1) телёнок || телячий; 2) младенец; дитя; ньирэй оҕо младенец, новорождённый # ньирэй от молоденькая травка.

аат.
1. кэпс. Кыра оҕо, кыһыл оҕо. ☉ Младенец
Бу кыыс кырдьык даҕаны хайдах түөһэкэтийэн барда, бэҕэһээ Саабаны саҥардыах быһыы суоҕа дии. — Хара Ыстапаан хабыгыратан кэбистэ. — Ээ, ол быладьыанас оҕону кытта аахсаҕыт дуо? Айталын
2. харыс т. Өлбүт оҕо. ☉ Мертвый ребенок.

несов. 1. что эм, обор; младенец сосёт грудь матери кыһыл оҕо ийэтин эмиийин эмэр; сосать палец тарбаххын эм; 2. безл. нүөлүйэн ыарый, нүөлүй; сосёт под ложечкой түөһүм иһинэн нүөлүйэн ыалдьар; 3. что, перен. эм; тоска сосёт сердце санаарҕааһын сүрэхпин эмэр; # сосать соки из кого-л. сүмэтин супту обор, көлөһүннээ; червь сосёт кого-л. санаа-оноо быһа эмэр.

красный, алый || краснота; кыһыл былаах красный флаг; уот кыһыл огненно-красный; хаан кыһыл алый # Кыһыл Армия Красная Армия; кыһыл көмүс золото; кыһыл оҕо младенец, новорождённый; кыһыл отон брусника; кыһыл саһыл лиса-огнёвка; кыһыл талах краснотал; кыһыл тыл пустословие; кыһыл хаптаҕас красная смородина; кыһыл харах см. кыһыытай .

I) ребёнок, младенец, дитя; кыыс оҕо а) девочка; девушка; б) дочь; уол оҕо мальчик; юноша; ньирэй оҕо младенец; кыһыл оҕо новорождённый; балчыр оҕо бутуз; оскуола оҕото школьник; оҕолор молодёжь, ребята; оҕото бэрт (он) слишком молод, юн; он ещё дитя; оҕо эрдэххэ в детстве; оҕо саас молодость; 2) детёныш; бөрө оҕото волчонок; куоска оҕото котёнок; кус оҕото утёнок; саһыл оҕото лисёнок; суор оҕото воронёнок; ыт оҕото щенок; оҕо —киһи дьоло, эрэлэ погов. ребёнок — счастье и надежда человека; 3) образует уменьш. и ласк. ф. сущ.: үрүйэ оҕото ручеёк; күөрэгэйим оҕото жавороночек мой; чыычааҕым оҕото пташечка моя (обращение к любимой женщине или ребёнку) # оҕо-оонньуута пустяковое дело, занятие; пустяки; бу оҕо оонньуута буолбатах это не пустяк, это не шутка; оҕотугар түспүт он впал в детство.

I
ньаах буолбут — ириҥэрбит, дэлби ууламмыт, ыарыыламмыт (харах туһунан). ☉ Загноившийся, увлажнившийся, болезненного вида (о глазах)
Дьэгин [киһи аата] ньаах буолбут хараҕын сотунна. И. Никифоров; ньаах диэ — эмискэ быһа баттаан, синньигэстик «ньаах» диэ (хол., соһуйан). ☉ Внезапно пискнуть, вскрикнуть (напр., от испуга)
Хотун ол сылдьан сүр хатаннык «ньаах» диэн часкыйа түһэр. Амма Аччыгыйа
Оҕо «ньаах» диэн ытыахча буолан иһэн ах барда. Н. Габышев
Агааса күлбүт дуу, куттаммыт дуу саҥата «ньаах» диэн хаалла. «ХС»; ньаах оҕо кэпс. — саҥа төрөөбүт оҕо. ☉ Младенец, новорождённый. Ньаах оҕо биһигэр сытара ; <атаҕын> ньаах сиэбит түөлбэ. — ыырааҕын быыһа бааһырбыт (сүөһүнү этэргэ). ☉ Заболеть копытной болезнью, копытницей (о рогатом скоте). Ынахтарын кэлин атаҕын ньаах сиэбит. Сайын сүөһүнү ньаах сиэн эрэйдээччи
ср. монг. нялх ‘ребёнок, дитя, младенец, новорождённый’
II
аат., түөлбэ. Хараҥаҕа сырдаан көстөр түүлээх үөн. ☉ Светящийся в темноте волосатый червяк
Былыр ньааҕы үктэппэттэр эбит — киһи атаҕа кыһыйан, тириитэ сулбуруйуон сөп диэн. СТТТ

