II сов. что сөҥүрт; осадить муть буорун сөҥүрт.

муть || мутный; будулҕан тымныы сильный мороз, при котором видимость сильно ухудшается.

1. аат., поэт.
2. Сырдыгы мэһэйдиир туох эмэ хараҥа бутумах, тумарык. ☉ Какая-л. муть (напр., в виде облака, тумана), нависшая на небе, в воздухе
   Оттон сөмөлүөт ааллара Отой өтөр көппөт буолбут: Дохсун буурҕа, туман будул Дьокуускайы тууйа кууспут. Күннүк Уурастыырап
   2
   көр будулҕан. Суостаах охсуһуу будулугар Сураҕа суох кини сүппүтэ. Сүппүтэ байҕал далайыгар Тааһы бырахпыт кэриэтэ. М. Ефимов
3. даҕ. суолт. Хойуу туман курдук бутумах, хараҥа. ☉ Мутный, тусклый, как густой туман
   Мин кынаттаах атым көтөр Будул былыт уҥуоругар, Чуордук кистиэ, баҕар, өтөр Ый туналҕан толоонугар. И. Гоголев
   Хапытаал хаайыытыгар Хараҕа аһыллыбатах Хараҥа дьон хараҕар Туох дуоһунас Туора көстүбэтэй? Хайа комиссар Хараҕы аалбатай? Бу будул туман буруо Бука сотору сүтүө. П. Ойуунускай
   △ Бүдүк-бадык, хараҥа. ☉ Сумрачный, малоосвещенный
   Чуоҕур күннээх, чуоҕур ыйдаах, Чуоҕур-буулуур халлааннаах, Муналы будул дойдуга Муна сылдьар курдуга. Күннүк Уурастыырап
   Мин умнуллуоҕум; эн оччоҕо Кэлиэҥ дуо миэхэ, Кэрэ кыыһыам, Ииним буорун үрдүгэр ытыы: «Кини соҕотох миэхэ аныыра, Буурҕа олоҕун будул сырдыгын, Кини миигин таптыыра», — диэн саныы. А. Пушкин (тылб.)

1. аат.
2. Туох эмэ туманныран, күдэннирэн көстүүтэ (туман, быыл, буруо). ☉ Завеса чего-л. (напр., тумана, пыли, дыма)
   Уу үрдэ көстөркөстүбэт чараас тумарыгынан бүрүллүбүт. Софр. Данилов
   Соня тымныы тумарыгын бүрүнэн, омооно эрэ көстөн, элэҥнээн иһэрэ. М. Доҕордуурап
   Арай бу хара тумарыкка, ыыс-быдааҥҥа …… ый кэлтэкэтэ чомполоно умсаахтыыр. В. Сыромятников
3. Киһи хараҕар бары барыта силбэһэн чуолкайа суох буолан көстүүтэ. ☉ Муть в глазах
   [Томмот] хараҕын саба тууйбут тумарык арыый дьайҕарда. Софр. Данилов
   [Уол] хараҕар уу киирэн, тумарык буолбахтаан ылар. В. Яковлев
   Барыта дьиибэтик, быһаарыыта суохтук, Пьер хараҕар тумарык буолан хаалла. Л. Толстой (тылб.)
4. даҕ. суолт.
5. Хоп-хойуу туманынан, күдэнинэн бүрүллүбүт. ☉ Покрытый густым туманом
   Бу сарсыарда былыттаах, тумарык күн саҕаланан эрэр. Амма Аччыгыйа
   Уҥуоргута биллибэт киэҥ тумарык толооннор бэйэ-бэйэлэрин солбуйсан истилэр. Эрилик Эристиин
   Биирдэ эмэтэ суор обургу, тумарык халлаанынан көтөн күпсүйэн иһэн …… дьөлө кыланан ааһар. «ХС»
6. көсп. Үчүгэйдик өйдөммөт, бутуурдаах. ☉ Неясный, смутный
   Арай биирдэ эрчимнээх баҕайы илии миигин үрдүктүүк-үрдүктүк өрүтэ күөрэҥнэппитин туһунан тумарык өйдөбүл санаабар иҥэн хаалбыт. Софр. Данилов
   ◊ Күөх тумарык — туох эмэ ыраахтан биир кэлим көҕөрөн көстүүтэ (халлаан, от-мас, туман, уу туһунан). ☉ Отливающий голубизной, зеленью, голубая даль, сплошная зелень перед глазами (о небе, растительности, тумане, водоёме)
   Ыраах үөскэ, күөх тумарыкка, үрүҥ борохуот көстөр-сүтэр. М. Тимофеев
   От-мас көҕөрөн сыһыыларга күөх тумарык түспүт. «ББ»
   Хайалары дабайан таҕыста күөх тумарык былыты быыһынан. «ХС»
   др.-тюрк., тюрк. тунарых, тумарык