көскөй диэнтэн субул
көстүү. Моойторуктаах хара ыт көскөрүйэн кэлэн тула сытырҕалыыр уонна …… кыҥнаҥныы-кыҥнаҥныы, Микиитэни одууласпахтаан баран, төннө турда. Амма Аччыгыйа
Үһүс тааҥка куотан төттөрү көскөрүйбүтэ. И. Федосеев

сыһ. Дьик тиргээбиттии, дьиибэргээбиттии (көр-иһит). ☉ Удивлённо, недоуменно (смотреть)
Түөрт харахтаах чылбыйбыт ыт оҕото [моойторуктаах кырдьаҕас ыт үрэн эрэр курдук «мук, мук» диэбитин] муодарҕаабыттыы одуу лаһан кыҥнаҥнаата. Болот Боотур

сүүр I диэнтэн төхт
көрүҥ. Оҕо ыксаан, ханна да куотуон булбакка, туора-маары сүүрэкэлээбитэ. Суорун Омоллоон
Моойторуктаах эриэн ыта, тугу эрэ сытырҕалыысытырҕалыы, тэлгэһэ устун сүүрэкэлээтэ, онтон дьиэни эргийэ көттө. С. Никифоров

туохт., сөбүлээб. Кыһалын-мүһэлин, сүүр-көт (үксүгэр быстах, туһата суох дьыалаҕа). ☉ Проявлять старание, проворство (обычно по пустяковому делу)
Түүн бултаан адьынан баран утуйан хаалбыппын. Суорун Омоллоон
Кустаан адьынаары бүгүнү быһа чэҥкээйи оҥостубут, санныбын ыга баттаппыт саабын устан тииккэ өйөннөрдүм. «Кыым»
Били харабыл гынан адьынаары аҕалбыт моойторуктаах кырдьаҕас ыттара туохха да кыһаммакка, сыалаах эти кирэ сытара. И. Федосеев

даҕ., кэпс. Көрөн, чаҕыйан турбат, дьорҕоот; иирсэргэ, охсуһарга да бэлэм. ☉ Храбрый, удалой; всегда готовый затеять ссору, драку, задиристый
Моойторуктаах, мойбордоох, Үрүҥ уолантай, Хаан дьаралык, Тойон дьохсоот, Силии көмүс сэргэлээх эбит. Күннүк Уурастыырап
Кини охсуһарын олус сөбүлүүрэ, онон Чириикэҕэ бэйэтин дьохсоотун көрдөрөр түбэлтэ көстүбүтүттэн үөрэ санаабыта. В. Бианки (тылб.)

Даҕааһын күүһүрдэр эбиискэтэ, му- диэн саҕаланар олохторго сыстар: муру-мултугур. ☉ Препозитивная усилительная частица прилагательного, присоединяемая к основам, начинающимся на му-: муру-мултугур ‘слишком тупой, тупоконечный’
Кини сыныйан одууласпыта, Килиэккэ дьааһык иһигэр сып-сыгынньах истээх, муру-мултугур, намсыллыбыт кулгаахтаах, моойторуктаах ыт оҕото сытара. И. Федосеев

аат., түөлбэ. Көҕөн арааһа: дьүһүнэ бороҥ, баттаҕа кугастыҥы, чанчыктарынан күөх өҥнөөх, үрүҥ моойторуктаах, кэтэҕэр уһун сиэллээх. ☉ Селезень-кряква
Чааппаралар, моонньоҕоннор Чампаланан сууна-сууна, Күөгэлдьиһэ оонньооннор Көрүлүүллэр миигин күлэ. И. Эртюков
Бултарын улахан аҥаара бөдөҥ кустар: аҕыйах көҕөн, моонньоҕон, чааппара. «Чолбон»
ср. эвенк. чаапэраа ‘селезень’

даҕ. Түүнүн эрэ буолар. ☉ Происходящий ночью, ночной
Түүҥҥү хараҥаны туора тарыйан, өрө күөдьүйбэхтии умайбыт кутаа уот чугаһыы түстэ. Амма Аччыгыйа
Түүҥҥү чаҕылҕан дуу, туох эрэ атын уот дуу күлүм гынан, барытын сырдатан баран, умуллан хаалар. Суорун Омоллоон
Чаһыбын көрбүтүм, хайыы-сахха түүҥҥү нэрээти ыытар кэм чугаһаабыт. Н. Якутскай
◊ Түүҥҥү чыычаах — түүн ойуурга иһиирэр курдук саҥарар үчүгэй ырыалаах, кыһыл моойторуктаах бороҥ чыычаах. ☉ Соловей-красношейка
Чугас тииккэ түүҥҥү чыычаах «Чууп» диэн саҥа аллайбыта. Күннүк Уурастыырап
[Түүҥҥү чыычаах] соловей бииһэ. Чаччыгыныардар аймахтарыгар киирсэр. АНК ТСТЗС

