курдьаҕалаа 2 диэнтэн бэй
туһ. Тутан туран балыырдаахтар, Көрдөрбүтүнэн мэлдьэхтээхтэр, Ол-бу буолан курдьаҕаланымаҥ, Куотуна, ааһа сатаамаҥ! Баал Хабырыыс

прил. !. ылыммат; получить отрицательный ответ ылыммат харданы ыл; 2. мат. отрицательнай, мэлдьэхтээх; отрицательное число мэлдьэхтээх чыыпыла; 3. грам. буолбат; отрицательная форма глагола туохтуур буолбат формата; 4. (плохой) төттөрү, омсолоох, куһаҕан; отрицательный поступок куһаҕан быһыы; отрицательные типы романа роман төттерү типтэрэ, роман омсолоох типтэрэ.

эп I диэнтэн төхт
көрүҥ. Икки чыыһыла сууматын ханнык эмэ чыыһылаҕа төгүллүүргэ, эбиллээччилэри ити чыыһылаҕа тус-туспа төгүллэтэлээн баран, ол түмүктэрин эбитэлиэххэ сөп. БАН А
Ууруктаах чыыһылалары туспа, мэлдьэхтээхтэри туспа наардаан эбитэлииллэр. ВНЯ М-5

даҕ. Онно суоҕунан холуннарыылаах, хоптоох. ☉ Клеветнический
Туттаран туран балыырдаах, Көрдөрөн туран мэлдьэхтээх Көстүбэт көлдьүнэ, Атаҕастаан баран, Уордайбыт кини буолла. П. Ойуунускай
Балыырдаах батталын көрбүтүм, Ыыспалаах, ыар олох ыарыгын Ыксары санныбар сүкпүтүм. Күннүк Уурастыырап
Таһы быһа балыырдаах, Чаачар курдук атахтаах, Чалбах курдук харахтаах, Чалдай Наһаар диэн ааттаах Чарчыына кинээстээхпин. Суорун Омоллоон

аат. Кэтит тумустаах, эриэн өҥнөөх «сох-сох-сох» диэн саҥалаах кураанах кус көрүҥэ. ☉ Широконоска (вид утки)
Халбаҕа дылы суохтан атыны билбэт (өс хоһ.). [Абытай Арамаан] Арҕааҥҥы тураҥнаах атахтан Алталыы халбаны хаптатыа. Күннүк Уурастыырап
Биэстэ субурутан суулларбыт атыыр халбатын диэки кылап гына көрө-көрө Ньукуус ньыкыйан баран олорор да олорор. В. Титов
Халба — киэҥник тарҕаммыт кураанах кус. БББ
♦ Халба курдук мэлдьэхтээх — хаһан да сөп диэбэт, өрүү мэлдьэһэр, суоҕу эрэ билэр (халба кус саҥата «суох» диэн тылга маарынныыр, ол иһин халба мэлдьэһэрин эрэ билэр дииллэр). ☉ Постоянно отпирающийся (человек — букв. как утка-широконоска (отпирающаяся) — кряканье широконоски якуты слышат как «суох», что означает ‘нет’, поэтому утка-широконоска ассоциируется у якутов с человеком, привыкшим отпираться, отказываться)
Халба курдук мэлдьэхтээхтэн Хата бары кэлэйэллэр. Күннүк Уурастыырап
Ыйыттахха, көрдөстөххө «суох» дииртэн атыны билбэт киһини «халба курдук мэлдьэхтээх» диэччилэр. Н. Кондаков
◊ Халба дабыдала көр дабыдал
Кулун кутуруга икки халба дабыдала икки үүммүт аҕай, охсорго кэбирэҕэ сүр. Сэмээр Баһылай