аат. Итэҕэс, эрдэ төрөөбүт ньирэй, кулун, тугут. ☉ Родившийся раньше срока телёнок, жеребёнок, оленёнок; недоносок, выкидыш
Тар тобоҕо баранна, толооҥҥо өлбүт ньылба кулун бүттэ, …… ньаҕара балык сытыйбыта эһиннэ. Амма Аччыгыйа
Лөгөнтөй уонна Испирдиэн түөртээх байтаһын биэни саҥа төрөөбүт ньылба курдук чырбаччы тардан тутан биэрбиттэрин урууга мустубут дьон бары көрбүттэр. Далан
Биһиги саһылларбытыгар саас өлбүт ньылбалары сиэтэр этибит, аны онтукабыт даҕаны мэлийдэ. «ХС»
ср. эвенк. дюлбу ‘выкидыш’, бур. нялха ‘малютка, младенец’, калм. нилх, нилхе ‘новорождённый’

I
(БИҺИ+ИККИ) хомуур солб. аат. Саҥарааччы кими эмэ кытта бииргэ, холбоһон тугу эмэ оҥорорун көрдөрөр. ☉ Служит для выражения совместности говорящего с кем-л. (с сущ. и личными мест.; при этом слова, выражающие родственные отношения, принимают аффиксы принадлежности 1-го л.). Ийэм биһикки. Убайым биһикки
□ «Эн биһикки уруккуттан доҕордуу этибит, билигин да онтубутун ууратымыах»,— диир Сиидэрэп. Күндэ
Кини биһикки кэпсэтиибит бүппүтэ ыраатта. Амма Аччыгыйа
Михайлов биһикки ити курдук сүбэлэспиппит. Н. Якутскай
II
(БИҺИ+ИККИ) БИҺИКТЭЭХ даҕ. Биһиккэ сытар, кыһыл оҕо. ☉ Младенец, ребенок, который еще лежит в колыбели
Ити биһиги биһиктээх ыраахтааҕыбыт — Лэкиэс. Н. Габышев
Түүн аайы көрөҕүн, сэрэнэн, Биһиктээх оҕону ийэтэ Бигиирин соҕотох илиитэ. С. Васильев
Мин көрдөхпүнэ, эн букатын биһиктээх кыһыл оҕо буолан эрэҕин. Н. Заболоцкай
◊ Биһиктээх эрдэҕиттэн — адьас кыратыттан, кыһыл оҕо эрдэҕиттэн. ☉ С младенчества, с самого раннего детства
[Охоноон] оронугар тиийэн, эмиэ тиэрэ түһэн кэбистэ, биһиктээх эрдэҕиттэн көрө үөрэммит өһүөтүн хатан тыыра барбыт хайаҕаһыгар өлбөөркөй хараҕын хатаабытынан барда. Л. Попов

1. аат.
2. Ийэ иһигэр сылдьан сатаан үөскээбэккэ, киһилии көрүҥнэммэтэх оҕо, оннук улааппыт киһи. ☉ Младенец, родившийся с физическим уродством, урод
   Дьэ, көр бу, адьарай аҕыс ыйдаах архаҕа, илиэһэй сэттэ ыйдаах чиччигэ! ПЭК ОНЛЯ II
   Арыгыһыттартан (хас сүүс киһи баһыттан) уон чиччик, аҕыс далай акаары, уон биэс уҥан ыалдьааччы, биэс алкоголик төрүүр. УФТ ӨТАҮТ. [Сыырка үлэһиттэрэ] карликка, бөкчөгөргө эбэтэр ханнык эмэ чиччиккэ …… наадыйаллар эбит. Э. Войнич (тылб.)
3. үөхс. Сидьиҥ, дьиккэр, абааһы. ☉ Урод, тварь, выродок
   «Кинээс кэнниттэн иккис чааскыны миэхэ кутар буол диэбитим эбээт! Туох акаары чиччигэй, доҕор!» — диэн эмээхсин чоргуйа түстэ, чэй кутааччы кыыһы кырыктаахтык кынчарыйан кэбистэ. Амма Аччыгыйа
   Чиччик, саҥардыы утуйан истэхпинэ сарылаатаҕа үһү. Болот Боотур
   Чиччик, саатар сирэйэ да суох буолбуккун. У. Ойуур
4. даҕ. суолт.
5. Искэ сылдьан, сөпкө үөскээбэккэ тас көрүҥэр улахан бодоҥноох төрөөбүт (ким, туох эмэ төрүөҕэ). ☉ Родившийся с физическим уродством, уродливый (чей-л. детёныш)
   Ардыгар манна араас бодоҥноох, чиччик оҕолор төрүүллэр. В. Титов
   [Япония Кюсю арыытыгар] төбөлөрүн мэйиитэ букатын сайдыбатах, лабаалара куҥ буолбут чиччик оҕолор төрөөбүттэр. ППА ТЭД
   Ардыгар өлбүт эбэтэр чиччик тугут төрүүр. ПСБ ТИиПҮ
   Уруулуу куруолуктары саптардахха, мөлтөх, чиччик төрүөхтэри ылыллар. ДьСИи
6. көсп. Дьиикэй, ньүдьү-балай, сидьиҥ. ☉ Отвратительный, скверный, гадкий
   Ийэни хоргутуннарар диэн чиччик быһыы. П. Аввакумов
   Миитэрэй, эн бачча сааскар диэри итинник чиччик идэҕин тутуһа сылдьаргыттан сирэйиҥ саатыа да эбит. С. Ефремов
   Биир чиччик киһиттэн куттаныаҥ — Үрдүгэр үөр тураах сатыылыа. Айталын
   ср. п.-монг. чирчиг ‘маленький, бесполезный, ненужный, незначительный, ничтожный’

