чачараа диэнтэн дьаһ
туһ. Бааһына тулатынааҕы хойуу мастаах, муохтаах тыаны чачарата кэрдэн, биитэр муоҕун ыраастаан «ититиэххэ» наада. ЗВГ ТХСКТ

даҕ. Үөһэ-аллара күөгэҥниир, кутаҥныыр. ☉ Плавно вздымающийся, вздувающийся; пружинящий
Ууну иҥэриммит таба муоҕа үктээтэххэ дыгдаҥнас этэ. Далан
Кута курдук дыгдаҥнас муохтаах лаҥханы тэһитэ үктээн үрэҕи туораата. «Чолбон»

аат. Тиит, харыйа мастардаах муохтаах сиргэ үүнэр 100-150 см үрдүктээх, сыылар силистэрдээх уонна улахан сарбайбыт төбөлөөх, уһун синньигэс сэбирдэхтэрдээх сүөһү аһылыга буолар от үүнээйи. ☉ Бор (сосновый лес).

даҕ. Элбэх, дэлэй муохтаах. ☉ Обильный мхом, мшистый
Көппөхтөөх көлүйэ кытыытыгар үөскээн олорбут киһибин. ПЭК ОНЛЯ II
Кыракый уол Чуор Моппор чугастааҕы «Көрдүгэн» диэн бадарааннаах, көппөхтөөх, дьуоҕалаах, аҥхайдаах …… сытыган ньамахтаах алыҥах аттыгар, ойуур быыһыгар балаҕан туттубута. «ХС»

1. даҕ. Биир да баттаҕа суох гына кыргыылаах, тараҕай (төбө туһунан). ☉ Подстриженный наголо, лысый (о голове)
   Килчэркэй төбөтүн имэриннэ. — Килчэркэй төбөлөөх Охонооһой оҕонньор бурдукка искэҕи булкуйан алаадьылаабыта. Н. Абыйчанин
2. аат суолт. Туох эмэ ырааһыйата, тараҕайдаммыта (хол., сир хастаммыт ньуура). ☉ Голая поверхность, лысина (напр., о земле)
   Муохтаах сир килчэркэйигэр тэллэй үүммүт. — Былырыыҥҥы хаппыт сэбирдэх анныттан сир килчэркэйэ көстүбүт. М. Горькай (тылб.)

даҕ. Көпсөркөй, сахсархай (буор туһунан). ☉ Рыхлый, мягкий, легкий (о почве)
Боллох [болдох] — хотугу ойуурдаах, муохтаах, көбдүргэннээх дойду айылҕатын уратытын көрдөрөр тиэрмининэн буолар. Багдарыын Сүлбэ
Көмүс маҥан кырынаас Көбдүргэн хаар анныгар Бурхааммыттан кирийбит. М. Тимофеев-Терешкин
Ходуһа кырса тута хорутуллар уонна хотоол сир буолан көбдүргэн буолар. АГГ СТК
◊ Күөл көбдүргэнэ — уолбут күөл түгэҕэр, күөл кытыытыгар сытыйбыт үүнээйилэр тобохторуттан үөскээбит хонуу, чиҥ маасса. ☉ Торф
Хотоннорго күөл көбдүргэнин [торф] тиэйэн кутарбыт. АДГ СКУо

аат. Туундараҕа уонна сииктээх, муохтаах сиргэ үүнэр, сиринэн тэлгэнэр сэбирдэхтээх, намыһах уктаах, ыт тиҥилэҕэр майгынныыр саһархай дьүһүннээх бөдөҥ отон. ☉ Морошка
Бадарааҥҥа моруоска с и р э й э - х а р а ҕ а с у о х ү ү н эрэ. С. Курилов (тылб.)
Туундараҕа моруоска букатын кытара сытар, киһи үктэниэх сирэ суох. А. Алдан-Семёнов (тылб.). [Курупааскылар] саба тибиллэн хаалбыт туундара отонун моруосканы көрдүү көтөн эрдэхтэрэ. Т. О д у л о к (тылб.)