Аны ото түөрэтэ кылыс, дэҥ кулун кутуругун кытары халба дабыдала кыбытыктаах. С. Маисов
Үүнээйитэ араас, үксүн халба дабыдала, алаас ото, кулун кутуруга, ача үүнэр. ПАЕ ОС. Халба оһоҕоһун курдук — наһаа уһун, субуллаҕас, эриллэҕэс. ☉ Очень длинный, вытянутый спиралью, петлями
[Мэник Мэнигийээн] аара от үрэх халба оһоҕоһун курдук сыыйыллан сытарыгар тиийбитэ. Саха ост. Дьиэ бүүс-бүтүннүү халба оһоҕоһун курдук турбаларынан ититиллэр. В. Иванов
Оптуобус халба оһоҕоһун курдук хайа суолунан айаннаан иһэр. Хомус
ср. эвенк. калба ‘утка-широконска’, др.-тюрк. халва ‘стрела без наконечника’

дьуон-дьаҕаан (дьаҥаат) - олус ыарахан, ынырык. ☉ Страшный, чудовищный
Этэн туран балыырдаах, истэн туран мэлдьэхтээх, букур-сидьиҥ нэһилиэктээх Дьуон-дьаҕаан улуустаах буолабын. ПЭК ОНЛЯ I
Онтон Моһоллоох ойуун айгыстан туран кэллэ: «Куһаҕан Ньукулай уола кэллэ-кэлээт, бу туох дьуон-дьаҥаат тойугу туойда, бу туох табык иирээнин тарта?» - дьон сирэйдэрин кэриччи көрдө. М. Доҕордуурап; дьуон дьаҥыдый фольк. - киһи ытырыктатар, ыар-нүһэр тылларынан саҥар. ☉ Произносить слова, вызывающие дрожь, наводящие ужас
Ол, бу эн туох Модун соруктаах буолаҥҥын Дьуон дьаҥыдыйдыҥ? - диир буоллаххына, Икки кэрэ чуор кулгааххынан Истэ-болҕойо олорууй эрэ! С. Васильев
[Сырааннаах - Мэхээччэ оҕонньорго:] Олус даҕаны дьуон дьаҥыдыйдыҥ, өс тамалыйдыҥ. Болот Боотур

I
1.
тут I диэнтэн дьаһ. туһ. Куһа туттарыахча туттарбатаҕа, туой сиирэ-халты харбатан испитэ. Суорун Омоллоон
Практикам бүттэҕинэ, отчуотум оннугар маны туттаран кэбиһиэм. Софр. Данилов
[Ийэм] илиигин тэһэ анньыаҥ диэн иннэни туттарбат этэ. М. Доҕордуурап
Даарыйа саһархай өҥнөөх дьоҕус соҕус чымадааны кыыска илиитигэр туттаран кэбистэ. «ХС»
2. Тугу эмэ хамсаабат гына тугунан эмэ боҕус, иҥиннэр, хам саай. ☉ Укреплять, закреплять что-л. чем-л.. Дьиэ эркинин маһын хамсаабатын диэн сыыбынан туттараллар
□ Аан маҥнай алачуо киниэхэ супту хаамтаран кэлэн, атын көнтөһүн туомтуу тардан, туттаран кэбиһэрэ. Н. Лугинов
3. кэпс. Тугу эмэ биэр (хол., наҕарааданы). ☉ Вручать (напр., награду). Бүгүн киниэхэ кыраамата туттардылар
♦ Көрдөрөн туран мэлдьэхтээх, туттаран туран балыырдаах көр көрдөр
Туттаран туран балыырдаах, Көрдөрөн туран мэлдьэхтээх Билбэт, Мэлдьэх Микиитэ — Биллэр, халлаан киһитэ. С. Данилов. Кутун туттарда — кими, тугу эмэ олус сөбүлээтэ, иһигэр киллэрдэ. ☉ букв. не чаять души в ком-л. [Эһэ оҕотугар] ордук Тыгырыана наһаа кутун туттарар, адьас төрөппүт оҕотун курдук көрөр-харайар. Болот Боотур. Күн быатын туттар көр күн. Былыр сут саҕана балыктаах күөл күн быатын туттарара. Мүччү туттар (ыһыгыннар) көр мүччү. Хотуурун мээнэ киһиэхэ туттарбат, нэһиилэ мүччү туттардаҕым үһү. Били оҕо мүччү туттаран куотан хаалбыт
