аат. Туох эмэ эмискэтэ бэрдиттэн, өйдөммөтүттэн муодарҕааһын, дьиктиргээһин. ☉ Удивление, недоумение (вызванные чем-л. неожиданным, необычным, непонятным)
Киһитэ суох ыҥыырдаах ат тиийэн кэлбитигэр улахан дьиибэргээһин буолла. Кини дьиибэргээһинэ оруннаах этэ.  Ол да буоллар, бэйэтин дьиибэргээһинин уол биллэрбэтэ. Д. Таас

муодарҕаа диэнтэн дьаһ
туһ. Тээллэриис эргэ доруобун сүк пүтэ эмээхсини муодарҕатта. И. Г оголев. Биирдэ эмэ бу дойдуга өссө да дэҥҥэ көстөр тыраахтар кэлэн, ыттары соһутар, муодарҕатар. Н. Габышев
Миигин маҥнай кини [уруһуйун] харандааһынан буолбакка, бөрүөнэн оҥоро олороро муодарҕаппыта. Эрчимэн

сыһ. Дьиктиргээн, соһуйан, муодарҕаан (көр - туох эмэ көһүппэтэххиттэн, өйдөөбөтөххүттэн). ☉ Удивленно, изумленно, недоуменно (смотреть - на что-л. неожиданное, непонятное, странное)
«Эн тоҕо инньэ дии саныыгын?» - Нахов Аласов диэки дьиибэргээбиттии көрөн кэбистэ. Софр. Данилов
«Эн атыҥ ханнаный?» - диэн дьиибэргээбиттии ыйытта. Күннүк Уурастыырап
Ася дьиибэргээбиттии эрин, мин сирэйбин уһун-уһуннук көрүтэлиир. Н. Габышев

сыһ. Сөхпүттүү; муодарҕаабыттыы. ☉ Изумленно, удивленно; восторженно
Ып-ыраас, кип-киэҥ, дьиктиргээбиттии өгүрүктөгүрүк көрбүт хараҕа адьас үүт-үкчү ийэтин гиэнэ. Софр. Данилов
Нина киэһэ үлэттэн кэлэн баран дьэҥкир, муустуҥу хараҕынан ийэбин дьиктиргээбиттии одуулуура, эмээхсин эмискэ туохтан сэргэхсийбитин муодаргыыра уонна тугу да саҥарбата. Далан
Били симиктик, им-дьим турбут Ира хаастара, дьиктиргээбиттии өрө сыҕайсан таҕыстылар. Л. Попов

аат. Туох эмэ дьиктини көрөн, билэн соһуйуу, сөҕүү, муодарҕааһын. ☉ Удивление, интерес, любопытство (по поводу чего-л. необычного)
Бачча ыраах сири аттаах киһитинээҕэр түргэнник кэлбитин истэн дьиктиргээһин буолла.  Немецтэр туталларын саҕана Зоя Космодемьянская эр киһилии таҥастааҕа. Немецтэр ону кэлин билбиттэрэ. Дьиктиргээһин сотору ааһан, сөҕүү-махтайыы буолар. Н. Габышев

көр I диэнтэн төхт
көрүҥ. Ойуунускай киэҥ-киэҥник чөм үктэтэлээн, уулуссанан баран эрэрин эбэтэр мунньахтарга сылдьарын мин да түбэһэн көрүтэлиибин. Амма Аччыгыйа
Оҕонньоттор куттанан илибирэс буолбуттар, оттон уол муодарҕаан, тымтык уматтан тиийэн, оһох кэннин көрүтэлээбит да, туох да суох үһү. Далан
Хатат [киһи аата] ааҕааччылар картотекаларын биир-биир көрүтэлиир. «ХС»

дьүһ. туохт. Уһун ньолоҕор сирэйдээх буолан көһүн. ☉ Выделяться своим удлинённым лицом, выражающим тупое недоумение
Уот Хойостоон муус маҥан бытыктаах, олойбут уһун сирэйдээх, дьалларыттыбыт улахан кулгаахтаах хатыҥыр оҕонньор. Амма Аччыгыйа
Улар массыына ыкса кэлиэҕэр диэри кыһаммат, муодарҕаан олойон олорор буолар. Далан
Сүрэҕэ суохтуҥу да буоллар кыайыылаах үлэһит, көркүлүү курдук саҥалаах, өрө олойон олорон төрүт тыыммакка эрэ чабырҕахтаан ыртаҥныыр. А. Фёдоров
ср. монг. олий ‘становиться косоглазым’

сэргэҥнээ диэнтэн холб. туһ. Алексей Ойуурап киирдэ
Дьон сэргэҥнэһэ түстэ, Кулуутап оннуттан кэлэн дорооболосто, Михаил Семёнович тоҥхоҥноото. Амма Аччыгыйа
«Кини туһунан мин кыратык билэбин», — диэтэ үөһэ сытар киһи. Биһиги бары сэргэҥнэһэ түстүбүт. А. Фёдоров
Таһыттан сирэйэ-хараҕа бэркэ турбут Сөдүөркэ киирдэ, аан аттыгар туран: «Куолаа, таҕыс эрэ таһырдьа, кэпсэтии баар», — диэтэ. Дьон муодарҕаан сэргэҥнэһэ түстүлэр. «ХС»

сыһ. Төбөҕүн хантаччы соҕус быраҕан көбүс-көнөтүк (тутун). ☉ Торчком, прямо (держать длинную тонкую шею, держаться)
Егор Килович аантан табах сытын ылан, хохоччу туттан муодарҕаабыттыы ол-бу диэки көрөн иһэн, хараҕа пепельницаҕа иҥиннэ. Н. Лугинов
Ыга таҥныбыт дьон тыраахтар кэбиинэтигэр симсибиттэр, сыарҕаҕа хохоччу олортообуттар. Далан

сыһ. Сытыытык, сэргэхтик, уоттааҕынан (көр). ☉ Решительно, живо, с огоньком (смотреть)
Остуол нөҥүө өттүгэр чолбоодуччу көрбүт сытыы харахтаах …… киһи олороро. Эрилик Эристиин
Оҕонньор муодарҕаан чолбоодуччу көрдө. Болот Боотур
[Дьэллик ыт] киһини сып-сытыынан чолбоодуччу көрөр. И. Гоголев
Кини сүр сытыы баҕайытык эргиччи, чолбоодуччу көрүтэлээн кэбиһэр. Сэмээр Баһылай