аат.
1. эргэр. Кыһын тымныыга моойго кэтэр түүлээх таҥас. ☉ Меховой ошейник (шарф)
Сыарҕаҕа олорор киһи умса туттан сирэйин саарба моойторугар кистии-кистии, муоһаны былдьаста. Софр. Данилов
Дэһээт и н н ьи к …… т ү үт э дэ л б и э лэ й эн н эк т э л буолан эрэр моойторугун дуомун уһула сатыы турар. Күннүк Уурастыырап
Лө гөнтөй эргэ тииҥ саҕалаах, нэк кылгас сонун синньигэс таҥас курунан түүрэ тардынна, …… элэйэн хаалбыт тииҥ кутуруга моойторугун моонньугар иккитэ эринэ тардынна уонна таһырдьа диэки сыбдыс гынан хаалла. П. Филиппов
2. көсп. Ыт, атын да кыыл моонньун эргийэ үрүҥэ. ☉ Белая полоса вокруг шеи (у собаки или медведя)
Моойторуктаах эһэ.  Моойторуктаах хара ыты …… дьиэлээхтэр бары таптыыллар. Амма Аччыгыйа
Ала-тала хаардаах сыгынахтар, үрүҥ моойторуктаах, үрүҥ түөстээх эһэ курдук, сымарыһа сыталлар. Л. Попов
Кылгас модьу моонньун курдаабыт үрүҥ моойторуга Мохсоҕолу [ыты] …… ордук …… киэркэтэр. Н. Заболоцкай
3. көсп. Ыт моонньугар кэтэрдиллэр тирии быа. ☉ Кожаный ошейник для собаки
Тэппэй тиийэн Бөтөһүн моонньугар моойторугун кэтэттэ. «ХС»
4. көсп. Ампаар дьиэ муннуктарын ыпсарарга анаан моойдуу оҥо хаһан оҥоһуллубут олук. ☉ Специальная выемка для укладки углов рубленых домов
Бу дьиэ анарааҥҥыттан атына — аттыгар эргэ баҕайы моойторук ампаардааҕа. Софр. Данилов
Хайа халдьаайыга суоҕуй Моойторук муннуктаах ампаардаах Былыргы киһи уҥуоҕа. Баал Хабырыыс
Кини кыстыыр сиригэр моойторук уобалаах кыракый дьиэлээх этэ. АаНА СТАТ
ср. уйг. бойунтурук ‘ярмо для животных’, тув. моюндуруй ‘ворот (одежды), воротник’, моюндурук ‘шиворот’, кирг. моюнтурук ‘ярмо, хомут’

туохт.
1. Тугу эмэ тылгынан, уоскунан тут, илит, илдьирит. ☉ Брать, захватывать, слюнить, разминать что-л. языком и губами. Сап уһугун салбаа
□ Дулҕа күһүҥҥү сиэлин салбыы сылдьар сүөһүлэргэ үрүҥ моойторуктаах хагдаҥ эһэ үс атаҕынан дьоруолуу ойуоккалаан эрэр эбит. Л. Попов
[Мөкүөйэ] таҥаһын быыһыттан эмин ылан айаҕар салбыыр. Суорун Омоллоон
Муссерен …… чыычаах кынатын саҕа туора барбыт бытыктарын тылынан салбаан айаҕар киллэрэн быһыта кэрбии турар этэ. Эрилик Эристиин
2. кэпс. Тугу эмэ сэниэтэ, эрчимэ суох оҥор. ☉ Делать что-л. очень вяло, слабо
[Костя] иннин диэки нөрүйүөҕүнэн нөрүйэн, үс бүк түһэн баран эрдэн салбыы олорор этэ. Н. Заболоцкай
ср. др.-тюрк. йалва ‘лизать’, казах. жалма ‘хватать (ртом), жевать (губами)’