даҕ.
1. Сиибиктэ үүнэр, сиибиктэ боруулаах. ☉ С хвощом пёстрым в травостое (об угодье, местности)
Аттарын сойбуттарын кэннэ сиибиктэлээх сиргэ өртөөтүлэр. В. Миронов
Онно, оттоох хонууларбар, Үрэх баһа толооннорбор, Сиибиктэлээх силээннэрбэр, …… Көҥүл үөрдээн көрүлүүгүт, Сыһыйары билбэтэх Сылгыларым барахсаттар. Л. Попов
2. Муохтаах, муоҕунан саба үүммүт (тиити этиллэр). ☉ Обросший мхом, мшистый (о растущей лиственнице)
Муораттан муҥутаабыт мутукчалаах, Тааттаттан тайаабыт лабыкталаах, Эдьигээнтэн сиппит сиибиктэлээх Тииккэ тиийэн кэлбиттэр. ПЭК ОНЛЯ II

аат. Ойуур иһигэр баар сииктээх, инчэҕэй хотоол сир. ☉ Небольшая влажная ложбина в лесу
Үс баай күөлү тумуннахха, Куобах лааҥкытын аастахха, Сиикээн устун симэн үүнэр Симилэх систэр кэлэллэр. С. Данилов
[Аллан] Муохтаах, талахтаах, болбукта оттоох Сииктээх сиикээн сирдэргэр Аһыыра кыыл таба үөрэ тохтоон. Баал Хабырыыс. Ойуурга сииктээх, хараҥа. Урукку күн-дьыл тыына илгийэр, Силис аннынан сиикээн сүүрдэр. Тува т.
◊ Харыйа сиикээн — харыйа үүммүт сииктээх, хараҥа хотоол сир. ☉ Сырая тёмная ложбина, заросшая ельником
Сүөһү дэлби бадараанныыр бырыы-бадараан суол устун хааман, биир харыйа сиикээни тахсаатын кытта Урууп сайылыга көһүннэ. Күндэ
Лэгиэнтэй аты кэннинэн сулбурус гынан түһээт, хараҥаран көстөр харыйа сиикээн диэки ойон кэбистэ. У. Нуолур
Намыһах отунан саба үүммүт көбүөр курдук күөх суол харыйа сиикээнинэн субуруйара. Г. Николаева (тылб.)

1. даҕ. Өрүс, үрэх түбэлэригэр торолуйан үүнэр бөдөҥ, үрдүк (мас); улахан, үрдүк лиҥкинэс мастаах (тыа). ☉ Крупный, высокий (о прибрежных деревьях); имеющий большие, высокие, стройные деревья (о лесе)
   Тэҥкэ харыйатын курдук көнө киһи (өс ном.). Тэҥкэ тииттэр төбөлөрө элэҥнээн, сөмөлүөт субу кэтиллиэх курдук таҥнары сатыылаабыта. Суорун Омоллоон
   [Дьөгүөркэ] Түбэ тэҥкэ тииттэрин Үрдүгүттэн дьулайда. М. Ефимов
2. аат суолт. Өрүс, үрэх кытыытынааҕы улахан, үрдүк лиҥкинэс мастаах тыа. ☉ Прибрежный лес с крупными стройными деревьями
   Ырыых-ыраах, өрүс тэҥкэтигэр, кэҕэ этэн чоргуйар. Н. Якутскай
   Таастаах, муохтаах тэҥкэлэргэ, үрүйэлэргэ сиибиктэ диэн …… кыһынын хагдарыйбат от үүнэр. Далан
   Тэҥкэ, ойуур иһинээҕи солооһун өтөх сирдэр отторун уонна бурдуктарын үүнүүтэ быйыл мөлтөх. Г. Попов
   ср. эвенк. тэҥгкэ ‘террасовый лес’, тэнкэ ‘обрывистый берег; коренной берег’