кымыһы …… Таала күөх хонуу Таһаатын тохору Тардылла сытар Таҥалай ойуулаах Талыы сандалыларга Тарҕаччы таттылар. Өксөкүлээх Өлөксөй
[Былыргы ыһыахтарга] тыа саҕатынааҕы күөх хонууга тэлгэтиллибит аҕыстыы уонна уон алталыы туостаах араҕас сандалыларга асүөл адьырыйара, чороон айах чуоҕуһара. БИГ ӨҮөС
ср. монг. сандал, бур. һандалы ‘скамейка, стул’
II
сандал 1 диэн курдук
[Элиҥкэй Тэбэнэт] этиһии, охсуһуу диэни билбэтэх ыраас сандалы куйаарга хара баланаҕы түһэрэн, табатын сүнньүн анньан кэбистэ. Д. Апросимов
Үрүҥ түүн сандалы киэһэтэ Балааккам эҥээрин дьэ сапта. Балык миинин хана истэ Ленам омуннаах балыксыта. Н. Калитин (тылб.)
◊ Сандалы ох эргэр. — таҥалай куйаҕы хотор ох. ☉ Стрела для пробивания брони из железных пластинок.

үгэстэн

үгэстэн (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Туох эмэ буоларын үгэскэ кубулут, куруук буоларын, оҥоһулларын курдук гын. ☉ Превращать какое-л. действие или событие в традицию, сделать что-л. традиционным, обычным. Сүөсүһүт күнүн ыытар үгэстэннибит
□ Тойон Киһи, кулуба буолан баран, дьоҥҥо-сэргэҕэ ытыктатаары, ытык эбэни тардар күнүгэр нэһилиэк киһитин барытын ыҥырар үгэстэннэ. И. Гоголев
Миэхэ кэлэн сайыны быһа мунньахтыыр үгэстэммиттэрэ. Күндэ
Оннооҕор улахан тэрилтэлэр үлэһиттэрэ аҕыстыы ый устата хамнастарын ылбакка кыыһыран-абаран, миитиннээн бырачыастарын биллэрэ сатыыр үгэстэннилэр. У. Ойуур
2. Тугу эмэ, туох эмэ дьайыыны, хайааһыны мэлдьи гынар идэлэн, үөрүйэх оҥоһун. ☉ Делать что-л. привычкой, совершать что-л. привычно
Онтон таһырдьа тахсан, босхо сылдьар үгэстэммит. Күннүк Уурастыырап
Олохтоохтор саҥа остолобуойу биһирээн, үгүс ыаллар мантан бэлэм аһы ылар үгэстэнэн эрэллэр эбит. П. Егоров
Кини онон [үчүгэйдик харбыырынан] улаханнык киһиргиир үгэстэммит. Суорун Омоллоон
Күнүс оҕолор бэйэлэрэ хаалан, астаан хаалларбыт астарын сылыттан аһыыр үгэстэннилэр. И. Попова

тэҥнэбил

тэҥнэбил (Якутский → Якутский)

аат.
1. Ким, туох эмэ майгыннаһар, уратылаһар өрүттэрин булаары тэҥнээн көрүү. ☉ Сравнение, сопоставление кого-чего-л. для установления сходства и различия
Тэҥнэбил хайа баҕарар киһи мэйиитигэр аан маҥнай күлүм гынар рефлективнай быһаарыы. Эрчимэн
Тэҥнэбилгэ эмиэ аҕыстыы сүһүөхтээх гынан баран, этиилэрэ атыннык наарданар хоһоону ааҕан көрүөҕүҥ. Н. Тобуруокап
Сперанскай тэҥнэбилтэн атын, өй араас ньымаларын барытын туттар уонна …… биир суолтан атыҥҥа олус дохсуннук уларыйталаан иһэр. Л. Толстой (тылб.)
2. литер. Айымньыга маарыннаһар өрүттээхтэри тэҥнээн көрүүгэ олоҕурбут уобарастаан этии. ☉ Сравнение как троп, основанный на уподоблении одного предмета или явления другому по какому-л. общему для них признаку
Поэт …… киллэрэр саҥа уобарастара, сонун метафоралара, эпиитэттэрэ, тэҥнэбиллэрэ ааҕааччы уйулҕатын хамсатар алыптаахтар. КНЗ КАӨ
Бэйэ тылынан кэпсииргэ суруйааччы туттубут уусуран хоһуйууларын, быһаарыыларын, бары тэҥнэбиллэрин тылыттан тылыгар тутта сатыыр табыллыбат. ФНИ ТСАаКМ
3. матем. Биир эбэтэр хас да биллибэттээх кэриҥнэр тэҥнэһиилэрэ. ☉ Математическое равенство с одной или несколькими неизвестными величинами, уравнение
Алгебра түгэҕэ суох тэҥнэбилэ буоллун, …… кини [Ваня] тугу да тулуппат. С. Федотов
Тэҥнэбиллэр көмөлөрүнэн суоттанар садаачалар бэрт былыргыттан бааллара. БАН А
Тэҥнэбиллэри суоттааһын туһунан науканы алгебра диэн ааттыыр буолбуттара. АТП ОАаММӨС