туохт. Аты ыҥыырдыырга ыҥыыр аннынан сөрүөтэ тэлгээ. ☉ Постелить подседельный коврик при седлании коня
Соһоомуна Чуоҕур диэн аты ыллым, Бу гынан бараммын, сөрүөлээтим. Саха нар. той. Хара дьаҥха биэни, хатырык сөрүөлээн, Хаҥха ыҥыырдаан, Амаҕаччы үүннээн …… Мэҥитэ ойутан кэллэ. ТТИГ КХКК

даҕ., поэт. Күндүттэн күндү, кэрэ (таптаан этэллэр). ☉ Милый, родной, дивный, чудный
Көмүстэй сэгэрим, Түөтэкээн эмээхсин барахсан, Дьэ тоҕо миигин Мэҥитэ аҕынныҥ эт, тукаам! А. Абаҕыыныскай
Кус үөрэ көтөөрү хомунан, Куорсунун куурдуна сапсынна, Көмүстэй кынатын охсунан, Күн диэки күүгүнүү ытынна. Дьуон Дьаҥылы
Көмүстэй куоласпыт — Күөрэгэй чыычаахпыт Күөрэйэ дайыыта, Көрүлүүр ырыата — Дьири-дьири, дьири-дьир, Дьири-дьири дьир-дьир-дьир! А. Абаҕыыныскай

көр таам-татакай
Таба туттарбат там-татахай баар үһү (тааб.: силим иһитэ). Өр-өтөр гыммаппыт, били угуйар умсулҕаннаах, там-татахай таабырын төрдө буолбут Уулаах Үрүйэбитигэр бу өрүтэ мэҥитэн кэлэбит. В. Миронов
Күлүк курдук таба туттарбат ол там-татахай киһини арай дорҕоон, төлөпүөн эрэ ситэр. С. Федотов

даҕ.
1. Эбии сэтэрэн иһэр курдук уҕараабат, хараабат күүстээх. ☉ Усиливающийся, происходящий с ещё большим задором, с неутомимой энергией, силой. Сэтэлээх санаа
□ Ньукулай Киргиэлэйэп хардьыгынас соҕус гынан баран бэрт сэтэлээх, чуор саҥалаах киһи этэ. Бэс Дьарааһын
Сир иэнэ ньиргийэ дьигиһийэр Сэтэлээх силлиэтин мэҥиппиппит. Күннүк Уурастыырап
2. кэпс. Күүрэн көстөр быччыҥнардаах, модьурааһыннаах. ☉ С напрягшимися мышцами; имеющий утолщённость в каком-л. месте
[Тимир Суодалба ойуун] аллаах ат харатын саҕа сэтэлээх муруннаах. ПЭК ОНЛЯ II
Сомоҕоллой сэтэлээх моонньун дьүккүк гыннарда, оҕуһун диэки хааман нүксүлдьүйбүтүнэн барда. Болот Боотур
Иирсэн хаалбыт будьурхай баттахтаах, лэҥкэллибит төбөтүттэн сэтэлээх суон моонньун кириҥэтин куоһааҕын устун көлөһүнэ таҥнары халыйан түспүт. Күннүк Уурастыырап

туохт.
1. Көлүллүбүт аты тэһиининэн салай. ☉ Управлять запряжённым конём с помощью поводьев
Кинилэр диэтэх дьон Өрө тардан тэһииннээтилэр, Быһа биэрэн кымньыылаатылар. Күннүк Уурастыырап
Тэбэнэттээх тэһии кулуммун Тэһииннии оҕустум, Тэхтиртэн тирэнэн, Тэһиинин туттум. А. Бродников
Хара дьаҥха биэни Амаҕаччы үүннээн, Сутука тэһииннээн Мэҥитэ ойутан кэллэ. ТТИГ КХКК
2. көсп., кэпс. Илиигэр ыл, баһылаа. ☉ Укрощать, усмирять что-л. (напр., стихию); покорять что-л. (напр., космос)
Айылҕа күүһүн тэһииннээн, Күүрэн турдубут биһиги. П. Тобуруокап
[Үрэх] хаҥыл уоххун тэһиннээн Улуу уоту оттуохпут. Күннүк Уурастыырап
Бүгүн көрөбүн халлааны Баһылаабыт уолаттары, Сулуһу тэһииннээбит Хоһуун дьону. Н. Босиков
△ Кими эмэ кыайа тут, иннин ыл. ☉ Усмирять, делать покорным, послушным кого-л.
Кини акаарыта суох дьахтар, ордугурҕаһа ааһыа, мин тэһиинниэм. «Чолбон»

даҕ.
1. Дохсун, наһаа түргэн. ☉ Бурный, стремительный, молниеносный
[Ини-биилэр] сырыыга-айаҥҥа тэҥҥэ туруннахтарына, улахана урутуур уонна оту-маһы күлүгүн да көрдөрүө суох күлүмэх көтүүнэн мэҥитэр. С. Федотов
[Хараҥаччылар] эттэрэхааннара күлүмэх көтүүгэ баҕарбыт курдук, кынаттарын кэдэччи туттан ытыллыбыт охтуу сыыйыллаллар. В. Сыромятников
△ Күүрээннээх, эрчимнээх. ☉ Напряженный, без продыху
Манна Ананий Золотовскай, Эһээ Егордуун тыын ылбат күлүмэх үлэҕэ сылдьаллар. М. Доҕордуурап
Күлүмэх үлэ үөһүгэр сыл хонук курдук ааспыта. «ХС»
2. Уһулуччу, ураты. ☉ Исключительный, необычайный
[Ата] Тэһиин быстыаҕынан Чиччигинэс иҥиирдээх, Көнтөс быстыаҕынан Күлүмэх күүстээх Күн Дьөһөгөй оҕото, Дьэлтэччи көрөн турар эбит. П. Ойуунускай
Күлүмэх күүскэ эбии сымса буолуу масчыт-отчут, булчут-алчыт киһиэхэ саамай наадалаах хаачыстыба. ЧМА ЭТНББ
3. Бэрээдэгэ суох, боччума суох. ☉ Неорганизованный, безалаберный
Хаҕыс тыллаах-өстөөх, арыгы айдаан аргыстаах күлүмэх, дьалхаан олохтоох дьону кытта …… үлэлиэхпин баҕарбатаҕым. Тумарча. Революционнай санаалаах ыччат кистэлэҥ мунньахтарыгар күлүмэх мөккүөрдэр буолаллара. «Ленин с.»
4. көсп. Наһаа күүстээх, киһи тулуйбат (хол., ыарыыны этэргэ). ☉ Очень сильный, невыносимый (о боли)
Харахтарбын симэн күлүмэх ыарыыттан туймааран сытабын. «ХС»
ср. др.-тюрк. күлүг ‘непостоянный, преходящий’