□ Мунньахтан мүччү туттаран куотан кэллим. «ХС». Сыыһа туттар көр сыыһа. Тылынан сүүйэн элбэх үппүтүн сыыһа туттарда
□ — Ээ, ол дьуһуурустубаттан куотар албаһа, сыыһа туттарар — кини идэтэ. С. Никифоров
◊ Баттах туттарар — баттаҕы хомуйан баран туттаран кэбиһэргэ аналлаах оҥоһук (хол., сокуолка). ☉ Приспособление для зажима чего-л., заколка
Кыпкылбаҕар муос баттах туттарара мапмаҥан кылгас сиэхтээх былааччыйатын кытта олус ханыылаһар. «Кыым». Сыыһа туттар — кимиэхэ, туохха эмэ таба туттарыма, куот. ☉ Вырваться на волю откуда-л., не дав возможности схватить себя. Ааҥҥа турар киһи тохтотоору гыммытын сыыһа туттаран куоттум
□ [Тиэтэйбит] туох да сэбэ-сэбиргэлэ суох, таҥаһа-саба суох сыыһа туттаран таҕыста да, наахаралар диэки сүүрэн тэбэ турда. Эрилик Эристиин. Таҥас туттарар — таҥаһы ыйаан баран, түспэтин диэн быаҕа ыга туттарар кыра оҥоһук. ☉ Прищепка. Таҥас туттарар атыыластым. Эксээмэн (сочуот) туттар — билиигэ-көрүүгэ тургутан көрүүнү аас. ☉ Сдавать экзамен, зачёт. Бүгүн сочуотун туттаран үөрэ сылдьар
II
тут II диэнтэн дьаһ
туһ. Бу Дуугун кырдьаҕас күөгэйэр күнүгэр туттарбыт сайылык ампаара. М. Доҕордуурап
«Түксү, аны кэлэн ампаары көтүрэн туттараары гынаҕын дуо?» — диэн Бөлчүөк кыыһыран күүстээхтик саҥарталаата. КДМ ОККО. Өйдөөх киһи кыаҕырдаҕына дьиэ туттар, акаары киһи байдаҕына дьахтарын уларытар диэн өйдөбүл баар

даҕ.
1. Хара дьураалардаах көҕүстээх, кыһыллыҥы бороҥ өҥнөөх, бороҥ өрөҕөлөөх, хара тыстаах (саһыл түүтүн өҥүн туһунан); оннук саһыл бэйэтэ. ☉ Сиводушчатый (о лисе); лиса-сиводушка
Кэрэмэс саһыл.  Сааба Маҥхааһай хаһааһыттан үс кэрэмэскэ, сүүс тииҥҥэ атыыласпыт бэрдээҥкэтин таҥнары сүгэн кэбиспит. Л. Попов
Чолбон аҕата биирдэ хапкаантан кэрэмэс саһылы ылан кэлбитин өйдүүр. И. Федосеев
2. Кэрэмэс саһыл тириитинэн тигиллибит (хол., бэргэһэ). ☉ Сшитый из шкурки сиводушчатой лисицы
Кэрэмэс бэргэһэ тиктилэр Килбиэн кэрэ кыргыттар. Эллэй
3. Күрэҥсийбит дьүһүннээх (бытык). ☉ Сивый, седеющий (о бороде)
Буулур атыыр сылгы сиэлин тэлгии бырахпыт курдук күрүө кэрэмэс бытыктаах. ПЭК ОНЛЯ I
△ Бороҥсуйан көстөр кэрэтиҥи дьүһүннээх (сылгы дьүһүнэ). ☉ Светло-серый (о масти лошади).