аат. Ынах оҕото (үксүгэр төрөөбүтүнэн эбэтэр маҥнайгы ыйдарыгар). ☉ Телёнок
Дьахталлар ынахтарын ыан бүтэрэн, ньирэйдэрин холкуос бүтэйигэр ыыталлар. Амма Аччыгыйа
Сүүһүгэр туоһахталаах кугас ньирэйдэрин олбу-солбу көтөҕөн …… биэрэк диэки дьүккүһэн истилэр. Н. Заболоцкай
Күөл кытыытыгар өрүөлээх ньирэйдэр мэччийэн сырсан бытарыһаллар. М. Доҕордуурап
♦ Ньирэйгэр түс — кыра оҕо курдук буол. ☉ Вести себя как ребёнок (букв. впадать в телячье состояние)
Дархан, олох аһыытын-ньулуунун билбит кырдьаҕас киһи, бэйэтэ оҕотун уоскутуон оннугар, дьэ, ньирэйигэр түһэн, ытаан бопторон, бүгүллэҥнии олордо. Софр. Данилов
◊ Ньирэй көрөөччү — ньирэй кыра эрдэҕинэ көрөр-харайар киһи. ☉ Телятник, телятница, работник по уходу за телятами
Эгэ, үрдүк үөрэхтэнэн баран, биһиэхэ холкуоска ынах ыаччынан, ньирэй көрөөччүнэн …… кэлиэхтэрэ баара дуо? В. Гаврильева
«Үөһээ Бүлүү» сопхуос ньирэй көрөөччүлэрэ сайыҥҥы түөрт ыйга …… үрдэтиллибит эбэһээтэлистибэ ылыннылар. «Кыым». Ньирэй оҕо — олоро илик, икки-түөрт ыйдаах кыра оҕо. ☉ Грудной младенец двух-четырёх месяцев от роду
[Айыыһыты атаара] Ньиччир бараан дьиэбин Ньирэй оҕонон ньиккирэтээр, Байдам уорук балаҕаммын Баччыр оҕонон баккыратаар. П. Ойуунускай
Сиһи таҥнары түһэн, үрүйэ сыбарыгар тиийэн эрдэхпинэ, эмискэ ньирэй оҕо маккыраата. Н. Заболоцкай
Ньирэй оҕо саҥата ньиккирэччи ытаата. И. Чаҕылҕан. Ньирэй от — саҥа тахсан эрэр намчы от. ☉ Ростки травы. Саҥа төрөөбүт ынаҕы ньирэй отунан аһатыллар. Ньирэй саас — кыра оҕо эрдэҕинээҕи кэм. ☉ Младенческий возраст
Кыракыйтан, ньирэй саастан Сылааһы эрэ биллэргит, Аан маҥнайгы буурҕаҕа Хайдах ордуох этигит. П. Тулааһынап. Ньирэй тиис — саҥа тахсан эрэр, тииһиир тиис. ☉ Молочные зубы. Оҕо ньирэй тииһэ ыарыылаахтык тахсааччы
□ Ыт оҕотугар ньирэй тиистэр тахсаллар, олор олох тиистэри солбуйаллар. ББЕ З
Уу ньирэй көр уу. [Биһиги] бүгүн, бэҕэһээ төрөөбүт, уоһахтаах уу ньирэй оҕолор буолбатахпыт. Эрилик Эристиин
Ол Харачаас баҕайыны харыстыам дуо?! Бу үлүгэр булкууру кинилэр оҥорон, соҕотох уолум, ити уу ньирэй оҕолорун быраҕан, хара тыаны сирэйдэннэ. Пьесалар-1954.
ср. монг. нярай ‘родившийся недавно’