мотив; бэһиэлэй матыып весёлый мотив; ырыа матыыба мотив песни.

прил. салгытыылаах, салгымтыалаах; надоедливый человек салгытыылаах киһи; надоедливый мотив салгымтыалаах матыып.

прил. 1. үҥкүү; плясовой мотив үҥкүү матыыба; 2. в знач. сущ. плясовая ж. үҥкүү музыката; заиграли плясовую үҥкүү музы каты н оонньоотулар.

аат.
1. муус. Ырыа ылланан тахсыыта, мелодията. ☉ Мотив, мелодия (песни)
Чоочоон үөннээхтик имнэнэн кэбиһэр, ханнык эрэ бэһиэлэй ырыа матыыбын киҥинэйэр. И. Гоголев
[Никита] киэһэ аайы муннун анныгар ханнык эрэ ырыа матыыбын киҥинэйэн ыллыы-ыллыы таҥаһын өтүүктэнэрэ, үрүт-үөһэ ыраастанара. Н. Лугинов
Саҥа ылланар сахалыы ырыалар нарынкэрэ матыыптарын Федя умсугуйан үөрэтэр. И. Бочкарёв
2. лит. Литературнай айымньы сүрүн ис хоһоонун быстах элэмиэнэ (быстах ойоҕос тиэмэ). ☉ Мо тив (произведения)
С а х а б ы л ы р г ы м и ф т э р э ү г ү с т э р э у м н у ллубут быһыылаахтар. Арай олоҥхолорго, остуоруйаларга, …… ырыаларга мифтэр тус-туспа матыыптара ордон хаал быттар. Саха фольк. Матыып айымньы сүрүн тиэмэтин кытта дьүөрэлэһэн, кини ис хоһоонун ситэрэр. ВГМ НСПТ
Саха суруйааччыларын оччо тооҕу айымньыларыгар Ийэ дойдуну көмүскүүр матыып эмиэ үгүстүк таарыллыбыта. КНП КУуА
3. көсп. Туох эмэ үөскүүр сылтаҕа, төрүөтэ. ☉ Повод, причина возникновения, зарождения чего-л., мотив. [Сомоҕо домох тылларын үлүбүөй туттуу] биричиинэтэ үксүгэр сомоҕо домохтор үөскээбит матыыптарын билбэт буолууга сытар. С ЛС ПҮО. Биһиги саҥаран санаабытын этэбит, ол гынан баран саҥарар саҥа эмоциональнай матыыптаах буолар. АВМ ҮКТТҮӨ

I 1, 1) перед, передняя сторона || передний; инним үчүгэйдик көстөр впереди мне всё хорошо видно (букв. моя передняя сторона хорошо видна); ат илин туйахтара передние копыта лошади; илин тиистэр передние зубы; илин атах суолун кэлин атах сиппэт посл. следы передних ног не догонят (следов) задних ног; 2) перен. будущее, будущность; иннин тымтыктанан көрбүт суох посл. (ещё) никто не прозревал своего будущего, осветив его лучиной; 2. в косвенных формах выступает в роли послелога (см. иннигэр , иннинэ , иннинэн, инниттэн ) # бэйэ иннэ бэйэҕэ каждый сам за себя; илин былдьаһыы соперничество; стремление опередить, превзойти (вызываемое завистью и др. эгоистическими мотивами); илин кэбиһэр уст. женское нагрудное украшение; иннигин (или иннибин, иннин ) көрүн = заботиться о себе; преследовать свой интересы; иннин хайынар предусмотрительный, дальновидный (о человеке).
II восток || восточный; бүгүн илинтэн тыаллаах сегодня ветер с востока; илинҥи дойдулар восточные страны; илин (диэки ) бар= идти на восток, двигаться к востоку, в восточном направлении.