туохт.
1. Күүскэ эппэҥнээн тыын, аҕылаа эбэтэр үөскүн тартарар курдук тыын. ☉ Хватать ртом воздух, задыхаться
Чы ы ч а а х ө й дө н ө н к э л л э, иһин түгэҕиттэн иҥсэлээхтик өрө мэҥийэн уһуутаата. И. Гоголев
Киил оҕонньор үөһэ тыынарын быыһыгар ынчыктыыр курдук өрө мэҥийэн көхсүн этиттэ. Н. Лугинов
Гавриил хайдах эрэ иһин түгэҕиттэн мэҥийэн ө р ө у һ у утаан кэбистэ. А. Данилов
2. Аҕылыаххар диэри күүскэ сүүр. ☉ Сильно запыхаться от бега, еле переводить дыхание
Табалар субу өрө мэҥийэн кэлээт, соһуйбут үөр туллук курдук туора халыйан тахсан тоҥуу хаарга тохтуу биэрдилэр. Амма Аччыгыйа
Пашка сүүрэн мэҥийэн кэлэн, гарааска көтөн түһэр. Н. Якутскай
Оскуола дьиэҕэ муҥ кыраайбытынан мэҥийэн тиийдибит. И. Никифоров
3. көсп., сөбүлээб. Ким, туох эмэ туһугар сиэрэ суох кыһалын, сүүр-көт; кимиэхэ эмэ бэрт буолан иннигэр-кэннигэр түс. ☉ Проявлять чрезмерную заботу, бе спокоиться о ком-л.; стараться изо всех сил угодить кому-л. «Оҕом дии-дии м эҥийэриҥ бэрт ахан дии
Төһөнү өлүүлүүгүн?!» — Сэмэн Лөгөнтөй өйдөө бөтөх өттүттэн күөрэс гыннарда. Р. К улаковскай. Билигин кэлэн тоҕо бэрт буола сатаан мэҥийдигит? С. Ефремов
4. көсп. Туохха эмэ улаханнык талас, баҕар. ☉ Проявлять большой интерес к кому-чему-л., стремиться к кому-чему-л.
Демьян оҕонньор элбэхтик эрэйдэммит дойдутугар мэҥийэр буолан хаалбыт. Эрилик Эристиин
«Аны оноолоох соннооххо орооһуом суоҕа, б и и л л э э х с о н н о о ххо мэҥийиэм суоҕа», — диэн андаҕайбытым. «ХС»
5. Улахан эстэр тыаһы таһаар. ☉ И з д авать громкий хлопающий звук
Эмискэ таҥара дьиэтин кылабыыһатын соҕуруу муннугуттан туох да быыстала суох, тибиирэн эрэр курдук эстэр саа тыаһа мэҥийэр. Н. Якутскай
Улуу дьаалы сэп хаста даҕаны хабараан-хабарааннык мэҥийдэ, уот сындыыстарынан уһууртаата. А. Данилов
ср. алт. меҥде ‘спешить, торопиться’, бур. мэҥхи ‘багроветь’, кирг. мэҥкээ ‘обессилеть, изнуриться’

аат.
1. Киһи тириитигэр үөскүүр (үксүгэр хара) чуоҕур, төгүрүк быһыылаах бээтинэ. ☉ Родимое пятно, родинка
Сүөдэр мэҥнэрдээх к уб аҕ а й с и рэ й э барыта хайдах эрэ сымыыт иччитигэр маарынныырга дылы. Амма Аччыгыйа
«Пахай-быын, бу туоххунуй», — диибин күлэн чачыгырыы түһээт, уҥа иэдэһигэр суокур хатырыга сыстыбытыныы, хараара сылдьар мэҥин тарбахпынан ыйа-ыйабын. Нэртэ
△ Киһи кыы һырдаҕына, долгуйдаҕына тахсар кыһыл чуоҕур. ☉ Красные пятна, появляющиеся на теле человека в состоянии крайнего возбуждения или волнения
Сыллай баҕыстыгас хоҥуруутугар чуоҕур мэҥнэр тахсыталаатылар, быллаҕар уоһа титирээтэ. Амма Аччыгыйа
Никифоров кинээс сирэйигэр чиэрбэ хаарты ойуутун курдук кыһыл мэҥнэр өтөн таҕыстылар. М. Доҕордуурап
2. кэпс. Куһаҕан адьынат, кэмэлдьи, киһини кэлэтэр көстүү. ☉ Нечто позорное, крайне неприятное
Дэлэкэлээх өссө дэлэгэй олоххо, өссө үрдүк култуураҕа тиийбит буолуохпут этэ дуо, аан дойду иэнигэр фашизм диэн хара мэҥ суоҕа эбитэ буоллар? Амма Аччыгыйа
Соҕотох оҕонньорго эрэ ол хараҥа үйэ мэҥэ сыстан хаалбыт үһү дуо? Н. Заболоцкай
Уопсастыбаҕа туһалаах буолар киһини иитииттэн туора туруу төрөппүттэргэ саас-үйэ тухары хара сууйуллубат мэҥ, ыар моральнай буруй. «Кыым»
ср. др.-тюрк. меҥ, уйг. мэҥ, алт. меҥ

пятно (на теле); родинка, родимое пятно; хара мэҥ чёрная родинка; буруй харамэҥ буолбатах погов. вина — не чёрная родинка (т. е. может забыться).

1) прерывисто дышать, запыхаться; 2) перен. быстро бежать, мчаться, нестись; бу ханна мэҥийдиҥ ? куда это ты так мчишься?; 3) перен. усиленно стараться угодить, льстить кому-л.; бегать за кем-л.; ол туохха киниэхэ мэҥийдиҥ ? что ты так за ним бегаешь?

n. birthmark, mole