4. көсп. Бары өттүнэн дэгиттэр үтүө, бастыҥтан бастыҥ, чулууттан чулуу. ☉ Отборный, лучший (во всех отношениях)
Барыта кэрэмэс, барыта толуу, Барыта судургу, барыта сонун. С. Данилов
Имигэс иэхсиилээх Кэрэмэс киирсиилээх Чурапчы бөҕөһө. А. Бродников
Үлэҕэ, үөрэххэ дьулуурдаах Үгүс тэгил ыччаттардаах, Аатырыан аатырбыт Алыс кэрэмэс дойду эбит. «ХС»
△ Кэрэттэн кэрэ, бастыҥ кэрэ. ☉ Прекраснейший, красивейший
Эйигин көрөөтүн биллим мин Хаар ыарын, кырдьар саас кырыыһын: Кэрэмэс бэйэлээх кэхтэрин. С. Данилов
Илдьиэҕим мин киһи гиэнин Кэрэмэс биир кэрэтин — кэхтэн бүтэр сэбэрэтин, Уостубат уот мичээрин. С. Тарасов
Араас омук ааттаахтара Ураты дойду урдустара Кэрэмэс бэйэтин көрөөрү Кэлэр идэлэммиттэр. С. Зверев
5. көсп. Кэриэс-хомуруос (тыл). ☉ Заветный, сокровенный, задушевный (о слове, речи)
Этэр кэскиллээх Кэрэмэс тылбын эттээх-хааҥҥытыгар иҥэрэн, Истэн сэҥээриҥ эрэ! П. Ядрихинскай
♦ Кэрэмэс саһыл мэлдьэҕэ — көрдөрөн туран мэлдьэхтээх. ☉ Ничего не признающий, нагло отрицающий все, мошенник (букв. отпирательство лисицысиводушки).
◊ Буурай кэрэмэс — бороҥ толбонноох кэрэмэс саһыл. ☉ Сиводушка с серым отливом. Быалаах кэрэмэс — сиһин ортотунан хараҥа дьураалаах кэрэмэс саһыл. ☉ Сиводушка с темной полосой вдоль спины. Дьиикэй кэрэмэс — буоппал, мөлтөх түүлээх кэрэмэс саһыл. ☉ Лиса-сиводушка с некачественной шерстью. Киргиллээх кэрэмэс — сырдык дьураалардаах, күндү кэрэмэс саһыл. ☉ Лиса-сиводушка со светлыми полосами на спине (ценится дорого). Кириэстээх кэрэмэс — түөһүгэр үрүҥнээх («күннээх»), күндү түүлээх кэрэмэс саһыл. ☉ Лиса-сиводушка с белым пятном на груди (ценится дорого). Кырымахтаах кэрэмэс — түүтүн кылаана сырдык толбонноох күндү түүлээх кэрэмэс. ☉ Лисасиводушка с серебристым отливом на спине (ценится особо).
эвен. кэрэмрии ‘сиводушка’

1. көр диэнтэн дьаһ. туһ. Поликлиникаҕа көрдөрбүтүн, саһарардаабыккын диэн, дьиэтигэр ыыппакка, быһа балыыһаҕа илдьибиттэрэ. Софр. Данилов
   Хаста даҕаны олохтоохторго лиэксийэ аахтыбыт, кэнсиэр көрдөрдүбүт. Н. Лугинов
   Массыыналарга олордон куорат кэрэ-бэлиэ миэстэлэрин көрдөрдүлэр. С. Никифоров
2. Туох буоларын биллэр, көстөр гын. ☉ Обнаруживать, выявлять, показывать, делать явными, видимыми предстоящие события
   Олох бэйэтэ ону көрдөрөн иһиэҕэ. Н. Якутскай
   [Варвара:] Күн-дьыл көрдөрөн иһээ ини. Туох-туох буолар. Бары даҕаны таҥара илиитин иһигэр сырыттахпыт. С. Ефремов
   Чаһы стрелката уон аҥаары көрдөрбүтэ. Н. Заболоцкай
3. Туох буолбутун кэпсээн биэр, туоһулаа, кэрэһэлээ. ☉ Свидетельствовать, утверждать, показывать, излагать факты происшедшего
