Якутские буквы:

Якутский → Якутский

мэндэй

I
туохт. Олус үрдээн, улахан буолан көһүн (тутуу туһунан). ☉ Возвышаться над другими, выделяться масштабностью (о строительстве)
Хобороос улахан дьиэтэ субу мэндэйэн турар. А. Сыромятникова
Суол уҥа өттүгэр саҥа кулууп дьиэтэ мэндэйэн к ө с т ө р. Н. Павлов
Тииттээх дэриэбинэтигэр киирэрбитин кытта үрдүк томтор оройугар икки мэндиэмэннээх оскуола дьиэ мэндэйэн көһүннэ. «ХС»
ср. бур. мондойхо ‘выдаваться (выступать)’, монг. мандах ‘всходить, подни маться, возрождаться’, мэндү ‘здоровый’
II
аат., харыс т. Кыыл суола. ☉ След зверя
Саһыл мэндэйэ. ПЭК СЯЯ

Еще переводы:

мэндэлин

мэндэлин (Якутский → Якутский)

мэндэй I диэнтэн атын
туһ. Ураты улахан уҥуохтаах Кэтириин, мэндэллэн туран, эмээхсин үрдүнэн көрө-көрө: «Кини саҕа манна баар ини?» — диэн кэбиспитэ. А. С ыромятникова. Байбал оҕонньор хайыр муус үрдүгэр мэндэллэн туран, балыкка кыырт курдук түспүт дьоннору, хоппо күрдьэҕинэн аргыый аҕай дуксуйан испит. А. Бэрияк

далла

далла (Якутский → Якутский)

  1. аат. Ол-бу көтөрү үргүтэргэ аналлаах киһи даллаҥныы турарын курдук оҥоһук; чуучала. ☉ Чучело для отпугивания птиц, пугало. Оҕуруот таһыгар далла туруорбуттар
  2. даҕ. суолт. Кэтит, улахан. ☉ Широкий, большой
    Сүөһү үүрээччилэр далла отууларыттан таҕыстылар. И. Никифоров
    Далла сыарҕа соһоммун Доруобуйабын сиэппэппин. «Саха с.». [Хотой] далла кынатын салгыныттан куттаммыт чубуку оҕото букатын өлбүтүнэн ааҕынан тураахтыыра. А. Кривошапкин (тылб.)
    ◊ Далла мэндэйии - ох саанан сыал ытарга күрэхтэһии. ☉ Состязание в стрельбе из лука
    Эмээхсин саҥа ситэн эрэр Суор Бугдук диэн уолугар далла мэндэйиигэ Тыгын уолаттара бары кыайтарбыттар. БИГ ӨҮөС
    Биһиги эһигини көрсүспүччэ, күрэхтэһии тэрийэргэ ыҥырабыт: күөн көрсүһүүгэ, далла мэндэйиигэ. И. Данилов. Тэҥн. дал ытыһыы. Далла мэндэтиһии эргэр. - былыр икки бэргэн ытааччы бэйэ-бэйэлэрин ытыһыылара. ☉ В старину: стрельба двух метких стрелков из лука друг в друга
    Далла мэндэтиһиигэ биирдии эрэ оҕунан ытыһаллар, син аһарсаллар. Саха сэһ. I
    Далла ураһа көр ураһа. Далла ураһа дьиэлэниҥ, Холумтана суох отууланыҥ. Д. Говоров
    Далла ураһаттан Кучайа кыыс тахсан көрөн-истэн тырыбынайда. ИН ХБ
дал

дал (Якутский → Якутский)

аат.
1. Хотон таһыгар сүөһүнү хаайан аһатар бүтэй. ☉ Загон (для скота)
Биир далга сүүс сүөһү хаайыллыбыт үһү (тааб.: суот). [Оноҕочоон Чоохоон] үс атыыр үөрүн аҕалан далга хаайталаан кэбиһэр. Саха фольк. Далларын кэтэҕинээҕи ойуурга Лэглээриннэр солооһун таһаарыммыттара. Амма Аччыгыйа
2. эргэр. Оҕунан ытарга аналлаах сыал. ☉ Цель для стрельбы из лука
Бастаан Дыгын Баай көрдөһүүтүнэн кураахтаах саанан сыал (дал) ытыһыыта буолар. Саха сэһ. I. [Тыгын тойон] куолутунан холоһон дал ытыалаһыннарар. БСИ ЛНКИСО
♦ Илии дала көр илии
Өс киирбэх, киһи тылын быһа гыммат дьону Абыраамап адьас илиитин далыгар киллэрбит. Л. Попов
[Аар Тойон - Чаараҕа:] Эн оҕоҥ бэрт, ийэҥ-аҕаҥ, эбэҥэһэҥ илиилэрин далларыттан тахса иликкин. Софр. Данилов
[Петр абата көхсүгэр кыынньа истэ:] Кинини [Машаны] баҕас илиим далыгар киллэрээ инибин. М. Доҕордуурап
Харах дала көр харах. Харах дала кыараҕас эргимтэтин иһигэр сыһыылар, тыалар субу нэлэһэн көстөллөрө. М. Ефимов
[Ороспуойдар Мичили] харахтарын далыттан таһаарбакка кэтиир-маныыр быһыылаахтар. Г. Колесов
«Көрсүһүөхпүт» [Т. Сметанин айымньыта] - кириитикэ хараҕын далыгар киирэ илик айымньы. КНЗ ТС
◊ Дал ытыах (сир) - сир ырааҕын кэриҥэ (ох саа тэбиитэ сир). ☉ Приблизительное расстояние выстрела из лука
Сылгыны дал ытыах бадаҕаттан көрбүтүм. ПЭК СЯЯ. Дал ытыһыы эргэр. - тугу эмэ оҕунан таба ытарга куоталаһыы. ☉ Соревнование по стрельбе из лука
Кураахтаах саанан дал ытыһыыта буолар. Саха сэһ. I. Тэҥн. далла мэндэйии
монг. дал