   Степанов көрдөрөрүнэн, үһүөн аһыы олордохторуна Сидоров кэлэн арыгы көрдөөбүтүн биэрбэтэхтэригэр мастарынан сырайданан саһан кэлэн саба түспүт. Н. Лугинов
   ♦ Атаҕыҥ тумсун да көрдөрүмэ көр атах
   Аны миэхэ кэрэдэктээн абыраама! Аны мин улууспар атаҕыҥ тумсун да көрдөрүмэ! Суорун Омоллоон. Бэйэҕин көрдөр — дьиҥнээх кыаххын (үчүгэйгин эбэтэр куһаҕаҥҥын) биллэр. ☉ Показать себя (свои способности, таланты, возможности)
   Барыта орун оннугар буолуоҕа, наукаҕа да бэйэбин көрдөрүөм, алҕастарбыттан да ыраастаныам диэн ыраланара. Е. Неймохов
   Орджоникидзе гражданскай сэрии бары фроннарыгар баартыйа бэриниилээх уолун, талааннаах политическай салайааччытын быһыытынан бэйэтин көрдөрбүтэ. ОТК. Иһин эриэнин көрдөрдө — куһаҕан кэмэлдьитин, майгытын дьоҥҥо биллэрдэ, таһыгар таһаарда. ☉ Показать свои дурные наклонности, проявить свои наихудшие качества
   Иркутскайга кэлээт иһин эриэнин эрдэ көрдөрбүтүнэн барбыта, солуута суох дьаһалымсык, ымсыы, кэдирги кэмэлдьилээх тойон буолара үгүстүк биллэн испитэ. П. Филиппов. Көрдөрөн (көрдөрбүтүнэн) туран — ким эмэ көрөн турдаҕына, ким эмэ баарыгар. ☉ На глазах у кого-л., в присутствии кого-л.
   Көрдөрөн туран ыстыыгынан кэйэн, саасканан быһыта кырбаан өлөртөөбүттэр. Эрилик Эристиин
   Көр эрэ, бу көрдөрбүтүнэн туран балыйан эрдэҕэ кыһыытын. Суорун Омоллоон. Көрдөрөн туран мэлдьэхтээх, туттаран туран балыырдаах — көстөн турарын үрдүнэн, балыһар, мэлдьэһэр; наһаа балыырдаах. ☉ Нахал, мошенник, отпирающийся от очевидного, будучи уличенным; врет в глаза
   Туттаран туран балыырдаах, Көрдөрөн туран мэлдьэхтээх Көстүбэт көлдьүнэ, Атаҕастаан баран, Уурдарбыт кини буолла... П. Ойуунускай
   Туттаран туран балыырдаах, Көрдөрөн туран мэлдьэхтээх Билбэт, Мэлдьэх Микиитэ — Биллэр, халлаан киһитэ. С. Данилов. Көрдөр хараҕын дьүккэтэ, көтүрдэр тииһин миилэтэ фольк. — саамай харыстыыр, таптыыр оҕото. ☉ Мое сокровище, мой ненаглядный (о детях)
   [Мэхээс оҕонньор:] Бу Баай Байбал баайыгар иирэммин, соҕотох оҕобуттан, көтүрдэр тииһим миилэтиттэн, көрдөр хараҕым дьүккэтиттэн мата сыстым дии. П. Ойуунускай
   Ол тахсан көөртөрө: Көрдөр харахтарын дьүккэтэ, Көтүрдэр тиистэрин миилэтэ, Көмүс чыычаахтара Илэ бэйэтинэн Бу кэлэн турар эбит. С. Васильев
   Күнү көрдөр көр күн. Ийээ, мин кырдьа бардарбын даҕаны, Син биир эйигин ахтабын, Күнү көрдөрбүт ийэм барахсаны Күнтэн күндүтүк саныыбын. Эллэй
   Өйдүүбүн, бааспын нуучча Эмээхсинэ эмтээн, Өлөртөн өрүһүйэн, Күммүн көрдөрбүтэ. Эллэй
   Кырдьаҕаспыт Өксөкүлээх кинигэтин убай омукпут тылыгар дьэ күнү көрдөрбүт. СДТА
   Кэннигин көрдөр — көхсүгүн көрдөр диэн курдук (көр көҕүс II). Ньиэмэстэр тулуйбатахтара, кэннилэрин көрдөрбүттэрэ, сорохторо билиэн бэриммиттэрэ. И. Сосин
   Сөбүн көрдөр көр көр I. [Байбал:] Бэйи, тыыннаах ыт, тыынан эр, сөпкүн көрдөрүөм. А. Софронов
   [Дмитриев:] Бу оҕонньору эмиэ кэлгийиҥ! Бассабыыгы кистээбит оҕонньору сөбүн көрдөрүөхпүт. С. Ефремов. Тииһин-тыҥыраҕын көрдөрдө — куһаҕан майгытын биллэрдэ. ☉ Проявлять свой дурной нрав, показывать свой возмутительный характер
   Кийиит хара маҥнайгы күнүттэн бадьатыгар тииһин-тыҥыраҕын көрдөрбүтүнэн барбатаҕа, уопсайынан ыллахха саҥас сирэйэ-хараҕа ыраас, тыла-өһө минньигэс этэ. Агидель к. Тиҥилэҕин көрдөрдө көр тиҥилэх
   Ньиэмэс сэриитэ, саллааттара Кыһыл Аармыйа кытаанах охсуутун тулуйбакка тиҥилэхтэрин көрдөрүөх-тэрэ. ИИФ УоУоО
   Тос мааһын (мааскатын) биэр (көрдөр) көр тос II. Аттаахтан кымньыытын ылаҥҥыт, Алыс байаҥҥыт, ахчаччы уойбуккутун, Сатыыттан тайаҕын ылаҥҥыт Сараччы үллүбүккүтүн, Тосту топпуккутун Тос мааскытын көрдөрөрүм буолуо. П. Ойуунускай
   Күүһүлээри гыммыты ньачаас тос мааскатын көрдөрүөх этилэр. П. Ойуунускай
   Уот диэки көрдөрдө көр уот. Бэрэбиэркэлиир дьыктааҥҥа Михаил Пантелеймонович чыпчырынан-чыпчырынан баран Сеняҕа ортону туруоран уот диэки көрдөрдө. Н. Босиков. Утары көрдөрбөт — аҥаардастыы күөнтүүр, кими даҕаны утарылаһыннарбат, мөккүһүннэрбэт. ☉ Любящий властвовать единолично, совершенно не терпящий чужого мнения
   Улуус кулубата икки кыһыл көмүс мэтээллээх, сааһыгар кими да утары көрдөрбөтөх, улуу тойон Протодьяконов …… Быакана диэн күөлү баҕадьылаан, сүүрбэ биэс хоппо балыгы таһаарбыт. Эрилик Эристиин. Үрүҥ хараҕын өрө көрдөрүмэ — 1) самнары баттаа, атаҕастаа. ☉ Подавлять, притеснять, безжалостно угнетать кого-л. «Байар имэҥэр кэрээн сүтэр
   Кыра дьону үрүҥ харахтарын өрө көрдөрбөттөр», — диэтэ Александр, Сөдүөччүйэ диэки супту көрөн олорон. М. Доҕордуурап
   Ол аата, мин кинини, үрүҥ хараҕын өрө көрдөрбөккө, наар саба баттыы сылдьыбыт курдукпар тахсабын дии эн быһаарыыгынан. П. Аввакумов; 2) адьас мөккүһүннэримэ, утарылаһыннарыма, саҥардыма. ☉ Не давать даже пикнуть, быть абсолютно нетерпимым, не допускать никаких возражений, пререканий
   Сааспар туруулаһан мөккүспүтү үрүҥ хараҕын өрө көрдөрбөтөх урааҥхайбын. Эрилик Эристиин
   Абааһы, айыы аатын билбэккит, үөрү-сүүрүгү сатаан үөппэккит, тойуккут-силиккит мөкү диэн, Чээбий үрүҥ харахтарын өрө көрдөрбөккө сирэн, сэмэлээн бүтэрбит дьоно ойууттар буолаллара. «ХС»
   ◊ Көрдөрөн аҕытаассыйа — араас ойуулар, табылыыссалар, былакааттар көмөлөрүнэн аҕытаассыйа. ☉ Наглядная агитация
   Физкультураны уонна успуорду киэҥник пропагандалыыр сыалтан, манна көрдөрөн аҕытаассыйа күүскэ тэрилиннэ. «Кыым». Көрдөрөн аҕытаассыйаны тэнитиигэ көмөлөр оҥоһуллубуттара. «Ленин с.»

1. аат.
2. эргэр. Туох да туһата суох кыра үөн. ☉ Бесполезный червяк, козявка
   Күөх далай көлдьүнэ, сытыган ньамах үөнэ мин дуо? П. Ойуунускай
   Ким эйигин баҕа диэбитэй? Дьиҥнээх эн аатыҥ ким эбитэй? Эт, күөх ньамах көлдьүнэ. Таллан Бүрэ
   △ Туох эмэ кырата, туһата суоҕа. ☉ Всякая мелочь; бесполезная часть чего-л.. Балык көлдьүнэ
3. Албын-түөкүн киһи. ☉ Лукавый человек, плут, мошенник
   Бардамы бахтат, Дохсуну тохтот, Көлдьүнү күөй! Өксөкүлээх Өлөксөй
   Туттаран туран балыырдаах, Көрдөрөн туран мэлдьэхтээх Көстүбэт көлдьүнэ, Атаҕастаан баран, Уордарбыт кини буолла. П. Ойуунускай
4. Сүрэҕэ суох киһи. ☉ Лентяй, лодырь
   Көрүҥ, көрүҥ, оҕолоор, Көлдьүн хайдах от охсор, — уонна дайбаат, сынньанар, Онтун-мантын тарбанар. Күннүк Уурастыырап
   Биир салаа оту охсубат, Биир хонук маһы мастаабат, Тугу да гыммат көлдьүн …… байар күнүстүүн. Ф. Софронов
   Бу көлдьүнү! Күөх сүрэҕи! Ынах маната ыыппыт киһим, хата, ырыа ыллыы олорор эбит! Пьесалар-1960.
5. даҕ. суолт.
6. Уопсастыбаҕа туһалааҕы оҥорбот, көрү-нары эрэ батыһар. ☉ Праздно проводящий время, не занимающийся полезным для общества трудом
   Бу мөлүйүөн аҥаара открытканы муспут киһи, онон тугу туһанарый, күн көлдьүн дьарыга буолбатах дуо? С. Тарасов
   Таах олорооччулар уонна букатын да көлдьүн дьон үгүс буолуохтара. С. Ефремов
7. Дьиҥнээх буолбатах, сымыйа. ☉ Не соответствующий истине, ложный
   Көлдьүн тыллаах киһи. Көлдьүн доҕоттор. — Көҥдөй албын киэргэлин, Көлдьүн дуйун килбиэнин Оттон-мастан суйдаан ылан, Ордорбокко хастыы ыһан, Киэмсийбитин кэмсиннэрэ, Кимин-тугун биллэр эрэ! Күннүк Уурастыырап
8. Киһини албынныыр, албын-түөкэй. ☉ Прибегающий к обману, различным уловкам, лживый, каверзный
   Ол атыыһыт бу кэлэн, Көлдьүн өйүнэн эргитэн Күөгү быраҕа олорор. С. Васильев
   Оо, көлдьүн доҕоттор, итини этэр буоллахтара, киһи эриэнэ иһигэр диэн. Н. Габышев
9. Аатыгар, көрүнньүккэ эрэ үлэлиир, үлэлиэн баҕарбат, сүрэҕэ суох. ☉ Не желающий работать, ленивый, работающий для виду
   Сүрэҕэ суох сөллөҥнөөтөҕүнэ, Көлдьүн көлөөх Күҥҥэ көһүннэҕинэ, Күн күлэр, Сиилээн күлэр. С. Данилов
   Кинини көрө-көрө көлдьүн күтүрдэр, үлэҕэ ээл-дээл сыһыаннаһааччылар тардыналлар. А. Сыромятникова
   ♦ Көтөр (көһөр) былыт көлдьүнэ — албын-түөкэй киһи. ☉ Пройдоха, плут, мошенник
   Аан дойду норуоттара сомоҕолонон уокка даҕаны умайбат, ууга даҕаны тимирбэт, аар-саарга ааттаах Айыы бухатыыра буолан, ааһар былыт албына, көтөр былыт көлдьүнэ Гитлер …… үрүҥ сүнньүн олуйуо. Суорун Омоллоон
   ср. эвенк. кулин ‘змея’, куликан ‘червяк’